Groen licht voor oogimplantaat dat gezichtsverlies door ouderdom herstelt

Goed nieuws voor mensen met een ernstige vorm van gezichtsverlies. Een oogimplantaat in combinatie met een hightechbril, waarmee zij weer kunnen lezen, is goedgekeurd voor gebruik door een Europese toezichthouder.

Een netvliesimplantaat dat het gezichtsvermogen deels herstelt bij mensen met een veelvoorkomende vorm van blindheid is goedgekeurd voor gebruik in Europa. Het is de eerste keer ter wereld dat een dergelijk hulpmiddel – waarmee mensen met een ernstige vorm van gezichtsverlies weer kunnen lezen – groen licht krijgt.

‘We hebben patiënten gehad die dankzij het implantaat het gezicht van de Britse koningin konden herkennen. Andere konden zelfs het Sydney Opera House natekenen’, zegt Darius Shahida van Science Corporation, het in de Verenigde Staten gevestigde bedrijf dat het implantaat ontwikkelde.

LEES OOK

'Knuffeltherapie is geen gedroomde oplossing'

Digitaal hyperverbonden, fysiek steeds meer geïsoleerd: de moderne mens mist in de echte wereld niet alleen aanspraak, maar ...

Maculadegeneratie

Het implantaat, PRIMA genaamd, herstelt het functionele centrale gezichtsvermogen: het zicht dat nodig is om fijne details waar te nemen en te kunnen lezen. Het is bedoeld voor mensen met geografische atrofie, een progressieve en onomkeerbare vorm van droge leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD). Daarbij raken de lichtgevoelige cellen in het midden van het netvlies – de macula of gele vlek – beschadigd en sterven ze geleidelijk af, zonder dat ze worden vervangen. Wereldwijd lijden naar schatting zo’n 8 miljoen mensen aan deze aandoening.

De behandelmogelijkheden voor geografische atrofie zijn zeer beperkt. In de Verenigde Staten zijn twee geneesmiddelen goedgekeurd die via injecties in het oog worden toegediend. Ze remmen eiwitten die het netvlies kunnen beschadigen. ‘Het PRIMA-implantaat is een indrukwekkende prestatie’, zegt oogarts Sunir Garg van het Wills-oogziekenhuis in de stad Philadelphia. ‘Er zijn twee door de Amerikaanse toezichthouder FDA goedgekeurde behandelingen die deze progressieve aandoening afremmen, maar ze herstellen helaas niet het verloren gezichtsvermogen.’

Staafjes en kegeltjes

Artsen plaatsen het implantaat, ongeveer zo groot als een speldenknop, onder het netvlies. Het werkt samen met een bril met een camera in het montuur. Die camera legt beelden vast, verwerkt ze en projecteert ze vervolgens met nabij-infraroodlicht op de chip in het implantaat. Doordat mensen dit licht niet kunnen waarnemen, verstoort het de resterende natuurlijke gezichtsfunctie niet.

De chips in het implantaat zetten het nabij-infraroodlicht vervolgens om in elektrische pulsen die bipolaire cellen in het netvlies stimuleren. Maculadegeneratie tast deze neuronen meestal niet aan. Normaal gesproken werken bipolaire cellen samen met de staafjes en kegeltjes, die licht omzetten in elektrische signalen. Maar juist die cellen raken beschadigd door maculadegeneratie. Het PRIMA-systeem omzeilt de staafjes en kegeltjes, waardoor de bipolaire cellen alsnog elektrische signalen kunnen opwekken die de hersenen als beelden interpreteren.

De bril wekt de benodigde elektriciteit rechtstreeks op uit licht, vergelijkbaar met de werking van zonnepanelen. ‘Daardoor hebben patiënten geen externe stroomvoorziening via een kabel nodig’, zegt Shahida.

Onderzoek

Uit een kleine studie uit oktober vorig jaar, bleek dat het PRIMA-implantaat het centrale gezichtsvermogen herstelde en de gezichtsscherpte verbeterde bij ongeveer 80 procent van de deelnemers. ‘Normaal zicht duiden we in de Verenigde Staten aan als 20/20 en blindheid als 20/200’, zegt Frank Brodie, eveneens werkzaam bij Science Corporation. ‘Patiënten die PRIMA gebruikten, bereikten een gezichtsscherpte van ongeveer 20/160. Daarmee voldeden ze dus niet langer aan de Amerikaanse definitie van blindheid.’

De meeste bijwerkingen hielden verband met de operatie en verdwenen binnen twee maanden. ‘Het lichamelijke herstel verloopt snel en sommige patiënten voelen zich al binnen een dag beter’, zegt Brodie. ‘Na het plaatsen van het implantaat leren we patiënten hoe ze de bril moeten gebruiken, hoe ze hun hoofd moeten houden en hoe ze de pupillen goed uitlijnen.’

Voordat we de behandeling op grote schaal kunnen toepassen, is wel eerst nog meer onderzoek nodig onder een grotere groep patiënten, zegt Garg. Ook moeten we meer te weten komen over de veiligheid op de lange termijn. Bovendien is het nog de vraag of het implantaat alleen effectief is bij patiënten met bepaalde kenmerken of specifieke vormen van de aandoening.

Vervolgstappen

De interventie heeft nu een CE-markering gekregen volgens de Europese Verordening betreffende medische hulpmiddelen. Daardoor mag het implantaat worden toegepast in de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. PRIMA kreeg daarnaast van de Amerikaanse FDA de status van ‘Breakthrough Device’ en ‘Humanitarian Use Device’. Shahida noemde dit ‘een belangrijke stap op weg naar goedkeuring in de Verenigde Staten.’

Volgens Shahida wordt het PRIMA-implantaat naar verwachting binnenkort voor het eerst commercieel toegepast in Duitsland en later dit jaar ook in het Verenigd Koninkrijk. ‘We hebben al Duitse ziekenhuizen geselecteerd, chirurgen opgeleid en zijn van plan binnenkort de eerste operaties uit te voeren’, zegt hij. ‘Ons doel is om deze technologie wereldwijd beschikbaar te maken en zoveel mogelijk mensen te helpen.’

Het onderzoeksteam bekijkt daarnaast of het implantaat ook kan worden ingezet bij andere oogaandoeningen, zoals de ziekte van Stargardt, die vooral de macula aantast, zegt Brodie.