Essure, de ‘evolutie naar vrouwvriendelijke sterilisatie’, werd voor veel vrouwen een ramp. ‘Sinds ik ze heb is mijn lijf niet meer van mij’

5 uren geleden 2

Het begint met slapeloosheid. Stress, zegt de huisarts. Daarna pijn in haar rug en haar bekken. Lage rugpijn, is het vermoeden. Ze wordt vergeetachtig, is doodmoe. Krijgt last van neuropathie, tintelingen in haar voeten, gewrichtspijn en migraine. Chronische Lyme? Is het niet. Fybromyalgie, een vorm van niet aan te tonen reuma dan, gokt de reumatoloog. Ook niet.

En dan voelt de op dat moment 38-jarige Natascha de Ruyter iets nieuws. Ze heeft opeens geen gevoel meer rond haar schaamstreek en bovenbenen, ‘rijbroekanesthesie’ noemt ze het. Ze moet gelijk naar het ziekenhuis, ze blijft er tien dagen. „Iedereen zag dat ik ziek was, maar niemand wist wat ik had.”

Ze ontdekken ontstekingen in haar ruggenmerg en nek. Multiple sclerose? Nee, de MRI van haar hoofd is schoon. Ondertussen doet alles pijn. „Ik kon het laken niet verdragen.” Ze sturen haar zonder diagnose naar huis. „Toen dacht ik: als dit het is, dan ben ik er klaar mee.” Tegen de huisarts zegt ze dat ze euthanasie wil als niemand haar kan helpen. „Er was niks meer, behalve pijn en verdriet.”

Drie jaar voordat ze naar het ziekenhuis moest – inmiddels veertien jaar geleden – had Natascha de Ruyter (49) zich laten steriliseren. Ze koos voor de baanbrekende Essure-methode. „Volgens de advertentie was de ingreep sneller dan je nagels laten doen.” Zo’n vier weken na de ingreep beginnen de klachten, maar die koppelt ze nog niet aan de metalen veertjes die in haar eileiders zijn geplaatst – haar artsen ook niet.

Op de flyer uit 2009 met informatie over de Essure-procedure, staat naast de slogan ‘sterilisatie langs natuurlijk weg’ een foto van een wit, zacht veertje. De procedure – ‘zonder operatie, littekens, narcose of hormonen’ – is de „evolutie naar vrouwvriendelijke sterilisatie”. De veertjes veroorzaken een ontsteking die zorgt dat de eileiders dichtgroeien. Maar veel vrouwen krijgen daarnaast een keur aan lichamelijke klachten.

Deze woensdag doet de rechter uitspraak in de zaak die Stichting Essure Claims, namens alle Nederlandse vrouwen die kozen voor Essure, voert tegen producent Bayer. Naast de stichting zijn grote zorgverzekeraars mede-eiser, zij hebben zowel het plaatsen als het verwijderen vergoed en willen die kosten verhalen op Bayer. De stichting heeft voor de financiering de Nederlandse procesfinancier Redbreast ingeschakeld. Bij een positieve uitkomst ontvangt die de vergoede kosten terug plus circa 25 procent van de claimopbrengst.

Ontsteking door polyestervezel

Tussen 2002 en 2017 hebben dertigduizend vrouwen Essure laten plaatsen. Sindsdien hebben tussen de vier- en de vijfduizend van hen de implantaten, ontworpen om levenslang te blijven zitten, wegens klachten laten verwijderen. De stichting eist dat „Bayer deze vrouwen compenseert voor hun leed en schade”. Voor de meeste vrouwen gaat het om een schadevergoeding tussen de 10.000 en 20.000 euro, in enkele gevallen om 40.000 euro.

In 2002 komt Essure in Nederland op de markt. Gynaecoloog Bas Veersema is de tweede arts die de sterilisatieveertjes toepast in Nederland. „We steriliseren vrouwen al sinds 1900, maar alle onderzochte technieken via de vaginale route hadden gefaald”, vertelt hij aan zijn keukentafel in Utrecht. „Er was wel behoefte aan zo’n techniek en Essure was een bijzonder elegante.”

Zie je deze witte prut? Dat hoort mooi roze te zijn. Je ziet gelijk: dit is ziek weefsel

Uit een plastic buisje laat hij drie kleine veertjes op tafel vallen. „Dit zijn ze.” De binnenste veer bevat polyestervezels, die de ontsteking veroorzaken. De buitenste veer zet zich uit en functioneert als anker. „Briljant eigenlijk. Zo’n simpel dingetje en klaar voor de rest van je leven.”

Maar het plaatsen gaat niet altijd goed. Veersema onderzoekt daarom de zogenoemde confirmatietest, die na drie maanden moet bevestigen of de veertjes goed zitten. Hij ontdekt dat hij vier punten van het veertje, de „radiologische markers”, op röntgenfoto’s kan zien. „Als de marker van de buitenste veer ver van de drie markers van de binnenste veer zat, wist ik dat er iets niet goed zat.”

In die gevallen moesten de veertjes, die vergroeiden met het weefsel in de eileider, ook weggehaald worden. „We moesten leren hoe, want die veertjes waren niet gemaakt om te verwijderen.”

Wit van de kalk

In 2014 promoveert Veersema op zijn Essure-onderzoek naar de confirmatietest, maar ondertussen rommelt het in de Verenigde Staten al. In een radio-interview noemt Veersema „berichten uit Amerika”; daar hebben vrouwen zich op Facebook verenigd onder leiding van Erin Brockovich – „Ken je haar? Van die film?”

Hij verwijst naar de film waarin Julia Roberts Erin Brockovich vertolkt. Brockovich was assistent bij een juridisch kantoor toen ze een massaclaim voerde tegen een bedrijf dat door het vervuilen van grondwater mensen ziek maakte. In 2014 richt Brockovich zich op Essure.

Op dat moment vindt Veersema het vooral zonde, het gedoe om een product dat hij zo hoog heeft zitten. Maar dat gevoel verandert. Ook bij hem melden zich steeds meer vrouwen die zeggen: ‘Ik hoor dat u die veertjes eruit kunt halen, ik wil ze eruit. Sinds ik ze heb is mijn lijf niet meer van mij.’ Wat hij ziet tijdens die operaties baart hem steeds meer zorgen.

Op zijn laptop laat hij een foto zien van een eileider waar zichtbaar iets doorheen probeert te prikken, als een tandenstoker door een lapje vlees. „Zie je deze witte prut? Dat hoort mooi roze te zijn. Je ziet gelijk: dit is ziek weefsel.” En ook de veertjes zelf zien er regelmatig gehavend uit. „Helemaal wit van de kalk, waardoor zo’n flexibel veertje hard werd als een spijker.”

Dan komt Veersema op een punt dat hij zich realiseert dat hij ’s ochtends veertjes plaatst en ze ’s middags bij andere vrouwen staat te verwijderen. „Dat voelde verkeerd.” Hij stopt met plaatsen. Met lede ogen ziet hij de teloorgang aan van Essure, de methode waar hij zoveel vertrouwen in had.

39.000 claims in de VS

In dertig landen, waaronder Nederland, ontstaan Facebookgroepen waarin vrouwen hun klachten delen. In 2017 stopt de verkoop van Essure in Nederland. In juli 2018 verschijnt The Bleeding Edge op Netflix, een documentaire over de miljardenindustrie van medische hulpmiddelen. Daarin zitten beelden van een vergadering over de ‘Premarket approval’ bij de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA).

Tijdens die hoorzitting, op 22 juli 2002, beslist de FDA of Essure wordt goedgekeurd. Het panel stelt vragen over ‘de kwestie met perforatie van de eileiders’ en gevoeligheid voor metalen. Vragen die onbeantwoord blijven. Toch wordt Essure goedgekeurd. Na vragen over wat er gebeurt als later blijkt dat het product tóch problemen veroorzaakt, wordt gegrapt dat ze dan vast door een privédetective opgejaagd zullen worden. Het panel lacht.

Bij 92,5 procent van de vrouwen verdwijnen of verminderen klachten na het verwijderen van Essure

In december 2018 stopt de verkoop van Essure wereldwijd. In 2020 schikt Bayer voor 1,6 miljard dollar de 39.000 claims in de VS. In diverse landen, zoals in Nederland, lopen nog procedures. De advocaten van Bayer stellen aan het begin van de zitting in Nederland, op 1 december 2025, dat „veiligheid en effectiviteit” bij Bayer de hoogste prioriteit hebben.

Het bedrijf betwist „het bestaan van de gezondheidsklachten” niet en „bagatelliseert de ernst” evenmin. Maar: „Bayer betwist wel dat die klachten door Essure zijn veroorzaakt en dat zij aansprakelijk is.” Bij 92,5 procent van de vrouwen verdwijnen of verminderen klachten na het verwijderen van Essure, herhalen advocaten van de stichting de woorden van een onderzoeker. Diezelfde wetenschapper wordt ook door Bayer aangehaald: „Het blijft onduidelijk wat deze symptomen veroorzaakt.”

Twee jaar revalideren

In de periode dat Natascha de Ruyter euthanasie bespreekt met haar huisarts, begint ze „rond te snuffelen” in het alternatieve circuit. „Ik heb daar niks mee, maar was ten einde raad.” Met een „soort wichelroede” onderzoekt een natuurgeneeskundig arts haar. „Heb je problemen in je buik?”, vraagt hij. „Ik heb overal klachten, maar niet in mijn buik”, antwoordt ze. „Toch zie ik daar ontstekingswaarden.” Voor het eerst sinds het ontstaan van haar klachten, bijna vier jaar eerder, denkt ze aan haar sterilisatie.

Die avond gaat ze achter haar computer zitten, op zoek naar antwoorden. Ze vindt de Facebook-pagina ‘Essureproblemen Nederland’. „Toen las ik al die verhalen van andere vrouwen. Zie je wel, dacht ik: het ligt niet aan mij. Ik ben ziek en ik ben niet de enige.”

In december 2015 komt Natascha de Ruyter bij Veersema terecht. In februari 2016 worden de veertjes verwijderd. „Binnen een week was ik meer dan de helft van mijn klachten kwijt. Daarna heb ik nog twee jaar moeten revalideren.” Zes jaar kostte het haar om weer zichzelf te worden. „Zes jaar die ik nooit meer terugkrijg.”

De Ruyter las tijdens de zitting in december een slachtofferverklaring voor in de rechtszaal. „Er zaten zestig vrouwen in de rechtbank, thuis keken er nog zeshonderd mee via een livestream.” Ze deed het voor al die vrouwen en voor zichzelf. „Het enige wat ik wilde was geen kinderen krijgen.”