De droogste woestijnbodem ter wereld krioelt van de rondwormpjes

De bodem van ’s werelds droogste woestijn, Atacama, krioelt van het leven: er wonen minuscule rondwormpjes die verschillende lagen van het voedselweb beslaan. Dit suggereert dat dorre gebieden complexere ecosystemen huisvesten dan gedacht.

Er leven talloze soorten rondwormen, ofwel nematoden, in de Atacama-woestijn in Chili. De grote diversiteit aan soorten en diëten van deze microscopisch kleine ongewervelde beestjes bewijst dat ook in de droogste gebieden weelderige ecosystemen bestaan. Dat volgt uit onderzoek van een internationaal team van biologen.

De Atacama-woestijn is een van de meest onbewoonbare plekken op aarde. Wie zich hier waagt, krijgt extreme temperatuurschommelingen, nagenoeg geen regenval en een hoog zoutgehalte te verduren. Dat de biologen hier florerende bodemecosystemen aantroffen, was dus onverwacht.

LEES OOK

'Schimmels zijn echte diva's'

Schimmels staan aan de basis van het leven op aarde. Bioloog Toby Kiers is zich hier als geen ander van bewust en probeert ook de rest van de wereld t ...

Bacterie-eters en roofwormen

Nematoden komen bijna overal voor en ze laten zich niet snel afschrikken door weersomstandigheden. Veelvoorkomende soorten, die ook poolgebieden of heetwaterbronnen niet schuwen, staan bekend om hun veerkrachtigheid.

‘In zo’n extreem leefgebied als de Atacama-woestijn verwachtten we eigenlijk dat alleen deze heel resistente soorten nematoden kunnen overleven,’ zegt nematoloog Wim Bert van de Universiteit Gent. ‘De grote verrassing van deze studie is dat er soorten op meerdere niveaus in de voedselpiramide gevonden zijn: van bacterie-eters tot roofnematoden.’ Bij deze laatste groep staan niet alleen micro-organismen op het menu, maar ook kleine ongewervelden – zelfs andere nematoden.

Dat er veel soorten bodemnematoden wonen, betekent veel goeds voor de balans van het ecosysteem. De rondwormpjes houden al etende voedingsstofcycli op peil en bacterie- en schimmelpopulaties onder de duim.

Onbekend terrein

Een team van zoologen, ecologen en botanisten hielden langdurig de bodem in de gaten van zes Atacama-gebieden met een eigen klimaattoestand: van mistige oases met plantengroei tot zoutvlaktes waar maximale uv-straling van de zon elke vorm van leven tegenwerkt. De onderzoekers verzamelden monsters uit zandduinen, zoutvlaktes, rivierbedden en berggebieden. Vervolgens stelden ze het aantal soorten nematoden vast en bestudeerden ze hun populatiestructuur en manier van voortplanten.  

Hoewel het bovengrondse leven van dit dorre gebied al deels is vastgelegd, bleef de bodem tot nu toe relatief onbekend terrein. Nooit eerder is de woestijnbodem van Atacama zo structureel en langdurig onderzocht.

Overlevingsstrategieën

De wetenschappers zagen meerdere verschillen tussen de woestijngebieden. In het klassement biodiversiteit scoorden nattere gebieden beter. Meer neerslag betekent dus ook in de woestijn meer variatie in leven en een complexere voedselketen. In een aantal droge gebieden vonden de biologen minder complexiteit. De gevoeligere roofnematoden blijken hier als eerste het loodje te leggen.

Dit laat zien dat leven in de woestijnbodem niet immuun zal zijn voor klimaatverandering. Kurkdroge gebieden lijken meer te verliezen te hebben aan bodemdiversiteit dan we dachten, zegt Bert. ‘Dat wat we als extreem gebied beschouwden, kan blijkbaar nog extremer. Dat is een boodschap die we hieruit kunnen halen.’

De biologen onderzochten ook de indrukwekkende overlevingsstrategieën van de rondwormpjes, om te achterhalen wat hun kansen zijn in een veranderende leefomgeving. Eén van die strategieën is om in je eentje te reproduceren. Dat is zeker handig als extreme klimaattoestanden je populatie uitdunnen. De biologen zagen dit terug in hoger gelegen vlaktes, waar leven extra bemoeilijkt wordt door temperatuuruitschieters en onregelmatige regenpatronen. Deze plekken bleken meer nematoden te herbergen die zich aseksueel voortplanten dan de mildere bodems.