Demissionaire kabinet niet van plan vermeende IS-strijders te repatriëren

Het demissionaire kabinet is op dit moment niet van plan om vermeende Nederlandse IS-strijders en hun families uit Irak te repatriëren en te berechten. Dat zegt een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid na vragen van NRC, die dinsdag meldde dat onder de bijna 6.000 IS-gevangenen die de afgelopen weken vanuit Syrië naar Irak zijn verplaatst, ook Nederlanders zijn. 

Het Amerikaanse leger begon vorige maand met het overplaatsen van mannelijke IS-gevangenen naar Irak nadat er in Noordoost-Syrië, waar de IS-detentiecentra liggen, gevechten uitbraken tussen regeringstroepen en de door Koerden geleide Syrian Democratic Forces (SDF). Bij de gevechten zijn Koerdische gevangenisbewakers gevlucht.

In de chaos die toen ontstond zouden minstens tienduizend vrouwen en kinderen van IS-strijders zijn ontsnapt uit kamp Al-Hol, waar in ieder geval tot voor kort ook enkele Nederlandse vrouwen en kinderen vastzaten. De overplaatsing van gevangenen duidt erop dat de Verenigde Staten meer vertrouwen hebben in de bewaking door Iraakse autoriteiten dan door de veiligheidstroepen van de Syrische interim-president, en nieuwe Amerikaanse bondgenoot, Ahmed al-Sharaa.

Lees ook

Hoe staat Syrië ervoor een jaar na de val van Assad? ‘Sharaa heeft me positief verrast’

Een nieuwe coalitie

De vraag is hoe het kabinet-Jetten, dat volgende week aantreedt, aankijkt tegen de repatriëring van Nederlandse vermeende IS-strijders. Een VVD-woordvoerder laat weten dat de partij wil „voorkomen dat terroristen kunnen terugkeren naar Nederland” en dat de VVD erop rekent dat „de diensten dit in de gaten houden en er alles aan zullen doen om terugkeer te voorkomen”. Het CDA steunt berechting van vermeende IS-strijders in de regio, aldus een woordvoerder.

D66 heeft zich in het verleden vóór repatriëring uitgesproken en zegt nu dat eventuele Nederlandse IS-gevangenen in Irak „moeten kunnen rekenen op een eerlijke rechtsgang en passende straf, bij een internationale rechtbank of in Nederland”, zegt D66-Kamerlid Hanneke van der Werf. Of dat volgens de partij óók een Iraakse gevangenis kan zijn, wordt niet duidelijk.

Gevangenen in Irak lopen het risico te worden gemarteld en een oneerlijk proces te krijgen, met mogelijk de doodstraf tot gevolg, aldus Amnesty International tegen NRC. 

Intrekken Nederlandse nationaliteit

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) moet eerst nog onderzoeken of de gevangenen in kwestie überhaupt „nog de Nederlandse nationaliteit hebben”, zegt de justitiewoordvoerder. Van een deel van de Nederlandse Syriëgangers werd in de afgelopen jaren het Nederlands staatsburgerschap afgenomen − iets wat een rechter alleen kan doen wanneer iemand een dubbele nationaliteit heeft. 

Sommige mensen verloren het Nederlanderschap vanwege „aansluiting bij een organisatie die deelneemt aan een internationaal gewapend conflict” of „omdat [de verdachte] een bedreiging vormt voor de Nederlandse nationale veiligheid”, blijkt uit vonnissen van de laatste jaren. Dat betekent dat er mogelijk Syriëgangers in Irak zitten die voorheen de Nederlandse nationaliteit hadden, maar die nu niet meer hebben. 

Hoe Irak heeft bepaald welke IS-gevangenen Nederlands zijn − of dat bijvoorbeeld is gebaseerd is op een paspoort of plaats van geboorte − is niet duidelijk. 

De Nederlandse regering repatrieerde in de afgelopen jaren vrouwen en kinderen uit IS-kampen, wat vaak gebeurde onder gerechtelijke druk. Zo werden in 2024 twee vrouwen en hun kinderen gerepatrieerd naar Nederland door de Verenigde Staten.

Lees ook

Al tien jaar werden IS-gevangenen vastgehouden in Syrië. Nu het regeringsleger het kamp in handen heeft, is het lot van de Nederlandse verdachten ongewis