Het politieke keerpunt van 2008: zo raakte Amerika steeds dieper verdeeld

De financiële crisis, de verkiezingsoverwinning van Barack Obama en de opkomst van de smartphone markeren een keerpunt in de Amerikaanse geschiedenis. Volgens nieuw onderzoek explodeerde vanaf dat moment de politieke verdeeldheid in de Verenigde Staten. En vooral één kant van het spectrum is sindsdien op drift.

De VS staat bekend om zijn felle politieke tegenstellingen. Maar hoe diep is die kloof echt en wanneer is die precies ontstaan? Tot nu toe was dit allemaal lastig in cijfers uit te drukken. Een studie van de University of Cambridge doet dat nu wel en wijst 2008 aan als het beslissende kantelpunt. Sinds het einde van de jaren tachtig is de politieke en sociale polarisatie in de VS met maar liefst 64 procent toegenomen. Deze stijging is zo ongeveer volledig toe te schrijven aan de periode na 2008.

Van Reagan tot Trump

De onderzoekers van het Political Psychology Lab in Cambridge analyseerden bijna veertig jaar aan gegevens, vanaf het einde van het Reagan-tijdperk in 1988 tot 2024. Ze bekeken standpunten van het volk over gevoelige thema’s als abortus, gelijkheid, racisme, gezondheidszorg en traditionele waarden. In de jaren negentig en het begin van de zero’s bleef de polarisatie vrijwel gelijk. Links en rechts verschilden duidelijk van elkaar qua denkbeelden, maar mensen gingen niet steeds verder van elkaar afstaan.

Dat veranderde abrupt rond 2008, het jaar van de wereldwijde financiële crisis, Barack Obama’s aantreden als president, de lancering van de iPhone 3G, de App Store en natuurlijk de megahit Rosanne van Nick & Simon die door de ether schalde. Vanaf dat moment zijn de meningen van links en rechts verder uit elkaar gedreven, zo blijkt uit het onderzoek. “Onze studie laat zien dat 2008 een belangrijk keerpunt was in de kloof tussen links en rechts op een reeks thema’s die tot op de dag van vandaag de Amerikaanse politiek bepalen”, zegt hoofdonderzoeker Lee de-Wit.

Vooral links schoof op

De groeiende verdeeldheid komt maar in beperkte mate doordat rechts radicaler werd. Sinds 1988 is de Amerikaanse rechterzijde slechts 2,8 procent conservatiever geworden. Nee, het is de linkerzijde die stevig is opgeschoven: in 2024 was links gemiddeld 31,5 procent socialer en progressiever dan aan het einde van de jaren tachtig. “De Amerikaanse bevolking is in de 21ste eeuw op veel thema’s naar links opgeschoven”, legt De-Wit uit.

“Dat is best een verrassende uitslag, gezien de duidelijke ruk naar rechts bij Republikeinse leiders.” Volgens hem voelen veel rechts-georiënteerde Amerikanen zich onbegrepen, terwijl een groot deel van het land een steeds progressiever wereldbeeld omarmt. De recente electorale successen van rechts draaien dan ook niet per se om de inhoud, maar gaan meer over het aanwakkeren van vijandbeelden rond een vermeend ‘woke’ links.

Clustering-algoritmes

Uniek aan het onderzoek is de methode die gebruikt is. Wetenschappers vroegen mensen in eerdere studies domweg of ze zichzelf Democraat, Republikein, liberaal of conservatief voelden. Maar het Cambridge-team gebruikte machine learning om tot hun conclusies te komen. Met zogeheten clustering-algoritmes analyseerden zij onderliggende denkbeelden, los van partijlabels. De analyse baseert zich op ruim 35.000 enquêtes van het American National Election Studies-project, dat al sinds 1948 de Amerikaanse publieke opinie volgt.

“Mensen voelen zich om allerlei redenen verbonden met een partij, bijvoorbeeld vanwege de media of hun sociale omgeving, zelfs als hun standpunten er niet helemaal bij passen”, weet onderzoeker David Young. “Onze aanpak analyseert op een alternatieve manier gegevens over het wereldbeeld van de gemiddelde Amerikaan. We zijn gaan uitzoeken wat mensen nou écht vinden.”

Splijtzwammen

De grootste verschuivingen zijn te zien bij topics rondom abortus en traditionele gezinswaarden. Waar eind jaren tachtig nog een zekere consensus hierover bestond, zijn de kampen nu scherp gescheiden. Ook gezondheidszorg en discriminatie van Afro-Amerikanen hebben voor echte polarisatie gezorgd, waarbij links en rechts beide een extremer standpunt zijn gaan innemen. Tegelijkertijd zijn mensen zich sterker met politieke labels gaan identificeren. In 2024 noemden 20 procent meer mensen aan de linkerkant zichzelf Democraat en waren er 50 procent meer liberalen vergeleken met 1988. Aan de rechterkant groeide het aantal zelfverklaarde Republikeinen met 30 procent.

Minder zwart-wit

Toch waarschuwt De-Wit voor overdreven doemdenken. “De groepen zijn verder uit elkaar gegroeid, maar de grenzen blijven vaag. Je kunt niet zeggen dat de Amerikaanse bevolking bestaat uit twee totaal vijandige stammen.” Interessant genoeg zijn links en rechts in de VS al decennia ongeveer even groot. Dat is iets wat je bijna nergens anders op de aardbol ziet. In veel ontwikkelingslanden heeft een cultureel conservatieve meerderheid de touwtjes in handen, terwijl rijke landen vaak een liberale meerderheid hebben. “Dat unieke evenwicht kan verklaren waarom polarisatie in de VS zo intens aanvoelt”, schetst Young. Wereldwijd vonden de onderzoekers overigens geen duidelijke toename van polarisatie.

De kloof in Amerika is dus echt gegroeid, maar misschien is dit vooral omdat het land zichzelf steeds scherper in twee kampen is gaan zien.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Je hersenen zien soms echt wapens waar ze niet zijn: racistisch politiegeweld in de VS verklaard en De VS stapt uit de WHO: hoe erg is dat en kan dat zomaar?. Of lees dit artikel: Oudere Amerikanen zijn veel eenzamer dan hun Europese leeftijdsgenoten: gaan wij de VS achterna?.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: