Bijna overal stijgt de zeespiegel, maar er is één regio waar die juist daalt. En dat is geen goed nieuws

Het is een van de bekendste gevolgen van klimaatverandering: de stijging van de zeespiegel. Maar gek genoeg gebeurt dat niet overal. Op Groenland zal het waterpeil juist dalen, is de voorspelling.

Onderzoekers van Columbia University combineerden metingen uit de praktijk met computermodellen om voor deze eeuw in te schatten hoe de zeespiegel verandert op Groenland. “De Groenlandse kustlijn zal het heel anders vergaan dan de rest van de wereld”, concludeert hoofdonderzoeker Lauren Lewright.

Waarom de zeespiegel stijgt

De zeespiegel stijgt doordat we met zijn allen veel te veel broeikasgassen in de atmosfeer pompen. Die houdt daardoor meer warmte vast, die anders wordt teruggekaatst naar de ruimte. De oceaan neemt een groot deel van die warmte op en daardoor zet het water uit. Dit wordt thermische uitzetting genoemd en naar verwachting levert dit de grootste bijdrage aan de toekomstige wereldwijde zeespiegelstijging.

Maar daarnaast gebeurt er nog iets anders: de ijskappen smelten. En dat speelt op Groenland een grote rol. Daardoor zal de zeespiegel er dalen in plaats van stijgen. Groenland is daarin uitzonderlijk, omdat zijn landmassa momenteel wordt ingedrukt door een ongeveer anderhalve kilometer dikke laag gletsjerijs, die ongeveer 80 procent van het eiland bedekt.

De rol van de zwaartekracht

De hoeveelheid ijs neemt met ongeveer 200 miljard ton per jaar af. En naarmate dat gewicht afneemt, stijgt het land eronder. In het gunstigste scenario, met beperkte uitstoot van broeikasgassen, komt er tegen het einde van de 21e eeuw ongeveer 0,9 meter aan land bij door de dalende zeespiegel. Als we niets doen om onze uitstoot te beperken, zal Groenland maar liefst 2,5 meter uit de oceaan omhoogkomen.

Lewright en collega’s uit de VS, het VK en Canada kwamen tot deze schattingen door veranderingen in zeespiegel en landhoogte te combineren met een model dat landbeweging voorspelt zodra het onder gesmolten gletsjers vandaan komt. Ook zwaartekracht speelt een belangrijke rol bij het omhoogkomen van Groenland. “Als de ijskap heel groot is, heeft hij veel massa. Het zeeoppervlak wordt door die zwaartekracht naar de ijskap toegetrokken”, zegt Lewright. “Naarmate de ijskap massa verliest, neemt de zwaartekracht op het zeeoppervlak af. Dat vertaalt zich in een daling van de zeespiegel.”

Een probleem voor Groenland

Je zou denken dat een dalende zeespiegel niet zo’n probleem is. Beter dan dat hij stijgt en kuststeden overspoelt, toch is dat niet zo. Vrijwel alle Groenlandse steden en dorpen liggen aan de kust en zijn sterk afhankelijk van zeevaart voor transport en bevoorrading. Wanneer de zeespiegel daalt, kunnen havens ondieper worden en komen aanlegsteigers hoger boven het water te liggen, waardoor aanpassingen of zelfs volledige herbouw nodig zijn. Dit is een kostbare en technisch uitdagende opgave in een afgelegen en ruig gebied. Daarnaast kan de visserij, de economische ruggengraat van Groenland, worden beïnvloed doordat veranderingen van de kustlijn, zeestromingen en watertemperaturen gevolgen hebben voor de visstand en paaigebieden.

Het land dat door de daling van de zeespiegel vrijkomt, is bovendien vaak rotsachtig en niet direct geschikt voor landbouw of bebouwing. Belangrijk is ook dat deze zeespiegeldaling het gevolg is van het smelten van ijs, wat wereldwijd juist bijdraagt aan een stijging van de zeespiegel. Dus zelfs als Groenland er wel overheen komt, komen andere kustregio’s later alsnog in de problemen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Enorme verborgen vloedgolf breekt door Groenlandse ijskap: “Dachten dat er iets mis was met onze gegevens” en Verontrustend: duizenden meren op Groenland kleuren niet langer helderblauw, maar troebel bruin (en stoten ook nog eens CO2 uit). Of lees dit artikel: Na eeuwen op Groenland geleefd te hebben verlieten de Vikingen het continent tamelijk abrupt en wetenschappers denken nu te weten waarom.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: