Deal over de AOW: kabinet-Jetten vindt zijn eerste bondgenoten in de SGP en Groep Markuszower

3 uren geleden 1

GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver zegt dat hij er zelfs wel om zou willen „smeken”. Het plan van het minderheidskabinet-Jetten om de AOW-leeftijd te verhogen móét van tafel. Maar hij smeekt niet in het debat over de regeringsverklaring, hij dreigt: „Laat ik volstrekt helder zijn: wij gaan er niet over praten.” Als het kabinet toch doorzet en daarna nog denkt te kunnen rekenen op zijn steun: vergeet het maar, is zijn boodschap. De AOW-leeftijd is volgens Klaver „de lakmoesproef”.

PVV-leider Geert Wilders komt hem bij de interruptiemicrofoon steunen. Hij zegt het zelfs twee keer: „Ik ben het met u eens.” Volgens hem zet GroenLinks-PvdA het kabinet „het mes op de keel”, en hij moedigt Klaver aan: „Bijt nu eens door.”

GroenLinks-PvdA (20 zetels) en de PVV (19) zijn de grootste oppositiepartijen in de Tweede Kamer, waar de regeringspartijen D66, VVD en CDA met z’n drieën maar 66 zetels hebben. En dus kunnen die twee partijen, denken ze zeker te weten, eisen stellen aan het kabinet.

Paternotte weet, anders dan Klaver en Wilders, allang dat er achter de schermen een deal is gesloten

D66-fractievoorzitter Jan Paternotte staat achter de katheder, hij lijkt nauwelijks onder de indruk. Hij weet, anders dan Klaver en Wilders, allang dat er achter de schermen een deal is gesloten: de coalitiepartijen zullen een motie steunen van de SGP en de Groep Markuszower (zeven ex-PVV’ers) die het kabinet oproept om het AOW-plan te „verzachten”. Heel precies is de motie niet, er zou „bijvoorbeeld” een andere regeling moeten komen voor mensen met zware beroepen.

Die deal komt naar buiten in de pauze van het debat, met een persbericht van de SGP. En het is Gidi Markuszower die klaar staat in de hal naast de grote debatzaal om er voor de tv-camera’s iets over te zeggen. Het is volgens hem al zo’n drie weken geleden geregeld en Nederland, zegt hij, is door die motie „ontkomen aan een ramp”.

Onrust en woede

De andere oppositiepartijen zijn verrast. En ook chagrijnig en wantrouwend. Hebben D66, VVD en CDA iets teruggekregen voor de steun voor de motie? Dat de SGP en de Groep Markuszower bereid zijn om met het kabinet te praten over de AOW, betekent dat er in de Tweede Kamer in ieder geval géén meerderheid meer is voor het idee dat de AOW-leeftijd onveranderd blijft. De SGP en de Groep Markuszower bewijzen het kabinet er een grote dienst mee: de AOW-leeftijd leidt al sinds de presentatie van het coalitieakkoord tot onrust en woede. Bij de oppositie, en ook bij de vakbonden. De grootste vakbond FNV laat meteen na het persbericht van de SGP weten dat het „niet genoeg” is.

Chris Stoffer en Andre Flach (SGP) tijdens het debat in de plenaire zaal van de Tweede Kamer.

Bij de oppositie is na de deal het idee: de drie regeringspartijen willen ons uit elkaar spelen. Maar heel ver, is meteen óók het idee, zullen ze daar niet mee komen. In de Eerste Kamer, waar het kabinet zestien zetels tekort komt voor een meerderheid, heeft de Groep Markuszower geen zetels, de SGP heeft er twee.

Maar voor het kabinet is de steun van Stoffer en Markuszower een prettig begin. Markuszower was vorige maand samen met zes andere Kamerleden uit de PVV gestapt met het voornemen: wij gaan doen wat we bij de PVV niet mochten doen, samenwerken en compromissen sluiten. De coalitiepartijen zagen dat toen al helemaal zitten, maar wisten nog niet wat die woorden waard waren. Nu wel.

Premier Rob Jetten had het in zijn regeringsverklaring vijf keer over „samenwerken” gehad. Dat wil zijn kabinet, zegt hij. De hele zaal weet: dat móet het kabinet. De koffiemachines, zegt Jetten, worden al „opgewarmd”. Dat ze al zijn gebruikt, zegt hij er niet bij. Al de dag na de beëdiging waren ministers door de gangen van de Tweede Kamer gaan lopen om met Kamerleden van de oppositie te praten over hun plannen.

Minister-president Rob Jetten legt de regeringsverklaring af in de Tweede Kamer.

‘Wees dienstbaar’

In het debat maakt D66’er Paternotte, net fractievoorzitter geworden, niet de indruk dat hij om steun wil bedelen. Wil JA21-leider Joost Eerdmans strengere asielmaatregelen? Paternotte zegt: „Als u concrete voorstellen heeft…” Wil SGP’er Chris Stoffer maatregelen tegen abortussen? „Aan welke maatregelen denkt de heer Stoffer dan?” Zijn boodschap is steeds: kom zelf maar met ideeën, dan kijken wij daar wel naar.

VVD’er Ruben Brekelmans is ook net fractievoorzitter geworden, en hij gedraagt zich net zo. Fractievoorzitters van de oppositie die kritisch zijn, krijgen van hem te horen dat ze „niet goed” naar hem „geluisterd” hebben. Laurens Dassen van Volt, die vragen heeft over de hogere belasting voor mensen met een middeninkomen, lijkt er een beetje wanhopig van te worden: „Waar zit dan de ruimte?”

Wees beschikbaar voor het gesprek met de Tweede Kamer, met álle fracties

Henri Bontenbal van het CDA begint helemaal anders. Hij spreekt eerst de ministers en staatssecretarissen toe, die bij dit debat allemaal in het kabinetsvak zitten. Ze moeten „dienstbaar” zijn, en hij zegt: „Wees beschikbaar voor het gesprek met de Tweede Kamer, met álle fracties”. Bontenbal hoopt op „minder harde confrontaties” in de Haagse politiek, hij vraagt aan Jetten om „zo helder mogelijk” uit te leggen hoe het kabinet de plannen met de oppositiepartijen gaat bespreken: „Wanneer komt het kabinet bij hen langs?” En: „Op welke momenten kan de Tweede Kamer plannen bijsturen?”

Op donderdag, de tweede dag van het debat, is Jetten aan de beurt. Geert Wilders heeft alvast een motie van wantrouwen aangekondigd. Die krijgt, dat is wel zeker, niet genoeg steun.