Duiven blijken zich maar deels te houden aan een 100 jaar oude psychologische wet

Duiven blijven altijd nieuwe opties uitproberen, zelfs als ze al weten hoe ze een beloning kunnen scoren.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Wie denkt dat een dier na een beloning automatisch steeds dezelfde succesvolle handeling herhaald heeft maar deels gelijk. Onderzoekers van de University of Iowa laten zien dat duiven hun gedrag wel aanpassen als dat voedsel oplevert, maar niet volledig vastroesten in het herhalen van hetzelfde patroon. Zo blijven ze altijd nieuwe opties uitproberen.

Dat is opvallend, omdat het botst met wat psychologen al lang kennen als de Law of Effect, in het Nederlands ook wel de ‘wet van het resultaat’ genoemd. Die theorie stelt dat gedrag dat een beloning oplevert vaker voorkomt. Andere gedragingen zouden daardoor langzaam verdwijnen. Tijdens het nieuwe onderzoek gebeurde dat echter maar deels. Alhoewel de duiven na verloop van tijd minder willekeurig werden bleven ze tegelijkertijd ook experimenteren. Het onderzoek is te vinden in het blad Journal of Experimental Psychology.

Altijd een beloning

Voor het onderzoek werkten de wetenschappers met zes duiven. De dieren kregen een taak op een computerscherm met vijf verlichte knoppen. Elke knop had een eigen gekleurd patroon. Zodra een duif op een knop pikte verdween die van het scherm. Als alle vijf knoppen waren aangetikt kreeg het dier een beloning in de vorm van voedsel. De volgorde waarin de knoppen werden ingedrukt maakte daarbij niet uit.

De onderzoeksvraag was vrij simpel: wat gebeurt er als alle mogelijke combinaties een beloning opleveren? Hoofdonderzoeker Ed Wasserman zegt: “we wilden weten hoe de vogels zich zouden gedragen onder deze comfortabele omstandigheden. Zouden ze willekeurig blijven kiezen, of toch een voorkeur ontwikkelen voor een specifieke combinatie?”

Het antwoord op die vraag blijkt minder eenvoudig dan verwacht. Tijdens het experiment probeerden de duiven alle 120 mogelijke combinaties uit. Dat laat zien dat ze nieuwsgierig zijn en graag nieuwe dingen uitproberen. Tegelijkertijd begonnen ze uiteindelijk ook bepaalde combinaties vaker te kiezen dan andere. Dat past bij de wet van het resultaat: gedrag dat succes oplevert wordt vaak herhaald.

Belangrijk verschil

Toch ontdekten ze wat dat betreft een belangrijk verschil. De duiven kozen niet steeds vaker voor één vaste favoriete volgorde, zoals je misschien zou verwachten. In plaats daarvan bleven ze afwisselen tussen meerdere favoriete combinaties. Daarnaast bleken hun voorkeuren ook door de tijd heen te veranderen.

Leestip: ‘Spionagedieren’ hoe dolfijnen, duiven, katten en zelfs robotmeervallen staatsgeheimen ontfutselen

Wasserman zegt: “Wat we hebben geleerd is dat er iets is dat de vogels ervan weerhoudt om volledig voorspelbaar te reageren. Misschien is het in hun eigen belang om wat variatie in hun gedrag te houden. Mogelijk willen ze flexibel blijven en daarbij niet te voorspelbaar worden. Er kunnen immers dingen gebeuren en de wereld om hen heen kan veranderen.”

Het experiment werd uitgevoerd over een periode van acht maanden en ongeveer 30.000 keer in totaal. Gedurende al die tijd bleven de voorkeuren schuiven. “De onvoorspelbaarheid van het gedrag past duidelijk niet bij de wet van het resultaat,” zegt Wasserman. “De duiven houden de neiging om te verkennen en nieuwe combinaties proberen.” Met andere woorden: de duiven lijken zich maar deels te houden aan de wet van het resultaat.

Ruimte voor variatie

Dat inzicht maakt het onderzoek relevant. Eerdere onderzoeken, waarbij werd gekeken naar andere diersoorten, lieten vaak zien dat dieren hun gedrag veranderen als dat een beloning oplevert. Dit onderzoek laat echter zien dat de wet van het resultaat ruimte overlaat voor variatie. Alhoewel de duiven zich dus wel aan de wet leken te houden, waren ze ook niet bang om nieuwe combinaties uit te proberen.

Het onderzoek laat daarmee zien dat de wet van het resultaat met meer nuance komt dan gedacht. Alhoewel beloningen gedrag wel kunnen sturen, zorgen ze er niet voor dat het gedrag van een dier volledig voorspelbaar wordt. In plaats daarvan lijkt het dus ook nuttig te zijn als een dier in staat is om onvoorspelbaar te reageren en daarbij nieuwe oplossingen weet te vinden.

Teamlid Odysseus Orr borduurt voort op die gedachte. Hij zegt: “het zou kunnen dat die mate van onvoorspelbaarheid uiteindelijk ook heel belangrijk blijkt te zijn voor hoe creatief iemand is. Denk bijvoorbeeld aan het componeren van nieuwe melodieën, of het uitvinden van nieuwe schildertechnieken die nog niet eerder zijn gebruikt. De tijd zal leren of dat vermoeden echt waar is, maar voor nu biedt dit onderzoek alvast een basis om creativiteit in de toekomst gerichter te onderzoeken.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Slapende duiven lijken te dromen (en wetenschappers denken zelfs te weten waar die dromen over gaan!) en Opmerkelijk: ordinaire stadsduif heeft een brein dat wedijvert met dat van kunstmatige intelligentie . Of lees dit artikel: De dodo krijgt gezelschap: ook deze gigantische duif werd door mensen over de kling gejaagd .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: