Een vreemde eend in de bijt: maak kennis met deze piepkleine dinosaurus

Hij woog minder dan een kilo en zijn prehistorische familieleden staan bekend om hun korte armpjes en opvallend kleine tanden. Maar Alnashetri cerropoliciensis is een vreemde eend in de bijt. Dat weten we, omdat er een bijna compleet skelet van deze minidino is gevonden in Argentinië.

Alnashetri lijkt de ontbrekende schakel te zijn in het verhaal rond een raadselachtige groep dinosaurusachtigen. De kleine dinosoort liep al op Aarde rond in een tijd dat alle continenten nog samen één supercontinent vormden: Pangaea.

Paleontologische Steen van Rosetta

Al in 2014 werd het fossiel uit de grond gehaald in het noorden van Patagonië. Op de beroemde vindplaats La Buitrera, die bekendstaat om zijn bijzonder goed bewaarde Krijtfossielen, was het raak. Maar pas na tien jaar hard werken, waarbij elk minuscuul botje voorzichtig is geanalyseerd, gedocumenteerd en uiteindelijk op de juiste plek in het geraamte is geplaatst, durfden de onderzoekers het aan om hun conclusies te trekken.

“We begonnen met losse, moeilijk te interpreteren botfragmenten en zijn uiteindelijk uitgekomen bij een bijna compleet skelet. Dat is alsof je ineens een paleontologische Steen van Rosetta in handen krijgt”, zegt onderzoeker Peter Makovicky van de University of Minnesota. “We hebben nu een referentiepunt waarmee we allemaal rommelige vondsten uit het magazijn goed kunnen thuisbrengen. Het lukt nu eindelijk om evolutionaire veranderingen wat betreft de bouw en grootte van soortgelijke dinosaurussen zeer gedetailleerd in beeld te brengen.”

Miereneter-kenmerken

Alnashetri behoort tot de alvarezsaurussen. Dit zijn vogelachtige dinosauriërs met piepkleine tandjes en stompjes van armen die eindigen in een enorme duimklauw. Het leeuwendeel van de bruikbare fossielen van deze groep is in Azië gevonden. De Zuid-Amerikaanse resten bestonden grotendeels uit losse brokstukken. Het was dan ook erg lastig om hun evolutionaire geschiedenis te reconstrueren. Maar dit nieuwe skelet maakt alles anders. In tegenstelling tot latere familieleden had Alnashetri juist lange armen en relatief grote tanden. Dat betekent dat sommige alvarezsaurussen al extreem klein waren voordat ze hun sterk gespecialiseerde miereneter-kenmerken ontwikkelden.

Microscopisch onderzoek van het botweefsel toont bovendien aan dat het dier minstens vier jaar oud was, een volwassen exemplaar dus. De dino behoort tot de kleinste niet-vogelachtige dinosauriërs ooit gevonden en de soort is ook nooit heel veel groter geweest dan dit gevonden fossiel. Zelfs de grootste soorten uit deze groep haalden hooguit het formaat van een gemiddelde mens, wat nogal bescheiden is voor dinosauriërs. Alnashetri zelf woog minder dan een kilogram en is daarmee een van de kleinste dino’s die ooit in Zuid-Amerika is ontdekt.

Pangaea

De impact van de vondst reikt verder dan alleen de anatomie van de schattige diertjes. De onderzoekers legden oudere museumfossielen uit Noord-Amerika en Europa opnieuw onder het vergrootglas en concludeerden dat de alvarezsaurus veel eerder in de geschiedenis is opgedoken dan eerder voor mogelijk gehouden. Hij zag hoogstwaarschijnlijk al het levenslicht in een tijd waarin alle continenten nog met elkaar verbonden waren in het legendarische supercontinent Pangaea, zo’n 300 tot 200 miljoen jaar geleden. Hun wereldwijde verspreiding is dus niet het gevolg van onvoorstelbare oceaanovertochten, maar van het uiteenvallen van de continenten zelf. Toen de landmassa’s uit elkaar dreven, reisden de mini-dinosauriërs simpelweg mee.

De onderzoekers roemen de bijzondere vindplaats La Buitrera, die al meer dan twintig jaar baanbrekende inzichten oplevert. “Deze plek heeft ons een uniek inkijkje gegeven in de geschiedenis en evolutie van kleine dinosauriërs en andere gewervelden, zoals primitieve slangen en piepkleine sabeltandzoogdieren. Er is geen fossielenplaats in Zuid-Amerika die hieraan kan tippen.” En het verhaal is nog niet af. “We hebben daar al het volgende hoofdstuk in de evolutie van de alvarezsaurus gevonden”, verklapt Makovicky. “Het ligt nu in het lab, klaar om geprepareerd te worden.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Voedselweb uit het late Jura in kaart: waarom babydino’s massaal werden opgegeten en Zeldzame dinosaurusfossielen onthullen geheimen over de evolutie van vliegen. Of lees dit artikel: Hoe stierven de dinosaurussen eigenlijk uit?.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: