Zo reageren wilde dieren echt op de aanwezigheid van mensen

Onze steden, snelwegen en akkers zetten wilde dieren onder druk. Dat wisten we al. Maar de meeste studies vergeten misschien wel de belangrijkste factor: hoe zij reageren op de mens zelf.

Om te onderzoeken welke impact de fysieke aanwezigheid van mensen heeft op het gedrag van wilde dieren, namen onderzoekers van onder meer Yale University de gegevens van maar liefst 11,8 miljoen GPS-locaties onder de loep. In totaal konden zij 4.581 individuele dieren opsporen. Het ging om zoogdieren en vogels van in totaal 37 soorten. De data werden verzameld in de Verenigde Staten en dat gebeurde voor en tijdens de coronaperiode.

De periode werd gekozen omdat die een uniek onderzoeksopzet mogelijk maakte. Normaal gezien lopen “menselijke infrastructuur” en “menselijke aanwezigheid” hand in hand. Veel infrastructuur betekent meestal ook veel mensen. Dat maakt het bijna onmogelijk om die twee effecten apart te bekijken.

Het coronavirus bracht daar verandering in. Tijdens de lockdowns in 2020 zaten mensen massaal thuis, maar de infrastructuur bleef uiteraard gewoon staan. Bovendien maakte databedrijf SafeGraph in deze periode zijn gegevens (geanonimiseerd, op buurtniveau) tijdelijk beschikbaar voor onderzoekers. Deze buitenkans hebben de auteurs met beide handen aangegrepen.

Wat ze vonden

Bij ongeveer twee derde van de onderzochte soorten (67 procent van de zoogdieren, 68 procent van de vogels) had de fysieke aanwezigheid van mensen een meetbaar effect op hun gedrag. In bijna elk geval vermeden ze mensen meer naarmate er meer aanwezig waren.

Hoe minder ontwikkeld een gebied, zo blijkt ook uit de studie, hoe sterker dieren reageren op mensen die er rondlopen. Dieren in stedelijke randgebieden lijken in zekere zin gewend aan ons of ze kunnen simpelweg niet meer terug. Dieren in relatief ongerepte gebieden schrikken meer van een wandelaar of een geparkeerde auto.

Leestip: Stadsdieren worden brutaler: wereldwijd onderzoek laat zien hoe de stad dieren verandert

Het ene dier is het andere niet

Niet elk dier reageerde op dezelfde manier. De grijze wolf breidde zijn leefgebied bijvoorbeeld uit als er meer mensen rondliepen. Wolven zijn extreem mensenschuw. Ze lopen liever een lange weg om dan ons tegen te komen.

De coyotes deden precies het tegenovergestelde. Hun leefgebied kromp met gemiddeld 11,3 vierkante kilometer per week per dier. Coyotes leven veel dichter bij mensen en passen zich aan door zich in kleinere, geconcentreerde gebieden koest te houden. Vaak is dat in de buurt van menselijke voedselbronnen zoals afval.

Wat moeten we hiermee?

Voor natuurbeheerders is dit een heel nuttige studie. Tot nu toe wordt natuurbescherming vooral vormgegeven door grenzen te trekken op de kaart: hier mag gebouwd worden, daar niet, deze weg mag aangelegd worden, die niet. De aanwezigheid van mensen lijkt nu echter net zo bepalend en daar wordt vaak nog geen rekening mee gehouden.

In plaats van een gebied volledig af te sluiten, zo stellen de onderzoekers, zou je het verkeer of het aantal bezoekers kunnen reguleren op specifieke tijden, bijvoorbeeld tijdens broedseizoenen. Een goed voorbeeld is een wandelpad dat ’s ochtends vroeg dicht is omdat dat het kwetsbare moment is voor het wild ter plaatse en dat na een bepaald uur weer open mag.

De grenzen van het onderzoek

Deze studie heeft ook zijn beperkingen. Er werd enkel gekeken naar dieren die groot genoeg zijn om een GPS-zender te dragen. Over kleine zangvogels, knaagdieren, amfibieën, insecten en meer kunnen we dus niets zeggen. Het onderzoek kan ook niets zeggen over dieren buiten de VS. Hoe Europese eekhoorns of Afrikaanse olifanten op mensen reageren, weten we dus nog niet.

En misschien wel het belangrijkst: de onderzoekers konden niet vaststellen of de gemeten gedragsveranderingen positief of negatief uitpakken voor de dieren zelf. Een wolf die meer ruimte gebruikt om mensen te vermijden, verbrandt ook meer energie. Een raaf die verder moet zoeken naar onze rommel, eet niet noodzakelijk gezond. Er is meer onderzoek nodig om deze vraag te beantwoorden.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: