Eindhoven kent grote economische groei dankzij de hightechindustrie. Waarom krijgen kinderen in Woensel-West dan niet meer kansen?

4 uren geleden 2

Hand in hand liepen ze vroeger naar hun kleuterschool, tussen de oude arbeiderswoningen door. Frans (66) en Karin Vister (64) groeiden op in dezelfde straat, in Woensel-West. Later gingen ze wonen in de buurt. Vijftien jaar geleden, toen de transformatie van de toenmalige achterstandsbuurt net was begonnen, werd hun woning gesloopt. Ze verhuisden opnieuw binnen de buurt.

In Woensel-West staat ijzerhandelaar Frans bekend als ‘Het ijzermannetje’. Hij baant zich een weg tussen het schroot op de werkplaats naast z’n woning. Dan wijst hij naar enkele olifantjes en autootjes van een kermisattractie, onder een tentzeil. „Daar spelen onze kleinkinderen mee. Wie kan dat nou zeggen?”

Aan de zijkant van hun hoekwoning heeft Frans oude cafébordjes van Bavaria opgehangen. Zijn vrouw Karin zit op een van de vier stoeltjes uit het Philips Stadion die aan de voorgevel werden gemonteerd. Ze heeft zuurstofslangetjes omdat ze de longziekte COPD heeft. Ook haar geheugen laat haar steeds vaker in de steek.

Vroeger stond de Edisonstraat, waar prostituees achter de ramen stonden, bekend om de criminaliteit

Nadat ze waren verhuisd, zagen de Visters aan de overkant van het straatje nieuwe sociale huurwoningen verrijzen – in oranje, blauw, groen en geel. Hun eigen huurhuis, uit 1930, is afgelopen anderhalf jaar gerenoveerd en verduurzaamd. De badkamer is vergroot, de gevel is pasteloranje gespoten en op het dak liggen zonnepanelen.

Om de hoek ligt de Edisonstraat, waar het terras van een vintagemeubelzaak met koffiebar vol zit. Dezelfde straat heeft een biologische wijnzaak en platenwinkel. En, evenals op andere plekken in Woensel-West, allerlei sociale initiatieven: een clubhuis voor kinderen, een organisatie die kunstenaars aan maatschappelijke vraagstukken koppelt en een buurtboetiek met tweedehandskleding.

Vroeger stond de Edisonstraat, waar prostituees achter de ramen stonden, bekend om de criminaliteit. „Hier in de buurt werd geslagen, gevochten en geschoten”, zegt Frans. „Nu is het een yuppenbuurt. Een nette buurt.”

Operatie Beethoven

Op vijf kilometer van Woensel-West bouwt ASML, de grootste werkgever in de regio, een nieuwe campus waarop chipmachines worden geproduceerd. Onder de noemer Operatie Beethoven wordt 25 miljard euro geïnvesteerd in de omgeving om de economische groei in goede banen te leiden. De groei moet de komende 25 jaar tot 115.000 extra arbeidsplaatsen en ruim 100.000 woningen leiden.

Maar achtergestelde buurten als Woensel-West profiteren onvoldoende van de economische groei, schrijven acht Eindhovenaren uit het sociaal domein aan burgemeester Jeroen Dijsselbloem in een manifest. Juist in die buurten, stellen ze, dreigt talent verloren te gaan dat de regio kan helpen te blijven groeien.

Eindhoven vindt dat economische groei en sociale vooruitgang samen moeten gaan, laat de gemeente weten aan NRC. In Woensel-Zuid werkt ze sinds twintig jaar, met steun van de Rijksoverheid, samen met bewoners en organisaties aan onderwijs, werk, gezondheid en leefbaarheid. En het programma Brainport voor Elkaar – met betrokkenheid van zowel gemeente als bedrijven – moet volgens de gemeente losse projecten overstijgen en „duurzame impact” maken.

ASML, zo laat de chipmachinefabrikant aan NRC weten, wil meer dan alleen banen en economische groei creëren. In 2025 investeerde ASML naar eigen zeggen ruim 75 miljoen euro in lokale gemeenschappen en besteedden medewerkers ruim 61.000 uur aan vrijwilligerswerk. In Woensel-West helpen ASML’ers bij een gratis naschools programma voor kinderen van negen tot veertien jaar.

Woensel-West, een buurt in transformatie.

Foto Walter Herfst

‘Klappen blijven doorwerken’

Toch is Woensel-West nog steeds een van de buurten in Eindhoven waar inwoners gemiddeld laag scoren op vermogen, inkomen en opleidingsniveau en over het algemeen geen goede positie hebben op de arbeidsmarkt, zo blijkt uit cijfers van CBS. En de inkomensverschillen tussen Eindhovenaren nemen hard toe. De hoogste inkomens stegen tussen 2012 en 2013 vijf keer zo hard als de laagste inkomens.

In Woensel-West krijgen kinderen en jongeren ook nog steeds niet dezelfde kansen als leeftijdgenoten op andere plekken in de stad, stelt Loubna Bakra (48). Dertig jaar geleden woonde ze in het straatje waar de Visters wonen.

Terwijl Bakra als alleenstaande moeder vanuit de bijstand haar kinderen opvoedde, ontwikkelde ze zich tot community builder in Woensel-West, waar ze bewoners met elkaar en instanties in contact brengt. Ze was ook een van de ondertekenaars van het manifest dat aan de burgemeester werd voorgelegd.

In Woensel-West zouden expats bijles wiskunde kunnen geven, terwijl ze met oorspronkelijke bewoners Nederlands kunnen praten

Soms duurt het generaties, ziet Bakra, voordat een kind uit een achtergestelde familie de maatschappelijke ladder kan beklimmen. „Schulden kwijtraken, lost niet alles op. Klappen die families krijgen, soms letterlijk, blijven doorwerken.” Oftewel: de kansengelijkheid van kinderen is ook afhankelijk van de mogelijkheden die hun ouders kregen.

Jongeren die thuiszitten zonder diploma of werk, ziet Bakra, raken geïsoleerd. Hun achterstand op leeftijdsgenoten maakt ze minder aantrekkelijk voor werkgevers. Bijna de helft van de jongeren in de regio Eindhoven voelt zich niet verbonden met de buurt, rapporteert het Brabantse onderzoeksinstituut PON & Telos.

Om sociale stijging mogelijk te maken, bepleit het manifest, hebben achtergestelde buurten investeringen nodig in scholing, gezondheid, schuldhulp en begeleiding naar werk. Wat dat betreft is Woensel-West een „sociaal laboratorium”, zegt Thom Aussems, de oud-directeur van woningcorporatie Trudo die het manifest uitwerkte. In de buurt knapt Trudo niet alleen woningen op: ze draagt ook bij aan sociale initiatieven. Als bewoners bijvoorbeeld als vrijwilliger met kinderen muziek maken of bijles geven, krijgen ze van Trudo voorrang op een sociale huurwoning.

‘In hun eigen bubbel’

Ook ijzermannetje Frans meldde zich aan voor scholing. Dat hij ongeletterd was, vond hij ”eigenlijk wel makkelijk”, want dan kon Karin de administratie doen, maar dat lukt haar niet meer vanwege haar gezondheidsproblemen. Dus Frans is blij dat Trudo hem naar de taallessen stuurde. En nu doet hij de administratie. Ook helpt hij om het zomerse bouwdorp in Woensel te organiseren, waarbij kinderen hun eigen hutten bouwen.

Frans is „altijd buiten”, zegt hij, met schroot aan het sjouwen. Inmiddels wonen vooral jonge tweeverdieners in de kleurrijke woningen. „Die leven achter de voordeur. Ieder voor zich”, zegt Frans. Toen Bakra in de straat woonde, voelde ze zich nooit onveilig: „Er was veel sociale controle.” Nu, zegt ze, blijven inwoners van Woensel-West te veel „in hun eigen bubbel” – huurders en kopers mengen weinig.

Inwoners van buurten als Woensel-West worden volgens Bakra te veel gezien als „ontvangers van hulp” en bedrijven als „degenen die iets komen brengen”. Dat versterkt de sociale cohesie niet volgens de community builder. Projecten van de gemeente en werkgevers als ASML, gaan wat haar betreft te veel uit van „liefdadigheid” en te weinig van „wederkerigheid”.

In Woensel-West zouden expats bijles wiskunde kunnen geven, suggereert Bakra, terwijl ze met oorspronkelijke bewoners Nederlands kunnen praten, over Eindhoven kunnen leren of Koningsdag kunnen vieren.

Burgemeester Dijsselbloem ziet de oproep van Bakra en Aussems als „een enorme opdracht”, zei hij tegen de lokale omroep Studio 040 toen hij het manifest kreeg aangeboden. Hij erkent de grote verschillen tussen bewoners en beschouwt het als zijn ”belangrijkste opdracht om de stad bij elkaar houden”.

‘Nog niet zo slecht bedacht’

Het sentiment over de hightechindustrie in Eindhoven is aan het kantelen, zegt Aussems. „Op verjaardagsfeestjes wordt niet gepraat over chipmachines maar over waar onze kinderen moeten wonen.” Als in technologische topregio’s niets wordt gedaan aan sociale ongelijkheid, waarschuwden onderzoekers van Tilburg University, slinkt het draagvlak voor economische ontwikkeling onder bewoners.

Een sociale agenda zou daarom onderdeel moeten worden van de groeistrategie van de hightechindustrie, vindt Aussems. Niet uit liefdadigheid, maar als voorwaarde om alle inwoners te laten profiteren. „Je zou van ASML mogen verwachten dat ze zeggen: dat hebben ze nog niet zo slecht bedacht in dat manifest. Wij gaan dat trekken.”