Gevreesde kattenschimmel gevonden in vogels, zoogdieren en een slang

De schimmel achter sporotrichose blijkt mogelijk veel wijdverspreider te zijn dan gedacht.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Onderzoekers hebben het DNA van drie ziekteverwekkende Sporothrix-schimmels gevonden in wilde dieren in Brazilië. Dat is opvallend, omdat sporotrichose vooral bekendstaat als een schimmelziekte die alleen voorkomt bij katten. Huiskatten kunnen er ernstige van huidwonden krijgen en ook mensen kunnen besmet raken, meestal via de huid. In sommige gevallen kan een infectie zich verder verspreiden naar de lymfeklieren.

Het nieuwe onderzoek laat zien dat de schimmels niet alleen voorkomen bij huiskatten. Onderzoekers vonden het genetisch materiaal van Sporothrix in zoogdieren, vogels en zelfs in een reptiel. Het gaat om drie soorten: Sporothrix brasiliensis, Sporothrix schenckii en Sporothrix globosa. Vooral S. brasiliensis staat berucht in Brazilië, omdat specifiek deze soort daar verantwoordelijk is voor het veroorzaken van de meeste gevallen van sporotrichose. Het onderzoek is te vinden in Mycopathologia.

Doodgereden dieren

De onderzochte dieren kwamen niet uit een opvangcentrum of een dierentuin. Het waren wilde dieren die waren doodgereden langs de wegen in de Braziliaanse staat Paraná. Tussen 2017 en 2023 verzamelden onderzoekers daar kadavers langs twee snelwegen. Die wegen lopen langs stukken Atlantisch Woud, landbouwgebied en gebieden waar mensen vaak wilde dieren tegenkomen. In totaal onderzochten ze 178 weefselmonsters van 81 dieren, waaronder 39 zoogdieren, 36 vogels en zes reptielen.

Leestip: Van vier- naar tweevoetig: dit reptiel liep als volwassene vooral op z’n achterpoten

Met een gevoelige DNA-test zochten de onderzoekers naar sporen van de schimmel in onder meer het hart, de lever, de longen en de blaas. In 11 dieren werd het DNA van een Sporothrix-soort gevonden. Die sporen zaten opvallend vaak in het hart en de lever. Dat is belangrijk, omdat deze organen normaalgesproken niet direct met de buitenwereld in contact staan. Daardoor is de kans kleiner dat ze van buitenaf zijn vervuild met de schimmel.

Hogere lichaamstemperatuur

Toch betekent de vondst niet automatisch dat alle dieren ook echt last van de schimmels hadden. Onderzoeker Steffanie Skau Amadei zegt: “We konden nog niet aantonen dat de schimmel in alle gevallen een actieve infectie veroorzaakte. Daarvoor is eerst meer onderzoek nodig. Echter konden we al wel aantonen dat het DNA van de schimmel in veel gevallen aanwezig is in de lever en in het hart. Dat wijst erop dat de schimmel in het lichaam circuleerde.”

Uit het onderzoek blijkt ook dat sommige vogels geïnfecteerd waren met de schimmel. Dat is opvallend: veel biologen denken dat vogels door hun hogere lichaamstemperatuur beter beschermd zijn tegen ziekteverwekkende schimmels. Amadei laat echter weten: “tijdens dit onderzoek zagen we duidelijk dat sommige ziekteverwekkende schimmels prima bestand zijn tegen hogere lichaamstemperaturen.”

Het DNA van de schimmel werd ook bij een onechte koraalslang gevonden. Dat maakt de vondst extra interessant: het laat zien dat veel meer diersoorten kunnen dienen als een mogelijke gastheer van Sporothrix-soorten, en dus niet alleen huiskatten.

Nieuwe gastheren

Volgens onderzoeksleider Anderson Messias Rodrigues is vooral de bredere verspreiding van belang. “Het was niet mogelijk om vast te stellen of de schimmels in hun ziekteverwekkende vorm aanwezig waren in de wilde dieren,” zegt hij. “Maar het is duidelijk dat ze veel wijdverspreider zijn dan we dachten. Dat vormt een mogelijk risico voor de gezondheid van mens en dier.”

De onderzoekers denken dat wilde dieren mogelijk kunnen dienen als een reservoir voor de schimmelsoorten. Dat betekent dat de schimmelsoorten in of via deze dieren in stand kunnen blijven, zonder dat een dier daar (zichtbaar) last van heeft.

“We zien dat Sporothrix opduikt in nieuwe gastheren,” zegt Rodrigues. “Het onderzoek laat daarmee zien dat de schimmels niet alleen voorkomen onder huisdieren, maar dus ook in het wild. De druk die mensen uitoefenen op het milieu zorgt ervoor dat de grens tussen wat landelijk en stedelijk leeft langzaam aan het vervagen is.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Schimmels in de Tsjernobyl-reactor? en ‘Zombieboom’ in Queensland dreigt door schimmel binnen een generatie te verdwijnen . Of lees dit artikel: Geen oor maar iets héél anders: Japanse schildwantssoort heeft een speciaal orgaan voor schimmels .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: