Rood vlees was ooit cruciaal voor de evolutie van de mens, maar nu keert het zich tegen ons

Rood vlees speelde waarschijnlijk een sleutelrol in de evolutie van de mens. Zonder dierlijk vet, merg en organen hadden onze verre voorouders misschien nooit zulke grote hersenen ontwikkeld. Maar precies dat voedsel dat ons hielp te overleven, vormt nu een groeiend gevaar voor mens en milieu.

De moderne manier waarop we rood vlees consumeren, staat dan ook mijlenver af van het dieet waarop de mens ooit floreerde, concluderen onderzoekers in een nieuwe studie. Ze duiken drie miljoen jaar terug in de voedingsgeschiedenis van de mensachtigen. Vroege mensensoorten aten zeker vlees, maar niet op de manier waarop we dat nu doen.

Juist vet vlees

Het populaire beeld van jagers die vooral uit waren op grote lappen vlees klopt waarschijnlijk niet. Juist vetrijke delen zoals beenmerg, organen en hersenweefsel waren bijzonder waardevol vanwege hun hoge energiedichtheid. Vooral voor de ontwikkeling van het menselijke brein zouden die vetten essentieel zijn geweest.

De auteurs zetten daarmee ook vraagtekens bij de klassieke theorie dat vooral eiwitten verantwoordelijk waren voor de groei van onze hersenen. Eiwitten leveren relatief weinig energie, terwijl het brein juist een enorme energieverbruiker is. Daarom was het succes van de mens eerder te danken aan een flexibel en gevarieerd dieet, met zowel plantaardig als dierlijk voedsel.

Leestip: Matige inname van rood vlees verhoogt alsnog het risico op darmkanker

Met de opkomst van landbouw, zo’n 10.000 tot 12.000 jaar geleden, veranderde dat voedingspatroon drastisch. Mensen kregen meer voedselzekerheid, maar aten minder divers. Graanrijke diëten zorgden bovendien vaker voor ijzertekorten, iets wat onder jagers-verzamelaars nauwelijks voorkwam.

De prijs van al dat vlees eten

Waar vlees ooit schaars en functioneel was, is het vandaag uitgegroeid tot een wereldindustrie van 1,3 biljoen dollar. En juist die massale consumptie heeft volgens de onderzoekers een stevige prijs.

Grote epidemiologische studies koppelen rood en bewerkt vlees al langer aan een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2, darmkanker en vroegtijdige sterfte. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek classificeert bewerkt vlees zelfs als kankerverwekkend.

Daarnaast beschrijft de review een opmerkelijk biologisch mechanisme dat specifiek bij mensen voorkomt: xenosialitis. Zo verloren mensen ongeveer twee miljoen jaar geleden het vermogen om een bepaald suikermolecuul, Neu5Gc, zelf aan te maken. Die stof zit echter nog volop in rood vlees. Wanneer mensen het eten, wordt het molecuul opgenomen in lichaamsweefsel, waarna het immuunsysteem er chronische ontstekingsreacties tegen ontwikkelt. Volgens de onderzoekers kan dat bijdragen aan aderverkalking, darmkanker en mogelijk zelfs cognitieve achteruitgang.

Leestip: Zo slecht is bewerkt rood vlees voor je hersenen: dagelijks twee plakjes bacon verhoogt al het risico op dementie

Ook de impact op het milieu is fors. De industriële veehouderij veroorzaakt naar schatting zo’n 15 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, draagt bij aan ontbossing, watervervuiling en de groeiende resistentie tegen antibiotica.

Toch is de studie geen pleidooi voor een totaalverbod op rood vlees. De auteurs plaatsen onze eetgewoonten vooral in evolutionair perspectief. Hun boodschap: de menselijke soort overleefde dankzij flexibiliteit in voeding, maar de schaal, frequentie en industrialisering van vleesconsumptie anno 2026 hebben daar nog weinig mee te maken.

Rood vlees en darmkanker
Wetenschappers waarschuwen al jaren voor de link tussen rood en vooral bewerkt vlees en darmkanker. Volgens het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie, is bewerkt vlees, zoals worst, bacon, ham en salami, kankerverwekkend voor mensen. Rood vlees, zoals rund- en varkensvlees, geldt als waarschijnlijk kankerverwekkend. Uit grote bevolkingsstudies blijkt dat mensen die veel rood of bewerkt vlees eten een duidelijk hogere kans hebben op darmkanker. Zo stijgt het risico op darmkanker met ongeveer 18 procent bij een dagelijkse consumptie van 50 gram bewerkt vlees, ongeveer twee plakken bacon of een hotdog. Bij rood vlees ligt het risico lager, maar het is nog altijd significant verhoogd bij regelmatige consumptie. Onderzoekers denken dat stoffen die ontstaan tijdens het verwerken of bakken van vlees het darmslijmvlies beschadigen. Ook chronische ontstekingen, veroorzaakt door bepaalde moleculen in rood vlees, spelen mogelijk een belangrijke rol.