Een nieuwe ‘verenbank’ voorkomt dat bedreigde kaketoes voor een ritueel sterven

Op Seram beschermt een nieuwe ‘verenbank’ zowel een bedreigde kaketoe als een eeuwenoud overgangsritueel.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Eeuwenlang droegen jonge mannen van de Huaulu-gemeenschap veren van de Molukse kaketoe tijdens een belangrijke ceremonie. Daarvoor werden wilde vogels gedood. Nu heeft de gemeenschap een manier gevonden om de traditie te behouden zonder de bedreigde kaketoe te doden: tijdens de ceremonie worden voortaan veren gebruikt die de vogels op natuurlijke wijze hebben verloren. Het onderzoek is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Ethnobiology.

Weg naar volwassenheid

De Huaulu wonen op het Indonesische eiland Seram. Binnen hun gemeenschap speelt de zogenoemde ‘Cidaku’-ceremonie een belangrijke rol. Tijdens dit ritueel maken jonge mannen de overgang naar volwassenheid. De opvallende roze kuifveren van de Molukse kaketoe horen daar traditioneel bij. De veren hebben niet alleen een mooie kleur, maar ook een diepe spirituele betekenis.

Dat zorgde lange tijd voor een lastig probleem: de Molukse kaketoe is namelijk een bedreigde diersoort en de wilde populatie neemt af. Echter kon de gemeenschap de veren niet zomaar vervangen door kunstveren of veren van een andere vogel. De onderzoekers wilden daarom weten welk onderdeel van de traditie echt belangrijk was: de jacht op de vogel of de betekenis van de veren zelf.

Uit gesprekken met leden van de Huaulu-gemeenschap bleek dat vooral de veren van de kaketoe belangrijk zijn. Het doden van de vogel bleek geen noodzakelijke voorwaarde voor het ritueel. “Voor de Huaulu hangt de spirituele kracht van het Cidaku-ritueel minder af van de jacht zelf,” zegt onderzoeker George Olah van The Australian National University. “Het gaat vooral om de spirituele waarde van de vogelsoort.”

Nieuwe oplossing

Dat inzicht maakte een nieuwe oplossing mogelijk. Onderzoekers, ouderen uit de Huaulu-gemeenschap, natuurbeschermers en de Indonesische overheid kwamen samen met een plan: een ‘verenbank’. Deze bank verzamelt veren van kaketoes die deze in opvang- en revalidatiecentra op natuurlijke wijze verliezen. De veren kunnen daarna tijdens de ceremonie worden gebruikt.

Leestip: Kaketoes leren hun soortgenoten hoe ze containers moeten plunderen

De onderzoekers kwamen tot deze oplossing door jarenlang met de gemeenschap samen te werken. Tussen 2019 en 2025 hielden zij interviews en groepsgesprekken en organiseerden ze gezamenlijk veldonderzoeken. Ze spraken onder meer met ouderen, jagers, lokale leiders en andere mensen die veel weten over de tradities van de Huaulu. Ook werkten zij samen met het National Park Manusela en de Indonesische organisatie Perkumpulan Konservasi Kakatua Indonesia (KKI), die zich inzet voor de bescherming van kaketoes.

Officieel erkend

De nieuwe afspraak is inmiddels officieel erkend door de Indonesische overheid. Volgens de onderzoekers is het belangrijk dat de gemeenschap heeft bijgedragen aan de oplossing: het laat zien dat de gemeenschap niet alleen wordt gezien als een groep die regels moet volgen. “Deze afspraak beschermt niet alleen een diersoort,” zegt hoofdonderzoeker Dwi Agustina van Universitas Gadjah Mada. “Ze bevestigt ook de rol van de gemeenschap als de rechtmatige beheerder van de eigen leefomgeving.”

Volgens het onderzoek krijgen inheemse gemeenschappen vaak ten onrechte de schuld voor het verdwijnen van wilde dieren. Daardoor kan er een soort van spanning ontstaan tussen natuur- en cultuurbescherming, waarbij de vraag vooral is of een diersoort, of een ritueel gered moet worden. Dit onderzoek laat zien dat die spanning niet altijd nodig is. Agustina zegt: “Dit onderzoek laat zien dat we niet hoeven te kiezen tussen het voortbestaan van een cultuur en het overleven van een soort. Beide zijn tegelijkertijd mogelijk.”

De aanpak kan mogelijk ook op andere plaatsen worden gebruikt. Over de hele wereld bestaan tradities waarin veren, huiden of andere natuurlijke materialen een rol spelen. Een oplossing werkt volgens de onderzoekers vooral goed wanneer lokale leiders vanaf het begin mee mogen denken.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Kaketoes eten niet zomaar iets nieuws: ze kijken eerst af en Kaketoes kunnen maar liefst 30 verschillende dancemoves en weten die ook nog leuk te combineren . Of lees dit artikel: Deze drinkfonteintjes in Sydney zijn bedoeld voor mensen, maar worden nu bediend door superslimme kaketoes .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: