Cambridge-hoogleraar stapt op na beschuldiging van plagiaat en verzinsels

Zijn benoeming was de droom van Cambridge. Een migrantenzoon die zich ondanks zijn sociale achterstand en dyslexie had opgewerkt tot de jongste zwarte hoogleraar ooit aan de prestigieuze universiteit, bakermat van de Britse intellectuele en politieke elite.

Drie jaar later ligt de droom in puin. Onderwijssocioloog Jason Arday nam woensdag ontslag na een een trommelvuur aan onthullingen en aantijgingen over plagiaat en verzinsels in zijn biografie.

De val van de universitaire ‘superster’ Arday, die in korte tijd ook een media-persoonlijkheid was geworden, is een stoofpot vol eigentijdse ingrediënten. Een universiteit belust op maatschappelijke relevantie en publiciteit, antidiversiteitsactivisten die plagiaatsoftware inzetten als wapen, autoriteiten die met de wind meewaaien. In het middelpunt: een zwarte academicus die van ‘poster boy’ voor diversiteit omlaag kukelt tot trofee voor antiwoke cultuurkrijgers.

En dan zou ook nog binnenkort zijn autobiografie verschijnen, met de vooruitziende titel Great and Unfortunate Things.

Wie is Jason Arday? De gevallen socioloog werd in 1985 geboren in Londen, als kind van Ghanese immigranten. Als kind, vertelde hij later, sprak hij niet tot zijn elfde en leerde hij pas op zijn achttiende goed lezen en schrijven. Hij kreeg de diagnoses dyslexie en autisme. Niettemin werkte hij zich op tot veelbelovend academicus. In 2015 promoveerde hij in Liverpool op een proefschrift over didactische toetsing. Acht jaar later maakte Cambridge zijn aanstelling bekend als hoogleraar, op zijn 37ste. Een lawine aan media-aandacht volgde.

Proefschrift bevatte ‘eerlijke fouten’

Met die publiciteit begonnen ook de problemen. Arday, fellow aan Jesus College van de universiteit, werd het doelwit van sceptici die aan zijn wetenschappelijke merites twijfelden. Twee publicaties van hem uit 2018 en 2020 werden gecorrigeerd, hij erkende enkele fouten. Van plagiaat in zijn dissertatie was geen sprake, hooguit van „eerlijke fouten”, volgens de Liverpool John Moores University, die zijn proefschrift nog eens onder de loep nam.

Maar de bal bleef rollen. Eind juli berichtte de krant The Telegraph dat ruim honderd passages in Arday’s proefschrift waren overgenomen uit andermans dissertatie. Dat volgde op een Substack-post van de Amerikaanse filosoof Nathan Cofnas, die zei het werk van Arday met plagiaatsoftware te hebben geanalyseerd. Cofnas is een „rassenrealist” die zelf in 2024 werd verwijderd van Cambridge omdat hij op zijn blog had geschreven dat als verdienste het enige criterium was, het aantal zwarte hoogleraren aan Harvard „zo goed als nul” zou zijn.

Aanvankelijk sprak Cambridge nog van een „lastercampagne” tegen een zwarte academicus, maar er bleven nieuwe feiten opduiken. Een verslaggever van Times Higher Education die Arday al vorig jaar vragen stelde over zijn werk en levensloop, onthulde dat hij daarop de politie aan de lijn kreeg. Hij werd gemaand Arday met rust te laten omdat zijn vragen diens mentale gezondheid schaadden. Toen advocaten van Arday zich meldden liet het tijdschrift het verhaal vallen. De verslaggever, Jack Grove, schrijft dat te betreuren omdat het daarna in handen kwam van activisten met een ideologische agenda.

De twijfels betroffen niet alleen Ardays academische werk maar ook de sterke verhalen die hij opdiste over zijn leven. Zo beweerde hij 30 marathons hebben gelopen in 35 dagen, ondanks een pijnlijke kuitbeenblessure, en ruim vijf miljoen pond te hebben opgehaald voor goede doelen. Hij zou voor de organisatie WaterAid waterputten hebben aangelegd in Zuid-Amerika en Afrika en gasthoogleraar zijn aan universiteiten in de VS, Schotland en Zuid-Afrika. Beweringen die stuk voor stuk onjuist of twijfelachtig bleken.

Kogelbrieven en varkenskop

Ook vertelde Arday dat hij na zijn benoeming tweemaal op zijn werk was bedreigd door een gemaskerde man, kogelbrieven kreeg opgestuurd en een varkenskop vond bij zijn ouderlijk huis in Zuid-Londen. Voor geen van die beweringen leverde hij bewijs. De politie bij wie hij het varkenskopincident zou hebben gemeld en lokale slagers bij wie agenten volgens hem navraag hadden gedaan, zeiden deze week tegenover The Guardian van niets te weten.

Woensdag viel het doek, toen The Telegraph berichtte dat Arday claimde een boek te hebben gepubliceerd, Being Young, Black and Male, dat nooit was verschenen. Kort nadat Cambridge een nieuw onderzoek had aangekondigd naar zijn werk, kwam het bericht dat Arday opstapte. In een verklaring schrijft hij „niet langer onder een vergrootglas” te willen leven. Dat betekent niet dat hij „de narratieven die over mij rondgaan” accepteert. Simon & Schuster, de uitgever van zijn nog te verschijnen autobiografie, liet al eerder weten daaraan vast te houden.

Critici van diversiteit kraaien nu triomf over misstanden aan ‘woke’ universiteiten, medestanders van Arday hekelen de „racistische” motieven van zijn aanklagers. The Guardian haalt ook enkele anonieme academici van kleur aan die onderzoek naar zijn werk terecht vinden en Arday verwijten het vakgebied van racismestudies te hebben geschaad. Opinieredacteur Jason Okundaye van The Guardian geeft Cambridge mede de schuld, omdat het Arday met veel fanfare naar voren heeft geschoven en hem „niet heeft behandeld als wetenschapper maar als mascotte”.

Nathan Cofnas, de filosoof die een rol speelde in de val van Arday, vond na zijn verwijdering van Cambridge (al liet de universiteit weten dat zijn uitlatingen „niet in strijd waren met de vrijheid van meningsuiting”) een nieuwe baan. Ondanks protesten van studenten en medewerkers is hij nu onderzoeker bij de vakgroep wijsbegeerte en moraalwetenschappen van de Universiteit Gent.

De deconfiture van Arday staat niet op zichzelf. Twee jaar geleden bracht een politieke campagne de zwarte bestuursvoorzitter van Harvard Claudine Gay ten val, eveneens na beschuldigingen van plagiaat. Bij Gay waren de aantijgingen beperkt en inhoudelijk dun. In het bizarre geval van de beweerde meervoudige marathonloper Arday liggen de zaken anders. In hem vonden critici van diversiteitsbeleid hun eigen droom: niet alleen rook, maar ook volop vuur.