Deze drie Gazanen kan Buitenlandse Zaken ‘bevrijden’ uit hun ‘openluchtgevangenis’, zegt hun advocaat

De studievisa liggen klaar – maar dan wel in Jordanië. Hoe kom je daar als je vastzit in de Gazastrook, die advocaat Eva Bezem een ‘openluchtgevangenis’ noemt? „Alleen Nederland kan ervoor zorgen dat Israël het sleuteltje opendraait”, zegt ze. 

Daarom voeren drie Gazanen maandagochtend een zaak bij de bestuursrechtelijke voorzieningenrechter in Den Haag. Twee van hen willen hun technische opleiding afmaken in Wageningen, nu in Gaza geen enkele academische instelling meer overeind staat. De derde Gazaan, Al Jazeera-journalist Hisham Zakkout, heeft een onderzoeksbeurs bij NIAS. Dat is het Nederlandse instituut voor sociale studies en geesteswetenschappen in Amsterdam, dat onder de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen valt.

Het ministerie van Asiel en Migratie gaf de drie een machtiging tot voorlopig verblijf. Volgens Bezem mogen in totaal 42 Gazanen voor werk, studie of onderzoek naar Nederland, maar het ministerie van Buitenlandse Zaken levert geen consulaire bijstand. „Dat is A zeggen”, aldus Bezem, „maar geen B.”

Wie zich overigens evacuatievluchten voorstelt vanuit Amsterdam, heeft het mis: het gaat volgens de advocaat erom dat Nederland als „statelijke actor” deze Gazanen bij de Israëlische autoriteiten opgeeft als mensen die mogen evacueren. Volgens haar doen hulporganisaties de rest.

Lees ook

Israëlische lastercampagne ‘kan vele Palestijnen het leven kosten’, waarschuwt Artsen zonder Grenzen

Vergeldingsoorlog tegen Hamas

De zitting draait om de vraag of een uitzondering tot norm moet worden verheven. Tijdens de twee jaar durende Israëlische vergeldingsoorlog tegen Hamas werden afgelopen zomer zestien Palestijnen met een machtiging voor een studievisum wél geholpen om de Gazastrook te verlaten. Maar dat was een uitzondering, stelt de landsadvocaat namens demissionair minister David van Weel (Buitenlandse Zaken, VVD). Want destijds, in de zomer van 2025, was de humanitaire situatie onhoudbaar. Daarna werd een staakt-het-vuren afgesproken.

De rechter vraagt Bezem naar de vrees van het ministerie voor precedentwerking. De advocaat noemt Gazanen een „uitzonderlijke groep”, omdat Israël hun bewegingen controleert.

Uitingen van Van Weels voorganger Caspar Veldkamp (NSC), die afgelopen zomer met NSC-bewindsvoerders opstapte toen het kabinet in hun optiek te weinig actie ondernam tegen Israël, komen volgens Bezem neer op „een verschuiving” van het beleid. Uit de vermelding van de evacuaties op het weblog van de minister, leidt ze af dat hij zich „de publieke taak heeft aangetrokken”. Daar kunnen opvolgende Gazaanse uitreizigers rechten aan ontlenen, bepleit ze. Volgens haar wijzen uitspraken van de afdeling bestuursrecht van de Raad van State rond de tolkenregeling, waarbij Afghanen naar Nederland konden komen na de machtsovername door de Taliban, ook in die richting.

Uitgangspunt is dat er geen recht op consulaire bijstand bestaat

De landsadvocaat stelt dat aan het weblog of de uitspraken geen nieuw beleid of relevante jurisprudentie kunnen worden ontleend. Er is niet eens een besluit, zegt hij, waartegen een zaak gevoerd kan worden. De bestuursrechter zou zich dan ook niet-ontvankelijk moeten verklaren. „Uitgangspunt is dat er geen recht op consulaire bijstand bestaat” en daar doet een „ad-hocuitzondering” zoals afgelopen zomer niets aan af, zegt hij.

Ter illustratie voert de landsadvocaat aan dat Nederland sinds 1 december ook geen consulaire bijstand meer biedt aan mensen die in het kader van gezinsherenigingen vanuit Gaza komen. Afgelopen twee jaar maakten ruim tweehonderd Palestijnen hier gebruik van.

Hoongelach

De humanitaire situatie is verbeterd sinds het staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël. Maar als de landsadvocaat dat benoemt, klinkt in de rechtszaal hoongelach van tientallen sympathisanten van de Palestijnse academici – een groot deel luistert mee in de zaal ernaast via een videoverbinding. Afgelopen weekend kwamen dertig Palestijnen om bij een Israëlische luchtaanval, waarmee het dodental sinds het staakt-het-vuren volgens het Volksgezondheidsministerie in Gaza is opgelopen tot boven de vijfhonderd. Het gevaar voor haar cliënten is evident, zegt Bezem. Ze heeft afgelopen weekend nog „moeten bellen of ze nog leven”, zegt ze.

Adjunct-directeur Marlous Willemsen vertelt dat NIAS specifiek beurzen uitreikt aan onderzoekers die in eigen land gevaar lopen, onder wie ook journalisten. Ze benadrukt: „Maar het gaat om hun onderzoek.” Eén van hen is Rita Baroud, die regelmatig in NRC schreef over de gruwelen in Gaza.

Het project waar Hisham Zakkout aan werkt, heet ‘Getuigen tot zwijgen gebracht: hoe journalisten in Gaza oorlogsmisdaden documenteren onder dubbele repressie.’ In een voorgedragen verklaring tijdens de zitting benoemt hij „de pijnlijke ironie dat mij mogelijk het zwijgen wordt opgelegd nog vóór het onderzoek begint”.

De uitspraak volgt op 16 februari.

Lees ook

Een studentenuitwisseling met Israël stopzetten terwijl die al stillag? Dat is geen boycot, vinden de actievoerders