Bij long covid speelt een overactief immuunsysteem een belangrijke rol

6 uren geleden 1

Een op hol geslagen immuunsysteem dat gezond weefsel aanvalt, lijkt een oorzaak te zijn van sommige gevallen van long covid. Deze ontdekking kan leiden tot nieuwe behandelingen.

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat long covid kan worden veroorzaakt doordat het immuunsysteem het lichaam aanvalt. De resultaten van vier onderzoeken wijzen erop dat auto-immuniteit – waarbij het immuunsysteem gezond weefsel beschadigt – in sommige gevallen een rol speelt, vooral bij patiënten die veel pijn ervaren.

Tot op heden zijn er geen behandelingen voor long covid. De nieuwe ontdekking dat antistoffen het eigen lichaam aanvallen, kan een stap zijn richting een eerste behandelmethode. ‘We moeten die antistoffen bij patiënten wegnemen en kijken of de symptomen verdwijnen’, zegt immunoloog Niels Eijkelkamp van Universiteit Utrecht.

'Geef voeding een grotere rol in de geestelijke gezondheidszorg'

Voeding heeft veel invloed op de geestelijke gezondheid. Daarom moet voedingsadvies deel uitmaken van de behandeling van psychische aandoeningen, stel ...

Antistoffen

Hoewel de meeste mensen die besmet zijn met SARS-CoV-2 binnen enkele dagen herstellen, krijgen sommigen symptomen die maanden of zelfs jaren aanhouden. De klachten lopen sterk uiteen, maar de meest voorkomende zijn vermoeidheid, pijn en brain fog. Symptomen kunnen plotseling verergeren na een lichte fysieke of mentale inspanning.

Onderzoekers hebben allerlei mechanismen gevonden die mogelijk bijdragen aan long covid. Zo kan het zijn dat het SARS-CoV-2-virus heel lang in het lichaam blijft zitten, of dat een verstoring van de darmflora lang klachten blijft geven. Bij elke patiënt kunnen een of meer van deze mechanismen een rol spelen. Dat verklaart waarom er zo veel verschillende symptomen zijn en het dus lastig is om behandelingen te vinden.

Een veelbesproken mogelijke oorzaak is auto-immuniteit. Daarbij valt het immuunsysteem het lichaam aan met antistoffen. Deze stoffen zouden zich moeten binden aan moleculen op ziekteverwekkers om die vervolgens uit te schakelen. Maar soms maakt het immuunsysteem een foutje en maakt het zogenoemde auto-antistoffen aan die zich binden aan gezonde lichaamscellen.

Een eerste aanwijzing dat auto-antistoffen bijdragen aan long covid stamt uit 2023, toen onderzoekers het bloed van mensen met long covid filterden. Daardoor daalden de concentraties auto-antistoffen bij die mensen en verminderden hun klachten. Ze filterden er alleen zo veel stoffen uit, dat het niet mogelijk was om vast te stellen welke daarvan verantwoordelijk waren voor de klachten.

Gevoeliger

Nu hebben Eijkelkamp en zijn collega’s bewijs geleverd dat auto-antistoffen inderdaad sommige symptomen van long covid veroorzaken. Hun onderzoek verscheen in het wetenschappelijk tijdschrift Cell Reports Medicine.

Vanaf 2022 volgde het onderzoeksteam 34 mensen met long covid en 15 mensen die besmet waren geweest met SARS-CoV-2 maar geen long covid hadden ontwikkeld. Het team richtte zich op een zeer veel voorkomende groep antistoffen, zogenoemde immunoglobuline G (IgG), in het bloed van de deelnemers. Deze stof injecteerden ze vervolgens bij muizen.

Als de muizen antistoffen kregen van mensen met long covid, werden de muizen gevoeliger voor aanrakingen en voor pijn. Ze trokken hun poot ook sneller weg van een heet oppervlak dan muizen die antistoffen hadden gekregen van mensen zonder long covid. Deze verhoogde pijngevoeligheid komt overeen met wat we bij sommige mensen met long covid zien, zegt Eijkelkamp.

Toen het team het experiment in 2024 herhaalde met IgG’s van 19 deelnemers die nog steeds long covid hadden, zagen ze dezelfde effecten. ‘De auto-antistoffen blijven in het lichaam van de patiënten aanwezig’, zegt celbioloog Charles Nicaise van de Universiteit van Namen in België. Hij was betrokken bij een van de drie andere onderzoeken.

Beschadiging van het zenuwstelsel

Een van die onderzoeken is van immunoloog Akiko Iwasaki van de Universiteit van Yale in de Verenigde Staten. Dit onderzoek uit 2024 toonde eveneens aan dat mensen met long covid hoge concentraties auto-antistoffen in hun bloed hadden. Ook ontdekten de onderzoekers dat patiënten met neurologische symptomen auto-antistoffen hadden die zich richtten op eiwitten in het zenuwstelsel.

De onderzoekers dienden deze antistoffen toe bij muizen. Daardoor werden de muizen gevoeliger voor aanraking en pijn en kregen ze moeite met evenwicht en coördinatie. Dat lijkt op symptomen van longcovidpatiënten die last hebben van duizeligheid.

De overige twee onderzoeken stammen uit 2025. In het eerste onderzoek kregen muizen IgG’s van longcovidpatiënten met pijn, vermoeidheid of allebei. Bij de muizen nam de dichtheid van zenuwvezels in de huid af, wat wijst op zenuwbeschadiging. De pijngerelateerde antistoffen zorgden er ook voor dat de muizen overgevoelig werden voor aanraking en kou.

Ten slotte zagen ook Nicaise en zijn collega’s dat muizen die IgG’s kregen van mensen met long covid gevoeliger werden voor aanraking. Toen ze de muizen intern onderzochten, zagen ze dat de IgG’s zich hadden opgehoopt in de zogenoemde dorsale wortelganglia. Dat zijn clusters van zenuwcellen in de buurt van het ruggenmerg die helpen bij het doorgeven van zintuiglijke informatie naar de hersenen. De IgG’s zaten rondom neuronen die reageren op pijn en proprioceptie – het vermogen van het lichaam om zijn eigen bewegingen en positie waar te nemen. Dat kan leiden tot duizeligheid.

Van ontdekking naar medicijn

Om met deze resultaten een behandeling te ontwikkelen voor long covid zijn verschillende stappen nodig. De eerste stap is om vast te stellen welke van de miljoenen soorten IgG’s de klachten veroorzaken. Het team van Iwasaki identificeerde er al twee.

Stap twee is om uit te zoeken of het verwijderen of blokkeren van de auto-antistoffen de klachten vermindert. Immunoloog Brent Appelman van het Amsterdam Universitair Medisch Centrum – die deel uitmaakte van Eijkelkamps team – onderzoekt wat er gebeurt als hij deze auto-antistoffen uit het bloed filtert zonder daarbij ook andere stoffen te verwijderen. Eijkelkamp benadrukt dat het filteren van bloed geen permanente oplossing is, omdat je het om de paar maanden in het ziekenhuis moet laten doen. ‘Dit is een goede manier om aan te tonen dat de auto-antistoffen de oorzaak zijn van long covid,’ zegt Eijkelkamp. ‘Maar het uiteindelijke doel moet een medicijn zijn.’

Lees het hele artikel