Brazilië telt ineens ruim drie keer zoveel uitheemse weekdiersoorten

Brazilië telt veel meer uitheemse weekdieren dan gedacht, en sommige soorten richten al schade aan.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uit een nieuw onderzoek blijkt dat Brazilië momenteel minstens 82 uitheemse weekdiersoorten heeft. Daarnaast zijn er 13 soorten waarvan onderzoekers niet goed kunnen bepalen waar ze oorspronkelijk vandaan komen. Dat is een forse stijging: in 2011 waren er nog maar 26 uitheemse soorten bekend. Het aantal is dus in ruim tien jaar tijd met meer dan 200 procent toegenomen. Het onderzoek is te vinden in het vakblad Biological Invasions.

Leestip: DDT is al decennia verboden, maar wordt nog steeds gevonden in Braziliaanse zeevogels

Onder weekdieren vallen onder andere slakken, mosselen, oesters en inktvissen. Uitheemse soorten zijn soorten die door menselijk handelen buiten hun oorspronkelijke leefgebied terecht zijn gekomen. Dat hoeft niet altijd een probleem te zijn: soms vinden soorten een plek in een ecosysteem waardoor ze andere inheemse soorten helpen. Echter gebeurt dat niet altijd: soms weten soorten zich zo goed te vestigen dat ze daardoor ecosystemen beschadigen. Als dat gebeurt spreken onderzoekers van een invasieve soort.

“We ontdekten dat Brazilië in korte tijd veel uitheemse soorten rijker geworden is,” zegt onderzoeker Marcel Sabino Miranda. “Tegelijkertijd weten we in veel gevallen niet veel meer dan dat. Zo weten we vaak niet om welke soorten het gaat en of ze wel of niet invasief zijn.” De vlag hangt er in ieder geval niet goed bij: volgens het nieuwe onderzoek zijn minimaal 20 van de 82 uitheemse weekdieren in Brazilië invasief te noemen.

Invasieve soorten

Een bekend voorbeeld van zo’n invasieve soort is de gouden mossel. Deze soort, Limnoperna fortunei, komt waarschijnlijk oorspronkelijk uit China. De mossel bereikte Brazilië vermoedelijk begin jaren negentig en heeft tijdens zijn ‘tocht’ een spoor van vernieling achtergelaten: inmiddels komt de soort op veel plekken in Zuid-Amerika voor en levert dikwijls problemen op. De mosselen kunnen de leidingen van bijvoorbeeld waterkrachtcentrales verstoppen, waardoor deze minder goed werken. Volgens de onderzoekers heeft Brazilië inmiddels al ongeveer 10 miljoen dollar uitgegeven aan de bestrijding van de gouden mossel, maar helaas met weinig resultaat: de soort doet het juist steeds beter.

Ook de grote agaatslak, Lissachatina fulica, levert veel problemen op. Deze slak werd ooit naar Brazilië gehaald als een alternatief voor escargot. Het kweken van deze soort bleek echter niet erg succesvol te verlopen. Daardoor werd de kweek gestaakt, waarna de slakken zich uiteindelijk over het land wisten te verspreiden. De soort kan inmiddels gevonden worden nabij landbouwgronden, waar deze veel schade aanricht door van de gewassen te eten. Ook kan de soort een gastheer zijn voor een parasiet die hersenvliesontstekingen kan veroorzaken.

Wel of niet invasief?

De onderzoekers keken naar weekdieren in drie soorten leefgebieden: in zout water, in zoet water en op het land. In zee en nabij kustgebieden vonden zij 32 uitheemse soorten en 4 soorten met een onzekere afkomst. In zoet water, zoals rivieren, meren en vijvers, telden zij 17 uitheemse soorten. Op land kwamen zij uit op 33 uitheemse soorten en 9 soorten waarvan de oorsprong nog onduidelijk is.

De onderzoekers deelden de soorten vervolgens in verschillende categorieën in. Sommige soorten zijn alleen onder gecontroleerde omstandigheden aanwezig, zoals in gevangenschap. Anderen zijn wel in het wild gevonden, maar zonder bewijs dat ze zich uitbreiden. Weer andere soorten hebben zich weten te vestigen: ze planten zich voort en houden zichzelf succesvol in stand. Pas wanneer zo’n soort ook duidelijke schade veroorzaakt, valt hij in de categorie invasief.

“Sommige soorten zijn zeker problematisch,” zegt Miranda. “Maar van de meeste soorten weten we nog simpelweg niet of ze invasief zijn of dat later zullen worden.” Volgens het team is betere controle dan ook dringend nodig. Zij pleiten voor strengere controles, snellere opsporing van nieuwe soorten en langdurige monitoring in zee en op land. Ook moet beter worden onderzocht wat de schade precies is als een soort problemen veroorzaakt.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Weekdier heeft ‘stenen’ ogen en Deze slakkenschelpen worden bijna onzichtbaar tijdens een regenbui . Of lees dit artikel: Nabij Taiwan is een zeenaaktslak gevonden die kleiner is dan 3 millimeter .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: