De ballonnen op Schiphol zijn duur, maar hoe vaak komt je vriend terug uit een oorlogsgebied? ‘Hopelijk maar één keer’

7 uren geleden 1

Vlucht KL9896 uit Muscat, Oman, is met flinke vertraging eindelijk geland, staat op de borden bij aankomsthal 3 op Schiphol. Het is druk rond de poortjes. KLM heeft in totaal 250 mensen opgehaald. Voornamelijk eigen personeel dat in de regio aanwezig was, maar ook 93 Nederlandse burgers en een handjevol mensen uit België en Luxemburg zijn gerepatrieerd. De opluchting bij de thuisblijvers, dat hun naasten nu weg zijn uit het oorlogsgebied en zo door die deuren zullen lopen, is groot. Gaia Amatdoelrasit (25) uit Almere kijkt op haar telefoon, ze wacht op haar vriend. „Hij is er bijna, appt hij nu!”

Tussen cameraploegen, journalisten en woordvoerders van Schiphol, KLM en het ministerie van Buitenlandse Zaken, wachten veel mensen met een ballon in de hand, opvallend vaak in de vorm van een vliegtuig. Ook Amatdoelrasit houdt een ballon vast. Zij koos een beer die een hart vasthoudt. „Wel duur hoor”, zegt ze. „Twaalf euro.” Maar hoe vaak komt je vriend terug uit een oorlogsgebied? „Hopelijk maar één keer.”

Eigenlijk was hij niet eens dáár, zegt ze. „Hij was met familie op vakantie in Vietnam. Op de terugweg hadden ze op zaterdagochtend een overstap in Doha, Qatar, maar dat kon natuurlijk niet.” De dagen daarna hebben ze in een vijfsterrenhotel gezeten. „Drie keer per dag kregen ze eten, wel goed hoor.” Toch is ze opgelucht dat hij gebeld werd door Buitenlandse Zaken dat hij mee mocht op deze vlucht. „Maar het is wel heftig dat hij zijn moeder en zus daar moest laten.”

Hij probeerde ons wel gerust te stellen hoor, maar ik heb wel heel veel spanning gehad

Onze kinderen komen zo aan, zegt een nerveuze Linda Pasman. „Onze dochter”, ze wijst naar zichzelf. „Hun zoon”, ze wijst naar het stel naast haar. Net als de vriend van Amatdoelrasit was het jonge stel op vakantie in Vietnam en werd de korte tussenstop in Doha een langer verblijf in Muscat. „Onze zoon zei dat ze de bombardementen konden horen”, zegt zijn moeder, Jacqueline Meinema. „Hij probeerde ons wel gerust te stellen hoor, maar ik heb wel heel veel spanning gehad.”

Grote opluchting dus, toen ze te horen kregen dat ze op de eerste vlucht mee terug naar Nederland konden. Pasman houdt haar ogen gericht op de deuren. Uit de menigte klinkt gejoel, geklap, gehuil als passagiers uit Oman arriveren. En dan ook de ontlading bij de vier ouders: „Daar zijn ze!” Pasman en dochter Anne (26) omhelzen elkaar. „Oooh schat”, zegt Pasman. Zelfs een onbekende toeschouwer snikt als hij het tafereel van de huilende moeder en dochter aanschouwt – zijn dochter komt vlak daarna naar buiten.

„Het was chaos”, zegt Roderick (29), de zoon van Meinema. „We hebben elke reisoptie bekeken om weg te komen uit Oman, maar de enige vluchten waren dieper dat oorlogsgebied in. Gisteravond werden we gelukkig gebeld door BuZa, hoorden we dat we mee mochten.” Op die vlucht waren overigens meer mensen afgekomen, zegt hij. „Mensen die niet gebeld waren, probeerden ook mee te gaan natuurlijk. En er waren ook vijftien mensen die wél gebeld waren, maar toch niet mee konden. Dat is helemaal zuur.”

‘Gestrande reizigers eerst’

Ook Buitenlandse Zaken zelf is aanwezig bij ‘Arrivals 3’. „We hebben met stoom en kokend water en door alle zeilen bij te zetten dit voor elkaar kunnen boksen”, zegt de woordvoerder tevreden. „Het is mooi, dat we in deze onzekere tijden mensen hebben kunnen helpen thuis te komen. We verwelkomen ze graag terug uit die gevaarlijke situatie.” Dat de vlucht door KLM geïnitieerd was, vooral om eigen personeel terug te halen, mag die trots niet drukken.

Daarbij, ze moeten nog aan de bak: er zitten nog vele duizenden mensen in meer dan tien landen, zegt hij. Daar gaat Buitenlandse Zaken zich ook voor inzetten. „Daarbij focussen we eerst op gestrande reizigers.” Ondertiteling: die kwetsbare groep, die daar niet woont, krijgt voorrang. Niet de in Dubai en andere Golfstaten wonende influencers die daar graag verblijven vanwege het gunstige belastingklimaat. „Beter om in Dubai gebombardeerd te worden met raketten dan in Europa met 50 procent belasting”, is een veel aangehaalde uitspraak van ‘trading coach’ Enzo Konst.

Minister van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen (CDA), gaf dinsdag in de Tweede Kamer aan te kijken „naar alle mogelijkheden” om Nederlanders terug te halen. Ook naar „een mogelijke repatriëring, in aanvulling op commerciële vluchten”. Veel van die vluchten gaan er niet, vanwege het gesloten luchtruim. Toch komt, krap een uur na de vlucht uit Oman, ook een vlucht uit Dubai aan. De passagiers van Emirates-vlucht EK145 lopen, zo’n honderd meter verderop, door de poortjes van aankomsthal 4.

‘Nooit meer op vakantie buiten Europa’

Daar zijn minder vliegtuigballonnen te zien en zijn minder mensen geneigd in gesprek te gaan met de media.

Het zou kunnen dat ze zich aangesproken voelen door Joris Luyendijk, die op Bluesky reageerde op de uitspraak van Konst. „Stel het gaat los daar, dan gaan we voor deze figuren geen noodvluchten organiseren, of andere evacuatie. Ze zakken er maar in. Jij betaalt geen belasting… you’re on your own”, schrijft hij. Maar het is ondenkbaar dat alle passagiers van vlucht KL145 zich daarin herkennen.

Toch willen twee moeders die wachten op hun kinderen – onderdeel van een vriendengroep die regelmatig naar Dubai op vakantie gaat – alleen met hun voornaam in de krant. Ze weten niet wat hun kinderen ervan zullen vinden als ze hun achternaam geven. Wel willen ze laten weten dat ze blij waren met de autoriteiten, of in elk geval: met de autoriteiten dáár. De kinderen hebben laten weten dat alles geweldig georganiseerd was.

Waarom was er geen code oranje, wil ze weten

Heel anders was de situatie in Nederland, zegt een van de twee. De ambassade was onbereikbaar, om maar iets te noemen. En ook: hoe kan het dat één van de jongens vrijdagochtend nog naar Dubai is gevlogen? Dat er géén waarschuwing was afgegeven vanuit Nederland? Waarom was er geen code oranje, wil ze weten. Ze wijst naar de ballon die ze bij zich hebben. „Welkom thuis”, staat erop, met op de achtergrond een graslandschap met tulpen, koeien en een molen. Ze benoemt elk onderdeel: blij dat haar kind straks dit uitzicht weer heeft, in plaats van een woestijn.

Een moeder vangt haar zoon, die ook niet met de media wil praten, huilend op. Hij mag nooit meer op vakantie buiten Europa, zegt ze snikkend. Er stappen mensen uit met Balenciaga-sjaals, Gucci-koffers en een jongen met een Dior-toilettas. Ook daarvan wil niemand in gesprek. Een man staat uitgebreid te vertellen hoe zijn reis vanuit Dubai is verlopen. Maar desgevraagd zegt hij dat hij daar níét vandaan is vertrokken en loopt hij door. Een halve minuut later komt hij weer langs. „Tenzij je geen journalist bent?”, vraagt hij.