De mens is niet de enige met een riskante bevalling

De moeilijke bevallingen van de mens zijn minder uitzonderlijk dan lang werd gedacht.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Een menselijke bevalling wordt vaak gezien als bijzonder riskant. Dat lijkt logisch: mensen hebben grote hoofden, maar zijn ook tweevoetig. Dat betekent dat het bekken van de moeder geschikt moet zijn om mee te lopen en te rennen, maar tegelijkertijd ook breed genoeg moet zijn voor een bevalling.

Dat probleem wordt ook wel het ‘obstetrisch dilemma’ genoemd. Daardoor zouden de bevallingen van de mens uitzonderlijk gevaarlijk zijn. Een nieuw onderzoek van de University of Vienna laat zien echter zien dat veel zoogdiersoorten last hebben van gevaarlijke bevallingen.

Onderzoeker Nicole Grunstra dook voor de studie in een grote hoeveelheid wetenschappelijke literatuur. Ze keek naar mensen, maar ook naar huisdieren, vee, dieren in dierentuinen en wilde soorten. Daarbij verzamelde ze gegevens over vastgelopen bevallingen, moedersterfte en de oorzaken van die problemen. De studie verscheen in Biological Reviews.

Dystocie

Uit die vergelijking blijkt dat ‘dystocie’ wijdverspreid is. Dystocie betekent dat een bevalling te lang duurt, vastloopt of hulp nodig heeft. Niet alleen mensen hebben daar last van. Ook koeien, schapen, herten, antilopen, apen, olifanten en zeehonden kunnen ermee te maken krijgen. Zelfs walvissen en dolfijnen, die geen stevig bekken hebben zoals landdieren, kunnen kalveren krijgen die tijdens de geboorte vast komen te zitten.

De cijfers van sommige soorten zijn vergelijkbaar met die van menselijke groepen die geen toegang hebben tot moderne medische zorg. Denk aan jager-verzamelaars, waarvoor keizersneden en andere ingrepen niet altijd beschikbaar zijn.

Leestip: Vrouwen die net bevallen zijn, zien vaker gezichten die er eigenlijk helemaal niet zijn

Aangezien een misgelopen bevalling al snel kan resulteren in het overlijden van het kind en/of de moeder is de vraag vooral waarom dystocie toch zoveel voorkomt. Het antwoord op die vraag heeft te maken met een lastige overweging. In het algemeen geldt dat grotere jongen na de geboorte vaak betere overlevingskansen hebben. Ze zijn sterker, beter opgewassen tegen ziekten en minder belastend voor de moeder of de groep.

Maar hoe groter het jong, hoe gevaarlijker de geboorte wordt. Er is dus sprake van een balans die heel nauw luistert: een te klein jong overlijdt al snel na de geboorte. Een te groot jong overlijdt tijdens de geboorte.

Andere overweging

Bij dieren die meerdere jongen tegelijk krijgen, zoals honden, speelt weer een andere overweging. Een kleine worp kan al snel te grote jongen opleveren. Een te grote worp kan juist zorgen voor meer jongen die verkeerd liggen, waardoor het geboortekanaal wordt geblokkeerd. Ook voor die soorten bestaat er dus geen perfecte oplossing. Alhoewel evolutie constant naar een middenweg zoekt, voorkomt de oplossing niet elk risico dat bestaat.

De studie laat ook zien dat dezelfde risicofactoren vaak terugkomen. Voor veel soorten is de eerste bevalling een stuk lastiger dan latere bevallingen. Ook de grootte van de moeder en het risico op overvoeding kunnen een rol spelen. Als een moeder te veel eet kan dat ervoor zorgen dat het kind daardoor te groot wordt. Echter is dat dus ook een probleem voor andere zoogdiersoorten.

Daarmee laat het onderzoek zien dat menselijke geboortes niet inherent gevaarlijker zijn dan die van andere soorten. Veel zoogdieren krijgen te maken met dezelfde balans: een jong moet groot genoeg zijn om te overleven, maar klein genoeg om geboren te worden.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Keizersnee verhoogt de kans op een slaapstoornis na de bevalling en Bultruggen bevallen waar ze niet zouden moeten, en het is nog niet duidelijk waarom . Of lees dit artikel: Tetrissen tegen trauma’s: hoe dit computerspelletje mogelijk PTSS na zware bevallingen kan voorkomen .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: