Hardnekkig klimaatmysterie opgelost: de zeespiegel stijgt sneller dan ooit

Het zeeniveau stijgt, dat weten we al jaren. Maar één frustrerende vraag blijft klimaatwetenschappers al decennia achtervolgen: waarom komt de gemeten zeespiegelstijging niet overeen met de optelsom van alle bekende oorzaken?

Nu denken onderzoekers eindelijk het ontbrekende puzzelstukje gevonden te hebben. In een grote internationale studie is voor het eerst vrijwel volledig in kaart gebracht waardoor de wereldwijde zeespiegel de afgelopen zestig jaar is gestegen en waarom die stijging steeds sneller gaat. Sinds 1960 is de zeespiegel namelijk onafgebroken gestegen en er is sprake van exponentiële groei. In de afgelopen 66 jaar is de snelheid van de stijging zelfs ongeveer verdubbeld.

De oceaan zwelt op

De mondiale zeespiegel stijgt sinds 1960 gemiddeld met 2,06 millimeter per jaar. Dat klinkt misschien als kruimelwerk, maar zorgt wel degelijk voor allerlei negatieve effecten. En de trend wordt steeds extremer. Tussen 2005 en 2023 liep de stijging op tot bijna 4 millimeter per jaar. De grootste boosdoener is opwarmend oceaanwater. Water zet uit wanneer het warmer wordt, een proces dat wetenschappers thermische expansie noemen. En dit blijkt verantwoordelijk voor maar liefst 43 procent van de totale zeespiegelstijging. Daarnaast komt er steeds meer extra water in zee terecht door smeltende gletsjers en ijskappen, een effect dat vooral sinds de jaren negentig sterk in kracht toeneemt.

Leestip: Nederland niet klaar voor extremer klimaat, tenzij er nu fundamenteel wordt ingegrepen

De oorzaken van de zeespiegelstijging zijn in de loop der tijd verschoven. Van 1960 tot 1993 speelden twee factoren een hoofdrol: opwarmende oceanen en veranderingen in de opslag van water op land. Denk bijvoorbeeld aan grondwatergebruik, stuwmeren en uitdrogende bodems. Maar sinds ongeveer 1993 is het smelten van landijs een steeds dominantere kracht. Vooral de enorme ijskappen van Groenland en Antarctica verliezen in rap tempo hun ijsmassa. Ondertussen smelten gletsjers wereldwijd in een razend tempo weg. Helaas is er weinig reden om aan te nemen dat die ontwikkeling snel een halt toe wordt geroepen.

Klimaatmysterie opgelost

Maar wetenschappers worstelden jarenlang met een ander merkwaardig probleem: de gemeten stijging van de zeespiegel was groter dan wat modellen konden verklaren op basis van bekende factoren, zoals smeltend ijs en warmere oceanen. Dat verschil zorgde voor onzekerheid en scepsis in klimaatonderzoek. Maar dat gat is nu gelukkig grotendeels gedicht. “Jarenlang zat er een frustrerend verschil tussen wat we zagen gebeuren in de oceanen en wat we konden verklaren”, vertelt onderzoeksleider John Abraham van de University of St. Thomas. “Dankzij betere meetinstrumenten, nauwkeurigere analyses en verbeterde modellen kunnen we de stijging van de zeespiegel nu met veel meer zekerheid verklaren.”

De doorbraak komt vooral door de vooruitgang in technologie. Zo waren er sinds 2015 ongemerkt kleine afwijkingen in de data van satellietmetingen geslopen en zijn die nu gecorrigeerd. Ook zijn wetenschappers beter geworden in het meten van bodembewegingen langs kustgebieden. Dat is belangrijk, omdat kustlijnen wereldwijd langzaam zakken of stijgen. En als klap op de vuurpijl zijn de schattingen van ijsverlies op Groenland en Antarctica sterk verbeterd. Dit alles resulteert in een situatie waarbij voor het eerst de observaties en berekeningen vrijwel volledig op elkaar aansluiten.

Vertraging

De studie maakt opnieuw duidelijk hoe traag het klimaatsysteem reageert op veranderingen in de atmosfeer en ons doen en laten. Zelfs als de uitstoot van broeikasgassen morgen volledig zou stabiliseren, blijft de zeespiegel nog eeuwenlang stijgen. Dat komt doordat oceanen enorme hoeveelheden warmte opslaan. Het duurt erg lang voordat die warmte zich volledig door de diepere lagen van de oceaan verspreidt. Tegelijkertijd blijven ijskappen nog lange tijd reageren op de opwarming die al heeft plaatsgevonden.

Met andere woorden: een deel van de toekomstige zeespiegelstijging ligt feitelijk al vast. En dat maakt deze geavanceerde klimaatmodellen ook zo waardevol. Want hoe beter we begrijpen waarom de zee stijgt en wat de snelheid is waarmee dit allemaal plaatsvindt, hoe beter kuststeden, deltaregio’s en honderden miljoenen mensen wereldwijd zich kunnen voorbereiden op wat komen gaat.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: