Bezuinigingen treffen gehandicaptenzorg hard: ‘Je kan persoonlijke aandacht niet vervangen met een tablet’

Ze zijn meervoudig verstandelijk gehandicapt. Ze leven op een niveau van tussen de nul en drie jaar. Ze vertonen geen ‘moeilijk verstaanbaar’ gedrag en zijn meestal rustig. „Maar ze hebben wel veel aandacht nodig”, zegt Debby van Veenendaal, die twaalf bewoners van een woning van zorgaanbieder Ipse de Bruggen begeleidt in de Haagse wijk Ypenburg.

Een vrouw in een rolstoel staart voor zich uit. Een man ligt te slapen in wat het midden houdt tussen een rolstoel en ligbed. Op de televisie zingen Neil Diamond, Tom Jones en Rod Stewart oude hits. Het geluid staat zacht. Verderop murmelt een jonge vrouw in een rolstoel wanneer ze wordt weggereden door een masseuse, ingehuurd door haar familie. Andere bewoners krijgen zo’n massage niet, daar is geen geld voor.

Nederland telt ongeveer 200.000 mensen die elke dag, alle uren achtereen, hulp behoeven van anderen

Van Veenendaal: „Dit zijn de kwetsbaarste mensen. Ze zitten in hun eigen wereldje. Ze kunnen niets zelf. Wij zijn hun handen. Wij zijn hun ogen en oren. Wij zijn hun alles.” Tijdens het praten ziet ze vanuit haar ooghoek de man in de ligstoel verkrampen. „O wacht”, zegt ze. „Kom ik nou net op het juiste moment, jongen?” Ze houdt zijn handen vast, streelt hem over het hoofd. „Ik ben er”, zegt ze. Hij zucht diep. „Ben je er weer? Jaaa, dat is vervelend, joh.” Van Veenendaal draait zich om en zegt: „Dat was een epileptisch insult.” Een kleintje.

De meervoudig gehandicapte bewoners behoren tot de ongeveer 200.000 Nederlanders die elke dag, alle uren achtereen, hulp behoeven. Hun begeleiders en de instellingen waarvoor die werken, kregen onlangs de schrik van hun leven, toen ze hoorden welke bezuinigingen het beoogde kabinet in het regeerakkoord heeft opgenomen. „Onbegrijpelijk”, zegt Angelique Koevoets over het voornemen om niet af te zien van eerder uitgestelde bezuinigingen, maar deze zelfs ruimschoots te verdubbelen – oplopend tot naar schatting een half miljard euro per jaar in 2030.

Lees ook

Het zwemmen gaat niet door – door personeelstekorten verdwijnen de ‘geluksmomenten’ in de gehandicaptenzorg

‘Alle hens aan dek’

Koevoets, voorzitter van de raad van bestuur van Ipse de Bruggen, vertelt met een kopje koffie aan de eettafel over welke „desastreuze effecten” deze bezuinigingen hebben voor ”de kwaliteit van leven” van de cliënten. „Het betekent dat de druk op de weinige mensen die werken in deze complexe zorg nog hoger wordt.” Onlangs heeft ze zelf nog vijf diensten meegedraaid. „Dat was afgelopen zomer, toen we een groot tekort aan personeel hadden, dat was alle hens aan dek.”

De maatregelen voelen „onrechtvaardig”, zegt ze, „voor alle mensen die gemiddeld bijna dertig jaar bij ons wonen en die niet voor zichzelf kunnen opkomen”. De politiek veronderstelt dat de kosten zullen dalen dankzij technologie en digitalisering. „Maar met een tablet kun je niet de benodigde persoonlijke aandacht en zorg vervangen. Deze mensen functioneren op het niveau van een peuter. Ze hebben nabijheid, geruststelling en veiligheid nodig.”

Koevoets: ”De coalitie heeft mooie woorden over het VN-verdrag Handicap. Maar deze mensen een zo waardevol mogelijk leven bieden, kun je met deze bezuinigingen niet doen. Ze zullen minder kunnen douchen, eerder naar bed moeten. En het is de vraag of we straks nog een aangepast bed kunnen kopen, of de noodzakelijke aanpassingen in huisvesting kunnen doen.”

De kosten voor gehandicapten die gebruikmaken van de Wet langdurige zorg belopen miljarden per jaar. Koevoets: „Het geld is nu al ontoereikend om personeel te werven en op te leiden of de huisvesting op orde te houden. En dan ga je daar nog eens wat afhalen? Vergelijk het met een inkomen dat al niet volstaat om rond te komen. Als je daar op kort, zak je onder het basisniveau van levensonderhoud.”

Roodgeverfde lok

De Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland is „geschokt” en stuurde een brandbrief aan alle politieke partijen in Den Haag waarin ze waarschuwt voor een „verschraling van de zorg”. Voorzitter Boris van der Ham: „Er wordt vanuit de politiek gedacht dat met technologie de kosten omlaag kunnen. Maar die moet wel eerst ontwikkeld worden. En vaak bestaat voor onze cliënten helemaal geen technologie: het gaat meer om care dan om cure, om sociale interactie. Die verwachtingen van technologie getuigen van een naïef optimisme dat alles maakbaar is. Maar sommige mensen hebben gewoon langdurige aandacht nodig.”

En dus, stelt Van der Ham, zullen die bezuinigingen leiden tot „grotere groepen” in instellingen. „Terwijl deze mensen juist baat hebben bij kleine groepen, waarin de tijd is om een rondje te lopen, te douchen. En als je die zorg gaat afschalen, loop je het risico dat hun gedrag verslechtert en ze méér begeleiding behoeven, waardoor de kosten alleen maar toenemen.”

Mensen met een beperking die afhankelijk zijn van gehandicaptenzorg worden opnieuw de dupe

De ChristenUnie reageerde maandag ontsteld en komt deze dinsdag met een motie. Partijleider Mirjam Bikker wil dat de bezuinigingen „niet zo doorgaan”, laat ze weten. „Deze coalitie bezuinigt zonder oog voor de meest kwetsbaren. Mensen met een beperking die afhankelijk zijn van gehandicaptenzorg worden opnieuw de dupe.”

In de woongroep van Ipse de Bruggen loopt Van Veenendaal nog even naar Bep, een zestiger die in haar kamer vanuit een rolstoel beplakt met foto’s van haar familie naar kindertelevisie zit te kijken. „Zijn we een beetje lief voor je?”, vraagt de begeleidster. De mond gaat enkele malen wijd open. „Heb je het nog naar je zin?” Zwaar gekreun. „Ja, ze heeft het nog steeds naar haar zin.” Van Veenendaal wijst op een roodgeverfde lok in Beps haar, dezelfde kleur heeft ze in haar eigen kapsel. Debby strijkt over het haar. „Wij matchen”, vertelt ze. „Wij zijn een setje. Wij zijn dol op elkaar. Hè Bep?”

Lees ook

Miljardenbezuiniging moet ook tot hervorming van de zorg leiden