De eerste hittegolf van dit jaar is aanstaande donderdag mogelijk een feit

Als de weersverwachtingen uitkomen, is aanstaande donderdag de eerste hittegolf van dit jaar een feit. Nederland krijgt te maken met tropisch warme dagen, vanaf woensdagmiddag geldt in de meeste provincies code oranje vanwege de extreme hitte. Dat betekent dat iedereen in die provincies klachten kan krijgen zoals uitdroging en oververhitting, waarschuwt het KNMI. Alleen in Friesland, Groningen en Drenthe blijft code geel van kracht.

We spreken in Nederland van een hittegolf als de temperaturen minstens vijf dagen boven de 25 graden Celsius liggen, waarvan er drie warmer zijn dan 30 graden. Donderdag is de derde opeenvolgende dag waarop het kwik voorbij de 30 graden zou kunnen stijgen. De maximumtemperaturen in De Bilt, waar het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) gevestigd is, liggen al sinds afgelopen donderdag boven de 25 graden.

De komende dagen leven we in West-Europa onder een zogeheten hittekoepel, een hogedrukgebied dat niet of nauwelijks van zijn plaats komt. „Die koepel werkt als een soort deksel, dat de warme lucht gevangen houdt”, zegt Lone Mokkenstorm, klimaatadviseur bij het meteorologische instituut KNMI. „Die lucht in zo’n hogedrukgebied daalt, waardoor weinig wolken ontstaan. Daardoor warmt het nog meer op. Het is een zichzelf versterkend proces.” De hittekoepel houdt „de regengebieden op afstand”, zodat de verkoeling daardoor ook uitblijft.

Lees ook

Een ‘hittekoepel’ zorgt voor uitzonderlijk warm weer in Europa

Daar komt bij dat het afgelopen week ook al vrij warm was, legt Mokkenstorm uit, door de aanvoer van warme lucht uit Zuid-Europa. „De starttemperatuur is daardoor hoog, waardoor het nu sneller warmer wordt.” Op dit moment wordt warme lucht aangevoerd uit het oosten, zegt Mokkenstorm: „De komende dagen zal dat meer uit zuidoosten zijn. We krijgen in West-Europa dus uit meerdere richtingen aanvoer van warme lucht.”

De hitte in Nederland volgt op uitzonderlijk hete dagen in Frankrijk, waar dinsdag meer dan de helft van de 101 departementen het hoogste waarschuwingsniveau (code rood) van kracht was. Het leek er even op dat maandag in Frankrijk de allerheetste dag ooit zou worden. In plaats daarvan werd het de heetste junidag ooit: op sommige plekken was het 43 graden Celsius. In 49 van alle 96 Europese departementen was code rood van kracht. Nog nooit werd in zoveel departementen het hoogste waarschuwingsniveau afgegeven. Daarop volgde wel de warmste nacht ooit: het gemiddelde van dertig meetstations kwam uit op 21,6 graden.

Op weerbeelden is duidelijk te zien hoe de hitte uit Frankrijk zich de komende dagen naar Nederland zal uitbreiden, om daarna in Oost-Europese richting af te buigen. Op dinsdag kunnen de temperaturen in het zuiden van Nederland oplopen tot 32 graden.

De hittekoepel leidt met name vrijdag tot een enorme uitschieter in de temperatuur, tot boven de 35 graden. „Begin vorige eeuw waren zulke temperaturen in juni vrijwel onmogelijk”, zegt Mokkenstorm. Het grootste deel van Nederland telt nu nog twee tot acht tropische dagen per jaar, tegen één zo’n dag per jaar begin vorige eeuw. „Afhankelijk van het gekozen scenario kan dit aantal in 2050 uitkomen op negen tot veertien tropische dagen.”

Dat laat zien dat het weer door klimaatverandering extremer wordt. De gemiddelde temperatuur is in Nederland ligt in Nederland nu ruim 2 graden hoger dan begin vorige eeuw. „Dus je zult in de temperatuur vaker uitschieters naar boven krijgen”, zegt Mokkenstorm. „Een uitschieter naar beneden zal er ook af en toe nog zijn, maar veel minder.” Zo kent de Nederlandse zomer eigenlijk geen koele dagen meer. De laatste zomerdag met een temperatuur onder de 15 graden werd geregistreerd in 2020.

Op zich zijn hittegolven niet uitzonderlijk, ook niet in de maand juni. Uit het overzicht van het KNMI dat sinds 1901 wordt bijgehouden blijkt dat hittegolven vroeger ook regelmatig in deze maand voorkwamen. In 1922 en 1945 waren er zelfs hittegolven die (deels) in in de maand mei plaatsvonden.

Wat wel opvalt, is hoe vanzelfsprekend hittegolven tegenwoordig bij de Nederlandse zomer horen. Het KNMI telt in totaal 39 hittegolven sinds 1901, waarvan meer dan de helft in de afgelopen 33 jaar. Die vanzelfsprekendheid zal de komende jaren blijven groeien. Door klimaatverandering stijgen de temperaturen en dus neemt ook de kans op een hittegolf toe.

Zelfs een zogenoemde ‘superhittegolf’ is deze week nog mogelijk. Dat zou volgens weerswebsite Weeronline, die deze weerscategorie in het leven heeft geroepen, de eerste ooit zijn die in De Bilt wordt gemeten. Bij een superhittegolf schuiven de grenzen van een gewone hittegolf vijf graden op: vijf aaneengesloten dagen boven de 30 graden waarvan drie dagen boven de 35 graden. De weersverwachtingen voor De Bilt liggen van dinsdag tot en met zaterdag alle dagen boven de 30 graden, waarvan in elk geval zaterdag en zondag een kans hebben om de 35 graden te passeren.