Deze Japanse bank pleit voor gelijkere regels in Europa. ‘Mijn personeel in Frankfurt wordt anders beloond dan in Amsterdam. Dat is raar’

Waarom kiest een Japanse bank ervoor om haar Europese hoofdkantoor in Nederland te vestigen? Tegen de stroom in kondigde Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG) aan deze stap te zetten. Dit is opmerkelijk gezien de klachten over het investeringsklimaat. De vrees is immers dat buitenlandse bedrijven juist minder vaak ervoor kiezen zich hier te vestigen. Of dat ze, als ze hier al zitten, vertrekken, zoals Unilever en Shell.

Op het kantoor van MUFG aan de Amsterdamse Zuidas legt Harm Bots, Nederlander en sinds vier jaar de ceo van de Europese activiteiten, uit waarom de bankvergunningen en het kapitaal in Europa naar Amsterdam worden gehaald. „Amsterdam heeft toch wel echt veel voordelen”, zegt hij vanuit zijn kleine hoekkantoor. „Nederland moet er trots op zijn dat de digitale infrastructuur echt heel goed is. Er zijn veel goede datacenters, en de kabels vanuit de Verenigde Staten komen via de bodem van de Noordzee bij Nederland Europa in.”

Bots wijst ook naar de goede fysieke infrastructuur in Amsterdam: hij heeft vanuit zijn kantoor uitzicht op de ringweg A10 om Amsterdam en de metro- en treinsporen. Daarmee ben je zo op Schiphol en kun je internationale treinen nemen naar Parijs, Frankfurt en Londen.

Het met hout en veel wit ingerichte kantoor van MUFG huist op een verdieping in een WTC-kantorenverzamelpand naast station Amsterdam Zuid. Hier werken 450 mensen in een open kantoortuin met aanpalende lunch- en koffieruimte – de verschillende eilanden van bureaus worden onderscheiden met namen van metrostations in Tokyo. Die medewerkers komen niet alleen uit Japan en Nederland. „Ik heb hier vijftig nationaliteiten zitten. Ook een voordeel in Amsterdam: de toegang tot een goede, internationale beroepsbevolking.”

MUFG is in een licht pand aan de Amsterdamse Zuidas gevestigd

MUFG regelt complexe financieringen

Hoe komt een Japanse bank bij een Nederlander terecht? Bots werd vijf jaar geleden benaderd nadat hij in aanloop naar Brexit in 2020 voor het Britse NatWest in Amsterdam de Europese dochter had uitgebouwd – dus ervaring met de Nederlandse en Europese regelgeving had hij al. Bovendien had Bots voor ABN Amro bijna drie jaar in Tokyo gewerkt en gewoond, en had hij dus ervaring met de Japanse cultuur. „Ik ben de eerste niet-Japanse ceo binnen de groep. De bank heeft groeiambities hier, en ze zagen in dat lokale kennis kan helpen met wat daar op lange termijn voor nodig is.”

In Japan is MUFG, een product van een binnenlandse fusie twintig jaar geleden, veruit de grootste bank. Op de Nikkei-beurs in Japan is de bank qua marktkapitalisatie het tweede bedrijf, na autobedrijf Toyota en voor techinvesteerder Softbank. Op de lijst van grootste banken ter wereld neemt de bank een tiende plek in. ING staat op die lijst op plek 35, Rabobank op 55. Als je de drie grote Nederlandse banken bij elkaar optelt, is MUFG nog wat groter.

Lees ook

‘Nederland zou meer mogen waarderen dat hier een grote Europese bank actief is die internationaal een deuntje meezingt’

In Japan en in verschillende andere landen in Azië is MUFG een algemene bank, met diensten voor consumenten en bedrijven. In Europa en de Verenigde Staten concentreert de bank zich op ‘corporate & institutional banking’, oftewel financieringen, beleggingen en betaaldiensten. Ze doet dit voor Japanse bedrijven die internationaal actief zijn én voor grote multinationals die in veel landen opereren – MUFG kan in vijftig landen diensten verlenen aan die bedrijven.

De bank doet niet aan overname- en beursgangbegeleiding in Europa, maar is specialist in „gestructureerde financieringspakketten” voor bedrijven. Bots komt meteen zelf met een voorbeeld om dat uit te leggen: het Duits-Oostenrijkse antennebedrijf GD Towers haalde recent 7,7 miljard euro aan nieuwe financiering op, waarvan 2,5 miljard euro bij private investeerders. MUFG was bij dat private deel betrokken als adviseur, was ‘koppelaar’ tussen de bedrijven en de financiers en nam ook een deel van het risico op zich. De bank kan bij dit soort deals ook bijvoorbeeld valuta-wisselingen uitvoeren, mochten kopers en verkopers in verschillende valuta afrekenen.

Harm Bot werkte voor ABN Amro een aantal jaren in Japan: „Het is geen toeval dat Nederland heel lang een exclusieve handelsrelatie met Japan heeft gehad.”

Foto Zara Nor

Juist omdat MUFG zich concentreert op het regelen van financieringen, ziet Bots hier veel groeimogelijkheden voor de Japanse bank. „De financieringsbehoefte is hier enorm. In defensie, veiligheid, digitale infrastructuur, klimaattransitie. Het Draghi-rapport [waarin aanbevelingen staan om de concurrentiekracht van de EU te verbeteren] rept over 800 miljard euro aan investeringen, wij schatten zelfs in dat er 1.200 miljard euro nodig is. Dat zijn gigantische bedragen. Dat betekent dat er heel veel kapitaal moet worden gemobiliseerd in Europa. Dat kan deels met publiek geld, deels vanuit bankbalansen. Maar dat zal volstrekt ontoereikend zijn. Wij schatten dat er van de 1.200 zo’n 700 miljard euro uit de kapitaalmarkt moet worden gehaald.” Precies wat MUFG doet.

Bots is wel kritisch over de voorwaarden in Europa en Nederland om daadwerkelijk zoveel geld te mobiliseren. „Het heeft lang ontbroken aan de wil om daar echt de voorwaarden voor te scheppen. Kijk, MUFG is positief gestemd over Europa, er wordt kapitaal voor vrijgemaakt. Maar als ik met het hoofdkantoor of onze klanten praat, is Europa wel vaak complex, ingewikkeld, met zoveel verschillende regels en zoveel toezichthouders. En dan merk je toch vaak, als ze een keuze moeten maken tussen Europa, Azië en Amerika, dat die complexiteit mee wordt gewogen.”

Bots zou willen dat alle Europese lidstaten, en dus zeker ook Nederland, er beter bewust van worden wat die complexiteit veroorzaakt. „Als je het over financiële regelgeving hebt, moet je wel heel erg sterke redenen hebben om nationaal substantiële aanpassingen te doen op Europese regels. Die Europese regels vloeien vaak voort uit bijvoorbeeld de Basel-regels voor banken [afspraken over hoeveel kapitaal een bank moet aanhouden ten opzichte van de leningen die uitstaan]. Die worden al wereldwijd afgesproken.”

Concreet voorbeeld van Bots is de ‘contracyclische kapitaalbuffer’. Die moeten banken aanhouden in goede tijden, om het eventuele snelle klappen van de economie te kunnen opvangen. In Nederland is die buffer 2 procent. In Duitsland 0,75 procent, in Frankrijk 1 procent. „Je moet je afvragen: is het economische profiel van Nederland nou echt zo anders dat het logisch is dat je daartoe besluit?”

Als een bank meer kapitaal moet aanhouden, is er minder ruimte voor groei van de bankbalans: er kunnen minder leningen worden uitgegeven. Die contracyclische buffers werden ingevoerd na de kredietcrisis van 2008, toen banken veel te veel risico bleken te hebben genomen. „Natuurlijk was het na de financiële crisis voor toezichthouders het belangrijkste om het systeem veilig te krijgen. Maar het zou nu meer in balans moeten komen. Wat zijn de neveneffecten van al die regels?”

Geen race naar de bodem

Bots benadrukt meteen dat MUFG géén voorstander is van een financieel systeem met een hoop risico. „We willen een veilig, stabiel systeem. Dat is Japanse banken eigen; het is geen verrassing dat Japanse banken in de kredietcrisis minder hard geraakt zijn dan veel andere banken. De cultuur is hier gericht op de lange termijn, niet op kortetermijnwinsten. Waar we dan ook voor pleiten is geen race naar de bodem, maar het gelijktrekken van regels in Europa.”

Nog een voorbeeld van te veel verschillende regels. MUFG houdt naast het aanstaande hoofdkantoor in Nederland – het proces om vergunningen over te hevelen duurt nog zeker tot volgend jaar – bijkantoren in onder meer Madrid, Parijs, Frankfurt en Brussel. „In al die landen moeten we onze klanten screenen op witwassen, know your customer. En in élk land zijn de procedures daarvoor een beetje anders. Waarom moet een onderzoek naar een klant in Duitsland net wat anders zijn dan in Spanje? Dat maakt het complex. Terwijl het niet bijdraagt aan een veiliger systeem. En niet fijn is voor je internationale klanten.”

Lees ook

JP Morgan breidt uit in Europa – ook in Nederland. ‘Je hoort vaak dat er een einde komt aan de globalisering. Maar de gegevens bevestigen dat niet’

Nederland moet in het gelijktrekken daarvan volgens Bots het voortouw nemen, juist vanwege de open economie. En dus zelf ook niet te veel eigen regels maken of ‘nationale koppen’ op Europese regels zetten. „Je hebt in Nederland een bankenbelasting, die je elders niet hebt. Je hebt een andere bonuswetgeving.”

Die bonuswetgeving lijkt wel iets minder ‘anders’ te worden dan in de rest van de Europese Unie, na een recent, in de Tweede Kamer aangenomen voorstel van D66, VVD en CDA. Maar er blijft wel verschil: een bonus voor de hoogste medewerkers van een bank mag maximaal 20 procent bedragen van het vaste salaris, in plaats van 100 procent in de rest van de EU. „Ik heb personeel in andere Europese landen zitten dat ik anders beloon dan mijn personeel in Amsterdam. Dat is natuurlijk raar. Dat de bonuswetgeving nu meer wordt gelijkgetrokken, is wel positief.”

De keuze voor een hoofdkantoor voor MUFG hád dan ook best wel op bijvoorbeeld Frankfurt kunnen vallen, zegt Bots. Waarom dan toch Nederland? „Het is geen toeval dat Nederland heel lang een exclusieve handelsrelatie met Japan heeft gehad. Er zit een connectie tussen de culturen. Japan is een consensuscultuur, is net als Nederland niet erg van top-down leidinggeven. En Japanners waarderen de openheid van Nederlanders. Zeker als die Nederlanders hun best doen om soms wat genuanceerder te zijn in hun communicatie.”