Hoeveel satellieten heeft Europa nodig voor autonomie?

Bewondering voor Elon Musk, dat is al jaren een cliché en ook al jaren een soort taboe. Toch is het moeilijk om dit niet te voelen als je op zoek gaat naar een Europees alternatief voor Starlink.

Dat Musks satellietnetwerk Starlink een fenomeen is, is natuurlijk niet nieuw. Maar als je er meer in detail naar kijkt, wordt pas goed duidelijk dat het waarschijnlijk voor niemand meer in te halen is.

De Frans-Italiaanse Pierre Lionnet, een van de weinige ruimte-economen op aarde, heeft al die details paraat. Als hoofd onderzoek bij Eurospace, de branchevereniging voor de Europese ruimtevaartindustrie, heeft hij veel economische berekeningen over Starlink gemaakt en begrijpt hij ook de natuurkunde die erbij komt kijken.

Starlink heeft twee troeven die andere netwerken niet hebben, zegt hij in een videogesprek. De satellieten worden met een herbruikbare raket van Musks ruimtevaartbedrijf SpaceX gelanceerd, waardoor lancering veel goedkoper is dan bij concurrenten.

En SpaceX produceert de satellieten zelf, terwijl andere partijen dat moeten uitbesteden. Dit gebeurt ook nog eens volautomatisch én met een makkelijker te produceren ontwerp. „Met Starlink is de productie van satellieten geïndustrialiseerd”, vat Lionnet het samen.

Er zijn nu meer dan negenduizend Starlink-satellieten in low earth orbit, de lage baan tot tweeduizend kilometer boven het aardoppervlak. Met deze enorme constellatie is er opeens betaalbaar internetbereik op plaatsen die eerst niet of nauwelijks aan te sluiten waren: afgelegen plattelandsgebieden, het Oekraïense slagveld, vliegtuigcabines.

‘Het leek onhoudbaar’

Lionnet: „In de eerste jaren, toen Starlink vooral bezig was satellieten te lanceren, verloor het alleen maar geld. Dat leek onhoudbaar. Inmiddels is de dekking zo goed dat er veel klanten zijn [ruim negen miljoen]. Ik denk dat Starlink na de investering van vele miljarden dollars nu geld verdient.” SpaceX publiceert geen aparte winstcijfers voor Starlink.

Macron duwt de Frans-Brits-Indiase constellatie Eutelsat naar voren als hét alternatief

Sinds een jaar overheersen in Europa vooral de bezwaren tegen Starlink, of eigenlijk tegen Musk: te grillig, te MAGA, te machtig. De Franse president Macron duwt nu de Frans-Brits-Indiase constellatie Eutelsat naar voren als hét alternatief.

„Eutelsat is de enige niet-Amerikaanse, niet-Chinese operator met een constellatie in de lage baan”, zei hij deze zomer, toen hij bekendmaakte dat de Franse staat met een investering van 717 miljoen euro zijn aandeel in Eutelsat verhoogde tot bijna 30 procent. „Het is een kwestie van soevereiniteit voor ons.”

Eutelsat, gevestigd bij Parijs, bestaat al sinds 1977 en was lange tijd succesvol met zijn constellatie van 33 geostationaire satellieten. Die satellieten bevinden zich op 36.000 kilometer hoogte, op een vast punt boven de aarde. Door die grote hoogte kunnen zij een veel groter deel van het aardoppervlak bereiken dan lagere satellieten, met bijvoorbeeld tv-signalen of breedbandinternet. Maar zij zijn ook langzamer met het ontvangen en doorgeven van die signalen. Vooral die van Starlink, die op slechts vierhonderd kilometer hoogte vliegen.

Sinds 2023 heeft Eutelsat ook een lage-baanconstellatie. Toen fuseerde het met OneWeb, waarin Bharti Enterprises (van de Indiase miljardair Sunil Mittal) en de Britse staat de belangrijkste aandeelhouders waren. Lage netwerken worden steeds belangrijker door de groeiende vraag naar snel internet.

Steeds nieuwe lanceringen

Een nadeel van de lage satellieten is dat ze om technische redenen veel sneller vervangen moeten worden dan de geostationaire. Een laag netwerk beheren is dus een kwestie van steeds nieuwe lanceringen. De kapitaalinjectie die Eutelsat in de zomer kreeg was vooral bedoeld om satellieten te vervangen, niet om het netwerk uit te breiden.

De businesscase van het OneWeb-netwerk is onvergelijkbaar met die van Starlink, zegt Lionnet. „De satellieten zijn naar schatting tien keer zo duur om te bouwen en acht tot negen keer zo duur om te lanceren. Daarnaast is het netwerk veel kleiner, dus is er minder capaciteit om te verkopen.” Eutelsat heeft meermaals gebruik gemaakt van SpaceX voor lanceringen.

Een praktisch nadeel is ook dat de grondterminals van OneWeb groter en zwaarder zijn dan die van Starlink. Aan de frontlinie in Oekraïne is dat een significant bezwaar.

Air France

Europese autonomie betekent in dit geval dus meer betalen voor een minder goede dienst, die niet snel beter zal worden dan die van de dominante Amerikaanse speler. Zijn Europeanen klaar om die realiteit te omarmen? Of is de operatie kansloos?

Europese autonomie betekent in dit geval dus meer betalen voor een minder goede dienst

Zelfs Franse staatsbedrijven blijken geen natuurlijke bondgenoot van Eutelsat te zijn. Naast de nationale luchtvaartmaatschappij Air France zou ook Frankrijks nationale spoorwegbedrijf SNCF kunnen gaan kiezen voor Starlink-internet aan boord van zijn snelle treinen. In de zomer werd bekend dat SNCF een tender wil uitschrijven waaraan zowel Starlink als Eutelsat kunnen deelnemen.

De Italiaanse treindienst Italo hakte vorige week de knoop al door: dat gaat Starlink aanbieden in al zijn hogesnelheidstreinen. Binnenkort kunnen reizigers onbeperkt videobellen of gamen aan boord.

Op een cruciaal vlak heeft Europa wel al gekozen voor autonomie. In 2030 moet de IRIS²-constellatie operationeel zijn, een netwerk van 290 satellieten in een lage en middelhoge baan, dat beveiligde communicatie en snel breedbandinternet biedt aan overheden, krijgsmachten en bedrijven in de Europese Unie. Een consortium van Eutelsat, het Spaanse Hispasat en SES uit Luxemburg mag het gaan bouwen. Over een paar jaar is er dus in elk geval een systeem voor deze essentiële sectoren.

TeraWave

SpaceX, dat deze zomer naar de beurs wil, lanceerde vorig jaar naar schatting gemiddeld tientallen Starlink-satellietten per week. Amazons geplande rivaal Leo heeft nu 150 satellieten in de lucht en wil dat uitbouwen naar 7.700 stuks. Blue Origin, het ruimtebedrijf van Amazon-oprichter Jeff Bezos, kondigde vorige maand een tweede constellatie aan, TeraWave. Met 5.400 satellieten is dat bedoeld voor overheden, bedrijven en datacentra.

Hoeveel zin heeft het dan dat Macron hamert op het belang van investeringen in Eutelsat? De president presenteert de strijd voor Eutelsat als een ruimterace, maar daarvan is duidelijk geen sprake. Misschien gaat het er uiteindelijk niet om of Eutelsat met Starlink kan concurreren, maar dat er íéts van een alternatief is. Lionnet: „Als je maar één kind hebt, vestig je daar je al hoop op voor de toekomst.”