Datacenters voor AI bouwen in de ruimte? Musk trekt zich – opnieuw – niets aan van de vele tegenargumenten

Om zijn plannen met kunstmatige intelligentie (AI) een nieuwe impuls te geven, wil Elon Musk datacenters in de ruimte plaatsen. Daartoe heeft de rijkste man ter wereld zijn succesvolle raketten- en satellietbedrijf SpaceX samengevoegd met zijn nog jonge AI-startup xAI.

Het bedrijf dat hiermee ontstaat zou 1,25 biljoen dollar waard zijn (een biljoen is duizend miljard). De fusie zal, in de grote woorden van Musk, „de toekomst van de mensheid versnellen”. En ook stelde hij in een persbericht, met de van hem bekende bravoure: „Dit is niet het nieuwe hoofdstuk, maar het nieuwe boek in de missie van xAI en SpaceX: het opschalen naar het maken van een zon met bewustzijn, om het universum te begrijpen en het licht van het bewustzijn uit te breiden naar de sterren!”

Prozaïscher zijn de financiële en economische achtergronden van de transactie. Musk is erop gebrand om met xAI koploper te worden in de concurrentiestrijd met onder meer OpenAI, Meta en DeepMind van Google. Maar dat vereist enorme investeringen voor het bouwen van datacenters, en het kopen van de chips die nodig zijn voor het trainen en laten functioneren van de AI-modellen. Daarvoor zijn de bescheiden inkomsten van xAI, met zijn chatbot Grok en het sociale medium X, bij lange na niet genoeg.

Beursgang

SpaceX is een sterke en winstgevende onderneming, door de overheidscontracten voor zijn (deels herbruikbare) raketten en zijn enorme hoeveelheid Starlink-satellieten die in zo’n 150 landen internetverbinding bieden. Het particuliere bedrijf heeft zich ontwikkeld tot een onmisbare steunpilaar van het Amerikaanse ruimteprogramma.

Musk zou het bedrijf in juni naar de beurs willen brengen, volgens de Financial Times omdat Musk in die maand jarig is (op 28 juni wordt hij 55), en ook omdat in juni de planeten Jupiter, Venus en Mercurius in een zeldzame constellatie ten opzichte van elkaar staan. Musk zou ook haast hebben omdat de AI-bedrijven OpenAI en Anthropic eveneens een beursgang zouden overwegen en Musk wil hen voor zijn.

Het geld dat de beursgang moet opleveren, zal voor een deel besteed worden aan de bijzondere manier waarop Musk wil voorzien in de enorme vraag naar stroom van de datacenters. „Voor de wereldwijde vraag naar elektriciteit voor AI zijn op aarde, zelfs op de korte termijn, geen oplossingen zonder problemen te veroorzaken voor bevolkingsgroepen en het milieu”, schrijft Musk in het persbericht waarin de overname van xAI door SpaceX bekend werd gemaakt. „Op de lange termijn is in de ruimte gestationeerde AI duidelijk de enige manier om te kunnen opschalen.”

In de ruimte is niet alleen ruimschoots zonne-energie voorhanden, de koeling van de permanent draaiende computers is er ook geen probleem. En bovendien is er plaats genoeg, anders dan op locaties op aarde waar de lokale bevolking soms in verzet komt tegen de komst van datacenters. „Ik bedoel, de ruimte heet niet voor niets ruimte”, schrijft Musk met een emoji die huilt van het lachen. „Ik schat dat binnen twee tot drie jaar de goedkoopste manier om rekenkracht voor AI te genereren in de ruimte zal zijn.”

Nadelen in de ruimte

Maar hoe realistisch is het, om datacenters en hun energievoorziening te verleggen naar de ruimte? Datacentra die in een baan om de aarde draaien, leggen geen beslag op land of koelwater, ze kunnen met zonnepanelen hun eigen energie opwekken, en omdat ze niet in één land gevestigd zijn, is het relatief gemakkelijk om nationale regelgeving te omzeilen.

Dat zijn de voordelen, waar tech-miljardairs als Elon Musk en ook bijvoorbeeld Amazon-oprichter Jeff Bezos, voor vallen. Maar experts twijfelen aan de haalbaarheid vanwege de forse nadelen.

Om te beginnen moet je al die apparatuur naar de ruimte brengen. Weliswaar zijn lanceerkosten de laatste jaren fors gedaald, maar het kost altijd nog duizenden euro’s per kilogram om iets naar een baan om de aarde te lanceren. Datacentra op aarde bestaan uit honderden of duizenden zware serverracks, die per stuk tonnen kunnen wegen.

De ruimte is bovendien een onaangename plek voor elektronica. Deeltjes afkomstig van de zon en elders uit de kosmos, die op aarde veilig worden tegengehouden door de atmosfeer, schieten ongehinderd door de elektronica. De deeltjes kunnen elektronica verstoren en beschadigen, waarbij de schade in de loop van de tijd oploopt. In de ruimtevaart wordt daarom vaak gewerkt met stralingsharde elektronica, die zwaarder, trager en duurder is dan gewone elektronica.

Eenmaal gelanceerd, kun je er bovendien niet meer bij. Onderhoud, reparaties en vervanging van verouderde apparatuur, aan de orde van de dag in aardse datacentra, zijn bij een ruimte-datacenter onmogelijk.

En dan is er alsnog het probleem van de koeling. Aardse datacenters gebruiken grote hoeveelheden koelwater, een techniek die in de ruimte niet beschikbaar is. En ja, de ruimte is ijskoud, maar omdat er vrijwel geen lucht is heeft die kou nauwelijks invloed op de temperatuur van de apparatuur. Het internationaal ruimtestation ISS is uitgerust met enorme koelpanelen die overtollige warmte de ruimte instralen, voor datacentra zullen zulke panelen nog veel groter moeten zijn.

Dat geldt ook voor de zonnepanelen. Een doorsnee datacenter gebruikt tientallen megawatts aan elektriciteit, daarvoor zijn tienduizenden vierkante meters aan zonnecellen nodig. Ook die maken het datacenter kwetsbaar voor inslagen van micrometeorieten (kleine stukjes ruimtesteen) of ruimtepuin (door mensen de ruimte ingestuurd). Nu al zijn sommige banen overbevolkt door de ruim 15.000 satellieten in een baan om de aarde.

Je zult je data bovendien heen en weer moeten sturen: radio- en laserverbindingen met de aarde hebben veel minder bandbreedte dan glasvezelkabels. De signalen doen er daardoor honderden milliseconden over om heen en weer te reizen. De latency [de vertraging die optreedt bij het versturen van de data] is dus onherroepelijk hoog.

Musk houdt vol

Maar Musk heeft vaker getoond zich niet van de wijs te laten brengen door tegenwerpingen van experts. Ook met de elektrische auto’s van Tesla, de kleine satellieten van Starlink en de herbruikbare raketten van SpaceX heeft hij – met succes – tegen de stroom in geroeid.

Bij zijn manier van leiding geven hoort naast grote woorden en nog grotere ambities (zoals het koloniseren van Mars) ook een bereidheid flink te reorganiseren en te schuiven met bedrijven én personeel. Toen hij in 2022 Twitter overnam (een klein jaar later omgedoopt tot X), haalde hij managers van Tesla naar het socialemediabedrijf om daar een drastische reorganisatie te leiden. Nadat hij in 2023 had besloten een eigen bedrijf voor kunstmatige intelligentie op te richten, xAI, voegde hij X en xAI twee jaar later samen. En autobouwer Tesla wordt, zo bleek vorige week, ook een AI-bedrijf dat zich steeds meer zal toeleggen op de ontwikkeling van zelfrijdende taxi’s en mensachtige robots – een „fysiek AI-bedrijf”, aldus Musk.

Investeerders speculeren erop, schrijft Financial Times, dat Musk op den duur Tesla en zijn andere bedrijven in één onderneming zal onderbrengen. De overname van xAI door SpaceX zou weer een stap in die richting zijn. Die combinatie, schreef Musk maandag, „vormt de meest ambitieuze, verticaal geïntegreerde innovatie-machine op aarde (en daarbuiten) – met AI, raketten, in de ruimte gestationeerd internet, directe communicatie met mobiele apparaten, en het meest vooraanstaande platform in de wereld voor informatie en vrije meningsuiting”.

Met dat laatste doelt Musk op X, dat regelmatig in opspraak komt door hatelijke en misleidende berichten die er gretig op verspreid worden. En onlangs nog de met chatbot Grok van xAI gemaakte, seksueel geladen beelden van mensen, deels minderjarigen, die daar geen toestemming voor hadden gegeven. Niet goed voor de reputatie van X, xAI en Musk – maar daar heeft de miljardair zich zelden wat van aangetrokken.