Geert Wilders is nu wél op campagne, en ook weer niet echt: ‘Hij bepaalt het zelf’

Achter de balie van viskraam ‘Heeren van de Vis’, zaterdagochtend in Dordrecht, staan tien medewerkers klaar voor PVV-leider Geert Wilders. Met tussen hen in een medewerker van het sociale mediateam van de PVV in de Tweede Kamer. Het plan is dat Wilders iets komt eten, zoals hij op zijn ‘azc-tour’ sinds half december op zo’n beetje elke markt heeft gedaan.

Maar Wilders, met om hem heen beveiligers, politie en heel veel jongeren die om een selfie vragen, gaat de andere kant op. Niemand weet waarom, ook de PVV-lijsttrekker in Dordrecht niet, Brian van der Graaf. Hij zou met Wilders op de foto gaan. De mensen in de viskraam vinden het „zonde”. Het had, denken ze, gratis reclame kunnen zijn.

Verder gaat in Dordrecht alles zoals bij elk bezoek van Wilders voor zijn ‘tour’, die hij al in december was begonnen in Papendrecht. Hij stapt uit zijn gepantserde auto, loopt een druk plein op waar meestal ook een markt is, loopt door drukke winkelstraten waar hij met zoveel mogelijk mensen op de foto gaat. Hij eet kibbeling, soms ook een stroopwafel.

Wat Geert Wilders wil en doet of niet doet, en waarom – hij lijkt het alleen zelf te weten. Aan de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen in november deed hij nauwelijks mee, wat bij de zeven voormalige PVV-Kamerleden die nu de Groep Markuszower zijn tot irritatie leidde: wílde hij niet winnen?

De bezoeken van Geert Wilders verlopen steeds volgens hetzelfde patroon: hij loopt door drukke winkels, er worden veel foto’s gemaakt, en soms eet Wilders kibbeling of een stroopwafel.

Nauwelijks een boodschap

Die ex-PVV’ers denken te weten dat hij óók niet wil afgaan, en nu wel op verkiezingscampagne is omdat de PVV in peilingen op verlies staat. Bij de Tweede Kamerverkiezingen, bleek uit appjes die zijn vroegere vertrouweling Gidi Markuszower aan De Volkskrant liet zien, zocht hij „een list’ om niet mee te hoeven doen aan „die stomme debatten”. Deze dinsdag zit hij, is de bedoeling, wél bij het NOS-slotdebat in Tilburg. Samen met D66’er Jan Paternotte, CDA-leider Henri Bontenbal, Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA, Ruben Brekelmans van de VVD.

Al zou je ook kunnen zeggen dat de azc-tour geen echte campagne was. Een boodschap had Wilders nauwelijks. In Papendrecht, op 13 december, was hij wel even blijven staan bij een leeg kantoorgebouw waar asielzoekers in kwamen. Hij praatte met een winkelier die dacht dat hij daar last van zou krijgen, tegen journalisten zei Wilders dat het met asielzoekers „de spuigaten uitloopt”. In januari, net na de afsplitsing van de zeven Kamerleden, wilde hij op de markt in Delft niets zeggen voor tv-camera’s. En in Steenbergen, op 7 februari, waren die camera’s er niet meer. In Groningen, op 7 maart, negeerde hij RTV Noord. Tegen de Groningse nieuwszender OOG zei hij alleen dat hij het „hárstikke leuk” vond om „in het mooie Groningen” te zijn.

Bij zijn eerste tour-bezoeken zette Wilders nog mediaberichten op X, vooral als die het over „de menigte” hadden die erbij was geweest. Daarna, zonder media, plaatste hij vooral eigen PVV-foto’s en PVV-filmpjes. Waarbij het er steeds om draaide hoe druk het wel niet was geweest.

Het doel van zijn rondgang leek vooral te zijn: de PVV’ers helpen die voor het eerst meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen. Dat wisten de lokale lijsttrekkers zelf ook, ze mochten van de beveiliging steeds dicht bij Wilders in de buurt blijven. Ze raakten hem wel soms kwijt, dan zocht hij hen pas weer op aan het eind.

Ruzie over regionale kieslijsten

Bij de verkiezingen van woensdag doet de PVV in 40 gemeenten mee en Wilders heeft zich samen met andere Kamerleden van de PVV intensief bemoeid met de lijsten en de lijsttrekkers. Want Wilders wilde géén gedoe. Juist daardoor ontstond er ruzie met PVV’ers in het land. In Kampen zeiden PVV’ers tegen RTV Oost dat ze „geen trekpoppetje” wilden zijn voor de PVV in Den Haag, ze deden niet meer mee. PVV’ers in Urk schreven in een persbericht dat ze de PVV in Den Haag „dwingend” vonden. Ook daar doet de PVV woensdag niet mee. In Purmerend hield de afdeling zich een beetje op de vlakte, er waren „verschillen van inzicht” over „het leiderschap” en „kandidaten op de lijst”. De PVV’ers daar zijn nu ex-PVV’ers, ze doen aan de verkiezingen mee als De Partij voor Purmerend.

Geert Wilders tijdens het eerste bezoek van zijn azc-tour, in december in Papendrecht, met links de lokake PVV-lijsttrekker Nikita de Ruiter.

Foto Robin Utrecht/ANP

Nikita de Ruiter, PVV-lijsttrekker in Papendrecht, zegt tegen NRC dat ze die verhalen niet snapt. In Papendrecht, zegt ze, ging het helemaal niet zo. De kandidaten die zich hadden aangemeld voor de lijst, na een oproep van haar, waren wel allemaal „gescreend” door PVV’ers in Den Haag. „Maar ik heb zélf de keuze mogen maken: die wel, die niet. En ook de volgorde. En wij hebben het verkiezingsprogramma geschreven.” Ze heeft, zegt ze, „een ontzettend goeie band met Den Haag”.

Het bezoek van Wilders aan Papendrecht, het eerste van de tour, was volgens De Ruiter „heel gemoedelijk” geweest. Het duurde bijna twee uur, veel langer dan de andere tour-bezoeken, er waren geen tegendemonstranten. In café ’t Oude Veer had Wilders aan de bar gezeten, met een tonic, om te luisteren naar verhalen van Papendrechters die in de buurt van een azc woonden en zich bedreigd voelden. Het bezoek had haar geholpen, zegt De Ruiter, in haar campagne. „Wilders heeft voor ons het probleem met asiel nog eens aangekaart.”

Kelly Blauw, PVV-lijsttrekker in Groningen, zegt een paar dagen na het bezoek van Wilders door de telefoon dat het „heel fijn” was geweest dat hij langskwam. Er was „een heftige voorbereiding” aan vooraf gegaan, door de beveiliging die nodig was. Maar het was volgens haar gelukt om mensen uit haar achterban naar voren te schuiven voor een hand, een praatje, een foto. Kelly Blauw zegt ook dat Wilders zich had verdiept in de asielproblemen in Groningen en dat dat voor de PVV’ers in Groningen belangrijk was. Dat hij er op de Grote Markt niets over zei, is volgens haar niet nodig. „We weten wat hij wil, een asielstop.” Hij hoefde wat de Groningse PVV’ers betreft ook niets tegen journalisten te zeggen. „Dat doen wíj wel. Je weet anders ook niet hoe het overkomt, of hoe zijn woorden worden geïnterpreteerd. Maar Geert bepaalt het zelf.”

Bij zo’n beetje elk bezoek tijdens de tour was er ook iemand met een Nederlandse vlag aan een lange stok. In Groningen is dat een man van een jaar of zeventig met een beige pet op, hij spreekt geen Nederlands, nauwelijks Engels. Beveiligers houden hem in de gaten, soms duwen ze hem weg. In Dordrecht, deze zaterdag, staat Tieneke Musch, 73 jaar, uit Heemskerk, bij de viskraam. Ze heeft van de omgekeerde vlag een soort tent gemaakt, die ze over haar kleren aan heeft aangetrokken. Ze heeft een bord opgehangen aan een dranghek, met de tekst: „Mannen die de oorlog alleen ontvluchten, dat zijn lafaards”. Ze houdt tegen NRC een verhaal over westerse leiders die al tijdens de oliecrisis van de jaren zeventig „afspraken” hebben gemaakt waardoor moslims naar het Westen konden komen.

Voor het eerst sinds het bezoek aan Delft is de NOS er weer bij in Dordrecht. En Wilders wil nu wél praten. Het achtuurjournaal toont er ’s avonds één fragment van, waarin Wilders zegt dat het voor hem „een hele operatie” is, zo’n campagnebezoek. Tegen RTV Dordrecht zegt hij dat hij de lokale PVV’ers „een steuntje in de rug” komt geven. En hij zegt: „Er speelt hier veel, hè. Er komt hier geloof ik het grootste azc van Zuid-Holland. De PVV wil dat niet.”