Het sociale leven van rifvissen brokkelt langzaam af door de verzuring van het zeewater

Rifvissen lijken de klimaatverandering soms goed te doorstaan. Een nieuw onderzoek laat echter zien dat ze vooral als groep onder druk staat.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Als je lang genoeg naar een rif kijkt zie je dat vissen zelden alleen zijn. Ze zwemmen samen, eten samen en reageren gezamenlijk op gevaar. Vooral voor kleine rifvissen geldt het leven in zo’n groep als een slimme manier om te overleven. “Voor kleine rifvissen is het deel uitmaken van een groep een overlevingsstrategie,” zegt hoofdonderzoeker Angus Mitchell van Adelaide University. “Een groep ziet roofdieren sneller, en de aanwezigheid van meer vissen betekent dat elke individuele vis minder kans heeft om de ongelukkige te zijn.”

Een nieuw onderzoek van Adelaide University laat zien dat dit sociale ‘vangnet’ onder druk staat. Door de verzuring van de oceanen worden riffen minder complex. Daardoor zijn er minder hoekjes, spleten en schuilplaatsen. Daardoor verzamelen rifvissen zich uiteindelijk in kleinere groepen. En die kleinere groepen bieden uiteindelijk minder bescherming.

Leestip: Hoe happen en schrapen duizenden rifvissoorten hielp ontstaan

Mitchell legt uit dat de grootte van een visgroep invloed heeft op het gedrag van de dieren. Vissen in grotere groepen durven meer. Daardoor zoeken ze beter naar voedsel, blijven ze vaker in open water en verstoppen ze zich minder vaak. In kleinere groepen zijn vissen voorzichtiger. Ze missen dan de veiligheid die een grotere groep normaal geeft waardoor ze zich dus anders gaan gedragen. Het onderzoek is te vinden in het vakblad Journal of Animal Ecology.

Vulkanische activiteit

Voor het onderzoek maakten de wetenschappers gebruik van bijzondere riffen nabij Japan. Daar komt op sommige plekken van nature CO₂ uit de zeebodem door vulkanische activiteit. Hierdoor wordt het zeewater lokaal zuurder. Zulke plekken lijken op de omstandigheden die in de toekomst vaker kunnen ontstaan door de klimaatverandering.

De onderzoekers konden zo verschillende riftypen vergelijken. Sommige riffen hadden voornamelijk ‘normaal’ zeewater. Andere riffen waren warmer. En weer andere riffen hadden te maken met zowel hogere temperaturen als meer verzuring. Daardoor konden de wetenschappers in een natuurlijke omgeving kijken wat er met de rifvissen gebeurt die in de buurt van die riffen leven. Tijdens het onderzoek keken ze specifiek naar het gedrag van de modelsoort Pomacentrus coelestis.

Directe invloed

Opvallend is dat het gedrag van de vissen niet veranderde door de directe invloed van warmer of zuurder water. Volgens de onderzoekers waren de directe effecten van opwarming, verzuring en hittegolven op het gedrag van individuele vissen meestal klein: de vissen bleven eten en ze werden niet plots veel actiever. Zelfs tijdens een hittegolf gedroegen ze zich niet heel anders dan onder normale omstandigheden.

Mitchell benadrukt echter dat de klimaatverandering in de echte wereld nooit maar één ding per keer doet. Dieren leven tussen planten, stenen, schuilplekken, prooien, roofdieren en soortgenoten. Dat betekent dat ze altijd een onderdeel vormen van het grotere ecosysteem waarin ze leven. Als er ergens in dat ecosysteem iets verandert, kan dat gevolgen hebben voor de rest.

Volgens Mitchell kunnen de sociale structuren rondom vissen daardoor langzaam afbrokkelen, ook als de dieren zelf normaal lijken te functioneren. Mitchell: “zelfs wanneer individuele vissen zich goed lijken te redden, kunnen de sociale structuren die hun gedrag mogelijk maken stilletjes onder druk staan.”

Indirecte gevolgen

Dat maakt de ontdekking belangrijk: dieren hebben dus niet altijd direct last van de klimaatverandering. Soms verandert eerst de omgeving. Daar reageren vissen als een groep op, en die verandering kan dan weer grote gevolgen hebben voor de veiligheid van individuen.

De studie laat daarmee zien dat de klimaatverandering ook op een indirecte manier kan toeslaan. Een vis kan er op het eerste gezicht nog goed mee omgaan. Maar als de groep uiteindelijk kleiner wordt door veranderingen in het landschap valt daardoor uiteindelijk ook een belangrijk deel van de individuele bescherming weg. Dat is lastig te zien als je alleen maar naar het gedrag van individuele vissen kijkt.

Dat maakt de studie relevant voor de bescherming van riffen. Als onderzoekers willen begrijpen hoe klimaatverandering dieren raakt moeten ze dus niet alleen naar individuele dieren kijken. Ook hun leefgebied en groepsleven zijn belangrijk. Voor rifvissen is het leven in een groep dus niet zomaar een manier van samenzijn. Het is actief een kwestie van levensbelang.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Lelijke rifvis wordt vaker met uitsterven bedreigd – maar kan toch minder op onze bescherming rekenen en Koraalriffen kunnen veel meer voedsel opleveren als we ze herstellen . Of lees dit artikel: Onderzoekers waarschuwen: koraalriffen kunnen niet tegen opwarming van 2°C .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: