Strategische gasvoorraden: wat wil Den Haag? ‘Je moet niet tornen aan afspraken met Groningers’

Stel: Donald Trump besluit geen aardgas meer te exporteren naar Nederland in een poging de regering onder druk te zetten. Of, door sabotage is een Noorse gasleiding naar Europa onder zee zwaar beschadigd. Steeds vaker klinkt de oproep aan Den Haag om het land voor te bereiden op dit soort noodsituaties. Experts pleiten voor strategische gasreserves en noodvoorraden, zodat Nederland het stilvallen van de gasimport een tijdje zou kunnen opvangen. Hoe valt dat in de Tweede Kamer?

De waarschuwingen over ‘leveringszekerheid’ klinken luid. Europa is in korte tijd erg afhankelijk geworden van Amerikaans gas, stelde onderzoeksinstituut Clingendael onlangs. De Mijnraad, een adviesorgaan van de minister op het gebied van delfstofwinning, wees eerder op het risico dat de VS hun gasexport als „economisch of politiek drukmiddel” gaan inzetten.

Ook het openhouden van een paar putten zorgt voor kans op aardbevingen

Dit weekend deed René Peters, directeur gastechnologie bij onderzoeksinstituut TNO, er een schepje bovenop. Volgens Peters is het onverstandig om het Groningenveld volledig af te sluiten. Tegen NOS zei hij dat het een voorraad moet blijven die je „in principe” niet gebruikt, maar in noodsituaties kan aanwenden omdat het veld „in staat is snel gas te leveren”.

Den Haag lijkt nog niet warm te lopen voor dat pleidooi. In het coalitieakkoord spraken D66, VVD en CDA af dat het Groningenveld gesloten „blijft”. D66 en CDA noemen het maandag tegen NRC „onbespreekbaar”. Volgens Kamerlid Ulas Köse (D66) is het openhouden van het Groningenveld „geen optie”.

Kamerlid Henk Jumelet (CDA) benadrukt het belang van een betrouwbare overheid. „De afspraken die met Groningers zijn gemaakt, daar moet je niet aan tornen. Ook het openhouden van een paar putten zorgt voor kans op aardbevingen. Als CDA zeggen we: niet doen. De discussie zorgt voor onrust die niet nodig is.” De VVD was maandag niet voor een reactie bereikbaar.

Ook bij de meeste andere partijen is weinig enthousiasme voor het idee om het Groningenveld als noodreserve open te laten. In januari stemde een Kamermeerderheid nog tegen een JA21-motie van die strekking. JA21 wilde onderzoek naar hoe het Groningenveld een rol kan spelen als „noodvoorziening” en verzocht de regering om het storten van beton in de gasputten daar „te pauzeren”. De motie kreeg alleen van FvD en de Groep Markuszower steun.

‘Kussengas’

Tegelijkertijd leven in de Tweede Kamer brede zorgen over de Nederlandse gasvoorraden in tijden van crisis. Omdat Nederland sinds het sluiten van het Groningenveld grofweg twee derde van het benodigde gas importeert, is het kwetsbaar. Vorige zomer riep bijna een volledige Tweede Kamer (minus PvdD) op tot aanleggen van „strategische reserves” voor gas. Dit soort gasreserves moeten de prijzen van gas dempen in geval van nood.

Het kabinet beloofde hiermee aan de slag te gaan. De uitwerking ervan is aan hun opvolgers. Wel zette de regering-Schoof vorig jaar 37 miljoen euro opzij voor een kleine noodvoorraad. Staatsdeelneming Energie Beheer Nederland (EBN) vult daarmee dit jaar een gasopslag in Alkmaar, met op 0,5 miljard kubieke meter gas. Ter vergelijk: Nederland verbruikt jaarlijks ongeveer 30 miljard kubieke meter gas. Het idee is dat deze noodvoorraad in crisissituaties plotselinge uitval opvangt.

Maar, schreef onderzoeksbureau CE Delft in een studie, lang voordat er echt geen gas meer is, zijn de gasprijzen al gigantisch gestegen. Om prijsschokken te verminderen, zou een veel grotere reserve nodig zijn, stelde het onderzoeksbureau.

Een probleem van het aanleggen van grote, strategische gasreserves is dat het prijzig is. CE Delft schatte in dat het inkopen van een „betekenisvolle” reserve (een kwart van het totale verbruik) voor de aankomende tien jaar 3,7 miljard euro kost. CE Delft noemde ook een alternatief voor crisissituaties: het aanboren van zogeheten ‘kussengas’. Dat is aardgas dat in lege gasvelden aanwezig moet zijn om de druk in de ondergrond goed te houden.

Demissionair minister Sophie Hermans (Klimaat en Groene Groei, VVD) noemde het gebruiken van kussengas onlangs, na vragen van VVD en JA21, een „interessant idee”. Ze raadde haar opvolger aan hierover na te denken in de plannen voor strategische reserves. Wel merkte Hermans op dat ook deze route niet gratis is. „Het kussengas is voor groot deel eigendom van private partijen, vaak de beheerders van de opslagen.” Zij zullen, „als ze het gas niet mogen winnen”, een vergoeding willen, zei Hermans.  

In de coalitie is dit ‘kussengas’ nog geen uitgemaakte zaak. De optie spreekt D66 weinig aan. Köse: „Het betekent eigenlijk gewoon dat je de laatste beetjes, die je normaal gebruikt voor de stabiliteit in het gasveld, nog gaat winnen. Dat lijkt me geen duurzame langetermijnoplossing. Je wil voorkomen dat je, door het oplossen van de ene crisissituatie, een andere creëert.” Het CDA wil de optie nog niet uitsluiten, maar benadrukt dat het „veilig moet zijn voor mens en natuur”. Jumelet: „Als het veilig kan, moeten we kijken of de omgeving kan meeprofiteren van de opbrengsten.” Ook de VVD liet eerder in een debat merken open te staan voor het idee.

Afbouwen

Niet ingrijpen is ook een optie, schreef CE Delft in zijn onderzoek: „De zorgen over de kosten van sommige maatregelen zijn reëel.” Ook groeit de wereldmarkt voor vloeibaar gas, zegt het onderzoeksbureau, en de kans op een gelijktijdige sabotage van Noorse pijpleidingen én wereldwijde stop van LNG-export naar Europa is klein, stelde het bureau.

Vooralsnog richten coalitiepartijen D66 en CDA zich voor eventuele strategische voorraden op Europa. „Het is een Europese gasmarkt”, zegt Köse, en afspraken over voorraden maak je „idealiter samen”. De partijen benadrukken dat Nederland middels verduurzaming zijn gasafhankelijkheid kan afbouwen. Jumelet: „Je moet ook de afweging maken: steek je geld in allerlei noodvoorraden of juist in innovaties om het energiesysteem om te bouwen? We kiezen voor dat laatste.”