Dit is de zwaarste hittegolf in Europa ooit, klimaatverandering is de oorzaak

Nog nooit kreeg West-Europa te maken met zo’n zware hittegolf als deze week. Op veel plekken overtreffen temperaturen de eerdere records uit 1976, toen Europa eveneens in juni werd geteisterd door een uitzonderlijk sterke hittegolf. De huidige hitte is het gevolg van klimaatverandering: in het klimaat van 1976 waren de huidige temperaturen zo goed als onmogelijk geweest.

Dat blijkt uit een vrijdag verschenen onderzoek van World Weather Attribution (WWA), een internationale samenwerking van wetenschappers die de rol van klimaatverandering bij extreem weer onderzoekt. Behalve de hittegolf van 1976 vergelijken de onderzoekers de hitte van deze week ook met die van 2003. De huidige weersomstandigheden zouden in het klimaat van toen hebben geleid tot minder hoge temperaturen. Overdag zou het ongeveer 2 graden Celsius koeler zijn geweest en ’s nachts 1,3 graden koeler. De kans op warme nachten zoals die nu plaatsvinden, is tegenwoordig ongeveer honderd keer groter dan in 23 jaar geleden.

„Het belangrijkste resultaat uit dit onderzoek is dat we nu binnen één mensenleven kunnen zien hoe snel klimaatverandering gaat”, zegt Sjoukje Philip van het KNMI, die bij het vrijdag verschenen rapport betrokken is. „Want we hebben het nu over 2003, dat is maar iets meer dan twintig jaar geleden. We hoeven de huidige hittegolf niet eens te vergelijken met de periode vóór klimaatverandering, die natuurlijk veel verder terug is dan dat, om het verschil te laten zien.”

Om de invloed van klimaatverandering op specifieke weersomstandigheden te bepalen, gebruiken de onderzoekers van het WWA een beproefde wetenschappelijke methode. De effectiviteit van die methode heeft bij eerdere publicaties keer op keer de kritische beoordeling van collega-wetenschappers doorstaan, ook al heeft die zogenoemde peer review bij het vrijdag verschenen onderzoek nog niet plaatsgevonden. Dat heeft te maken met de snelheid waarop de internationale samenwerking meestal werkt: ook dit onderzoek verschijnt al terwijl de extreme weersomstandigheden nog gaande zijn.

„Het is wel opvallend dat je nu over een periode van minder 25 jaar al iets over trends in hittegolven kan zeggen”, zegt Pier Siebesma, hoogleraar atmosfeer, weer en klimaat aan de TU Delft, die niet betrokken was bij het onderzoek. „Maar het is ook wel verklaarbaar omdat de opwarming de laatste decennia aan het versnellen is, zoals uit verschillende studies blijkt.” Siebesma is bekend met het werk van WWA en zegt dat de gebruikte methode van weerattributie in algemene zin betrouwbaar is.

„Dit onderzoek is bijzonder relevant”, reageert Detlef van Vuuren, klimaathoogleraar aan de Universiteit Utrecht per mail. „Het zorgt ervoor dat we ons bewust worden van het feit dat klimaatverandering reeds plaats vindt. Dit soort events worden alleen maar waarschijnlijker naar mate de temperatuur verder stijgt.” Ook Van Vuuren (die overigens onlangs werd uitgeroepen tot de meest geciteerde klimaatwetenschapper ter wereld) was niet betrokken bij het vrijdag verschenen onderzoek.

Uit het onderzoek blijkt verder dat Europese steden deze week te maken krijgen met recordbrekende hittestress, door de combinatie van hitte met een hoge luchtvochtigheid. Bijna de helft van de 854 steden die zijn onderzocht, heeft afgelopen week of zal in de komende dagen de meest belastende hitte ooit bereiken. Om hittestress te bepalen kijken onderzoekers naar de zogenoemde Wet Bulb Globe Temperature, die onder meer rekening houdt met het vermogen van mensen om af te koelen door te zweten. Als de lucht vochtiger wordt, neemt dat vermogen af en daarmee groeit de kans op levensgevaarlijke oververhitting.

Ook Nederlandse steden worden hard getroffen. Volgens het onderzoek zal de hittestress in maar liefst 41 van de 47 onderzochte steden vandaag of morgen een record verbreken. Vooral in Zuid-Westelijk gelegen steden zou het record van 25 juli 2019 overeind kunnen blijven. Die dag brak Nederland voor het eerst door de grens van veertig graden, het Brabantse Gilze-Rijen registreerde toen met 40,7 graden de warmste temperatuur van de dag.

Liveblog Hitte

De eerste hittegolf van het jaar is een feit, KNMI geeft code rood af voor vrijdag