De overplaatsing van vijfhonderd minderjarige meisjes van Ceuta naar het Spaanse vasteland vormt de nieuwste twist tussen de regering en de oppositie

De opvangcrisis van de duizenden migranten in Ceuta is het jongste onderwerp waarover de grootste oppositiepartij in Spanje, de conservatieve Partido Popular (PP), de degens kruist met de Spaanse regering. Om de situatie van de meest kwetsbare migranten in de Spaanse exclave in Noord-Afrika te verbeteren, maakte de regering woensdag bekend te werken aan de opvang van vijfhonderd minderjarige meisjes op het Spaanse vasteland. De PP, waartoe ook burgemeester Juan Vivas van Ceuta behoort, heeft dat plan fel afgewezen: hoewel de partij de migranten zo snel mogelijk weg wil hebben uit de exclave, is het Spaanse vasteland niet de bestemming die zij voor ogen heeft. 

De opvangcrisis ontstond op 30 juli. In de dagen daarvoor waren al bovengemiddeld veel migranten van Marokko naar Ceuta gezwommen, maar op die donderdag werd de oversteek massaal gemaakt. Meer dan 70.000 mensen zwommen en klommen naar Ceuta, in de hoop door te reizen naar het Europese vasteland. Het overgrote merendeel van deze groep keerde in de dagen daarna terug naar Marokko, uitgeput door de oversteek en een gebrek aan eten, drinken en opvang in de exclave. Enkele duizenden mensen bleven achter, onder wie naar schatting zo’n drieduizend minderjarigen. 

Veel minderjarigen verblijven drie weken later nog altijd op straat, onder zorgwekkende omstandigheden. De situatie van meisjes is bijzonder precair, benadrukte Unicef vorige week al. Volgens de mensenrechtenorganisatie van de Verenigde Naties zijn minderjarige meisjes extra kwetsbaar voor geweld, misbruik, uitbuiting of mensenhandel. Dat komt nog bovenop de algeheel slechte omstandigheden voor migranten in de exclave, waar een gebrek aan basisvoorzieningen tot zorgelijke hygiëne-omstandigheden leidt. Er is onder meer krentenbaard, schurft, tuberculose en maag-darmontsteking geconstateerd. Verpleegkundigen in Ceuta zeggen overbelast te zijn. 

Een groep meisjes en vrouwen verblijft in een geïmproviseerd opvangcentrum in de wijk El Principe in Ceuta.

Foto Adri Salido/Getty Images

Hoewel de Spaanse regering in eerste instantie zei dat geen van de migranten die eind juli naar Ceuta kwamen, zouden worden overgeplaatst naar het vasteland, is het Spaanse ministerie voor Jeugd en Kinderen nu toch bezig met een plan om de meisjes op het schiereiland te huisvesten. 

Hoe die opvang er precies uit gaat zien, is nog niet duidelijk. Bronnen binnen het ministerie meldden aan het Spaanse medium Cadena SER dat gezocht wordt naar een manier die geen betrokkenheid van de autonome regio’s vereist – veel regionale regeringen hebben al aangegeven geen minderjarigen te willen opvangen. Er wordt bijvoorbeeld overwogen de voogdij over de minderjarige meisjes, die nu de verantwoordelijkheid is van het autonome stadsbestuur van Ceuta, over te dragen aan kinderbeschermings-organisaties. Zij zouden de opvang van de meisjes dan kunnen organiseren in opvangcentra, zonder dat de autonome regeringen de voogdij over hoeven te nemen. Het ministerie verwacht de plannen binnen één tot twee maanden rond te hebben. Tot die tijd worden de meisjes opgevangen in geïmproviseerde centra in Ceuta. 

‘De deportatie van kinderen’

Woensdagmiddag leek het lokale bestuur van Ceuta het plan van de regering te accepteren als een „buitengewone maatregel”, maar burgemeester Vivas kwam daar later die middag op terug. In een persconferentie in Ceuta eiste hij, met PP-leider Alberto Feijóo aan zijn zij, de uitzetting van de migranten die op 30 juli Ceuta binnenkwamen – ook de minderjarigen. 

Volgens de minister van Jeugd en Kinderen, Sira Rego, komt het voorstel van de PP neer op „de deportatie van kinderen”, zegt ze tegen de Spaanse krant El País. „Dat is volstrekt illegaal en zullen we onder geen enkele omstandigheid doen.” De regering wijst ook op de recente veroordeling van twee hoge ambtenaren voor hun rol bij de uitzetting van meer dan vijfhonderd minderjarigen uit Ceuta in 2021, toen zo’n tienduizend mensen in korte tijd de exclave wisten te bereiken. 

Een migrant bidt naast een geïmproviseerde slaapplek op het strand van El Trampolin in Ceuta.

foto JORGE GUERRERO/AFP

Feijóo en Vivas daarentegen wijzen op Europese wetgeving die uitzetting wel toestaat. Ook de woordvoerder van de Europese Commissie zei dinsdag tijdens een persconferentie dat de uitzettingen mogelijk zijn, zowel binnen de op dit moment geldende terugkeerrichtlijn als de in juni aangenomen terugkeerverordening die binnenkort van kracht zal worden. Daarbij moet wel opgemerkt worden dat de terugkeerrichtlijn in artikel 10 duidelijke voorwaarden verbindt aan de uitzetting: een alleenstaande minderjarigen moet „worden overgedragen aan een familielid, een aangewezen voogd of passende opvangvoorzieningen”.

De Spaanse regering – die zich tevergeefs tegen de Europese terugkeerverordening verzette – stelt dat ook de Europese regelgeving het belang van het kind benadrukt, en dat zij daarnaar handelen. 

Hoe hoog Feijóo en Vivas de discussie willen laten oplopen, moet nog blijken. Omdat het stadsbestuur van Ceuta op dit moment de voogdij over de minderjarigen heeft, is toestemming van het lokale bestuur nodig om de meisjes uit de exclave te laten vertrekken.