Dennenappel-lookalike is het meest gestroopte zoogdier ter wereld: DNA onthult de smokkelroutes

2 dagen geleden 3

De pangolin, ook wel het schubdier genoemd, ziet eruit als een wandelende dennenappel, maar achter dat jolige uiterlijk schuilt een triest record: geen enkel ander zoogdier wordt zo vaak illegaal verhandeld. Maar er is hoop: we weten sinds deze week dat er nog een Aziatische schubdiersoort bestaat. En die ontdekking zou weleens een krachtig nieuw wapen kunnen worden in de strijd tegen stroperij.

Een miereneter met enorme klauwen, een lange gespierde staart, een pantser van overlappende schubben en een tong van meer dan 40 centimeter lang: zo ziet een pangolin eruit. Juist die karakteristieke schubben zijn het dier langzaam maar zeker fataal aan het worden. Door de enorme vraag op de zwarte markt worden schubdieren massaal gestroopt en behoren ze inmiddels tot de meest bedreigde zoogdieren ter wereld.

Pangolins staan niet alleen in the picture bij stropers en klanten van Chinese supplementenverkopers. Ook biologen vinden ze bijzonder interessant. In de nieuwste editie van vakblad Communications Biology wordt Manis aurita geïntroduceerd: een schubdier dat al bijna twee eeuwen bekend leek, maar eigenlijk een aparte soort is. Hij leeft in Nepal en het noorden van India en is jarenlang over het hoofd gezien.

Verborgen in het Himalayagebied

De ontdekking heeft veel meer om het lijf dan alleen een naamswijziging. Om de prachtige dieren goed te kunnen beschermen is een nauwkeuriger beeld van welke soorten waar leven enorm belangrijk. “Je kunt niet beschermen wat je niet kent”, zegt zoogdieronderzoeker Anderson Feijó van het Field Museum. “Nu we hebben vastgesteld dat deze schubdiersoort echt bestaat, kunnen we die kennis gebruiken om de ernstig bedreigde dieren beter te beschermen.”

De ontdekking is het resultaat van meer dan vijf jaar onderzoek. “Deze doorbraak vormt de bekroning van jarenlang veldwerk dat begon in Nepal. Daar vonden we de eerste aanwijzingen dat de Himalaya-schubdieren een aparte evolutionaire lijn vormen”, vertelt onderzoeksleider Narayan Koju trots. “De erkenning van Manis aurita als zelfstandige soort laat zien hoe belangrijk langdurig onderzoek, internationale samenwerking en museumcollecties zijn. Bovendien levert het een stevige wetenschappelijke basis voor natuurbescherming, forensisch onderzoek en de bescherming van een van de meest verhandelde zoogdieren ter wereld.”

Leestip: Vergeet traditionele medicijnen: dit is waarom schubdieren écht massaal worden gedood

DNA uit een museumstuk van 190 jaar oud

Eerder dit jaar concludeerden andere onderzoekers al dat het Chinese schubdier eigenlijk uit twee soorten bestaat. De populatie in het Himalayagebied kreeg daarbij de naam Manis indoburmanica. Maar Feijó en zijn collega’s stuitten tijdens hun reconstructie van de stamboom van pangolins op een vergeten naam uit 1836: Manis aurita. Deze soort was lang geleden beschreven door een illustere voorganger van Feijó, maar later gedegradeerd tot ondersoort. De grote vraag die hieruit naar voren kwam: gaat het echt om twee verschillende soorten of zijn M. indoburmanica en M. aurita eigenlijk hetzelfde dier?

Manis aurita

Het antwoord kwam uit onverwachte hoek: een bijna 190 jaar oud museumexemplaar dat in een diepe la van het Natural History Museum in Londen verscholen lag, bleek de sleutel. “Dat historische exemplaar was het ontbrekende puzzelstukje”, legt onderzoeker Kai He uit. “Dankzij geavanceerde DNA-technieken konden we genetisch materiaal halen uit het oorspronkelijke specimen uit 1836. Dat bleek perfect overeen te komen met de moderne Himalaya-schubdieren.” En daarmee stond vast dat de nieuw benoemde M. indoburmanica eigenlijk al bijna twee eeuwen eerder was beschreven. De correcte wetenschappelijke naam is dus Manis aurita.

Hoewel de verschillen klein zijn, zijn ze duidelijk genoeg om beide soorten uit elkaar te houden. “Het Himalaya-schubdier heeft een groter lichaam, een langere staart en kleinere oren dan het Chinese schubdier”, zegt Feijó. “Zelfs de naam aurita verwijst naar die opvallende oren.” Nog belangrijker is dat beide soorten in verschillende gebieden voorkomen. Dit maakt het mogelijk om veel nauwkeuriger vast te stellen waar gestroopte dieren vandaan komen. En dat is hard nodig, want in de traditionele Chinese geneeskunde worden schubben van pangolins ten onrechte gezien als een krachtig afrodisiacum. De dieren zijn daarom zeer gewild op de illegale markt.

DNA-test

“Op markten vind je meestal alleen schubben en niet het complete dier”, maakt Feijó duidelijk. “Daardoor was het tot nu toe moeilijk te achterhalen welke soorten worden gestroopt en waar ze vandaan komen. De nieuwe DNA-analyses veranderen dat.” Met de nieuwe genetische gegevens is het vanaf nu mogelijk om te bepalen van welke schubdiersoort de schubben afkomstig zijn en uit welk leefgebied ze waarschijnlijk komen. Zo kunnen autoriteiten de stropers beter opsporen en hun beschermingsmaatregelen gerichter inzetten.

Ook bij het uitzetten van schubdieren in gebieden waar ze zijn verdwenen, voorkomt de nieuwe soortindeling fouten. “Vroeger had je onbedoeld Chinese pangolins in Nepal kunnen uitzetten, simpelweg omdat niemand wist dat het verschillende soorten waren”, legt Feijó uit. “We weten nu precies waar de grenzen tussen de soorten liggen en kunnen daarom veel betere keuzes maken voor hun bescherming.”

Natuurhistorische schatkamers

Deze ontdekking was onmogelijk geweest zonder natuurhistorische museumcollecties. Dankzij honderden oude specimen was het mogelijk om de evolutie van schubdieren te reconstrueren. “Museumcollecties geven ons toegang tot dieren uit alle hoeken van hun verspreidingsgebied”, besluit Feijó. “Omdat schubdieren in het wild zo zeldzaam zijn, kom je qua kennis een stuk minder ver met alleen verse monsters. Deze collecties vormen een onmisbare bron waar we steeds opnieuw naar kunnen terugkeren om nieuwe ontdekkingen te doen.”

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

Lees het hele artikel