Hoe en waarom heeft Trump het Iraanse olie-eiland Kharg aangevallen?

Een leger aan experts raadde Donald Trump de afgelopen week af om het Iraanse olie-eilandje Kharg, dat op zo’n dertig kilometer van het vasteland van Iran in de Perzische Golf ligt, bij de gevechtshandelingen te betrekken. En toch voerde het Amerikaanse leger zaterdag „een van de krachtigste bombardementen uit de geschiedenis van het Midden-Oosten” uit op Kharg, zoals president Trump op Truth Social schreef.

Daarbij werden volgens Trump alléén MILITAIRE doelen, in hoofdletters, geraakt. Maar die zijn dan ook „compleet” vernietigd.

Dat Trump zo nadrukkelijk schrijft dat er louter militaire doelen zijn bestookt – Iran heeft een grote marinebasis op het eiland – moet wel te maken hebben met de waarschuwingen die experts gaven. Zo zei Lucia van Geuns, energiespecialist bij The Hague Centre for Strategic Studies, in NRC dat Kharg „de levensader van Iran” is.

Meer dan 90 procent van alle olie uit het land, goed voor zo’n 4,5 procent van de wereldproductie, wordt overgeslagen op en geëxporteerd vanaf dit eiland. Als de VS of Israël die ader zouden dichtknijpen, zei Van Geuns, „zit het land zozeer in het nauw dat je niet kunt voorspellen welke sprongen de Iraanse regering zal maken”.

Ellen Wald, onderzoeker van het Global Energy Center van de Atlantic Council, noemde dat in NRC de „mutually assured destruction” (wederzijds gegarandeerde vernietiging): „Als het eiland Kharg wordt verwoest, heeft Iran geen reden meer om niet zelf ook te proberen soortgelijke installaties in Saoedi-Arabië, Irak, Koeweit, Verenigde Arabische Emiraten et cetera te vernietigen. Dat zou jarenlang een vernietigend effect hebben op de wereldwijde economie.”

Dit is de reden dat, in de aanloop naar de Israëlisch-Amerikaanse campagne, de Arabische buurlanden Trump probeerden af te houden van oorlog met Iran.

De dreigementen uit Teheran over aanvallen op aan Amerikaanse oliebedrijven gelinkte installaties in de buurlanden werden meteen na de bombardementen van Kharg werkelijkheid. Op zaterdagochtend namen Iraanse drones de haven van Fujairah, in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), onder vuur. Daar ligt een van de grootste terreinen voor olieopslag in het Midden-Oosten.

Persbureaus verspreidden foto’s van de haven, waaruit een reusachtige zwarte rookpluim omhoog steeg. Na de aanval op de haven van Fujairah besloten de VAE het verladen van olie op te schorten.

Hoge olieprijzen risico voor Trump

De gevolgen voor de energieprijzen zijn groot. Door alle oorlogsgeweld rond Iran steeg de olieprijs van 65 dollar per vat ruwe olie naar boven de 100 dollar op vrijdag.

Ook gasprijzen gingen steil omhoog, onder meer doordat Qatar na het begin van de oorlog tegen Iran besloot om een van de grootste installaties voor vloeibaar aardgas tijdelijk te sluiten. De bombardementen, de aanvallen op olietankers en de feitelijke afsluiting van de Straat van Hormuz, waar normaal gesproken dagelijks tussen de honderd en honderdveertig vrachtschepen en tankers doorheen varen, hebben samen grote en wijd uitwaaierende effecten op de economie.

Voor Trump is dat een politiek risico. Zijn verkiezingscampagne kreeg vleugels door de regering-Biden de schuld te geven van hoge kosten voor levensonderhoud en benzine aan de pomp. Nu zijn in één maand tijd de benzineprijzen in de VS met gemiddeld 70 dollarcent gestegen, naar 3,68 cent per gallon (3,8 liter) voor gewone benzine.

In dat licht lijkt het bombarderen van Kharg een ondoordachte zet van een president die eerder op gevoel en optimisme vaart – hij zei vrijdag bij FoxNews dat de oorlog zal zijn beëindigd als hij het „in m’n botten” voelt – dan op weloverwogen advies.

The Wall Street Journal publiceerde zaterdag een artikel waaruit blijkt dat de hoogste Amerikaanse militair, generaal Dan Caine, voor de oorlog tegen Iran op de risico’s wees van het afsluiten van de Straat van Hormuz. Volgens de krant wuifde Trump die risico’s weg: hij dacht dat Iran zou capituleren voordat het de zeestraat zou kunnen afsluiten. Of dat anders het Amerikaanse leger snel een eind een de blokkade zou kunnen maken. Het is allebei niet gebeurd: Iran heeft vooralsnog de greep op de Straat van Hormuz behouden.

Lees ook

Oorlogen raken steeds meer verknoopt. Betekent dat ook dat we nu de Derde Wereldoorlog in glijden?

Het bombardement van Kharg, zelfs al is het inderdaad beperkt gebleven tot militaire doelen en zelfs al heeft de Iraanse regering bekendgemaakt dat daarbij geen Iraanse doden zijn gevallen, kan om dezelfde reden even riskant blijken. De gok die Trump lijkt te nemen, is dat hij denkt dat hij met het afknijpen van deze ‘levensader’ het ayatollahregime tot de onvoorwaardelijke overgave kan dwingen, die hij al eerder eiste.

Maar wat als dat niet gebeurt? De VS hebben tot nog toe de olie-installaties van Kharg „uit fatsoen” niet „van de kaart geveegd”, schreef Trump in zijn verklaring. Maar mocht Iran voortgaan met het verhinderen van de vrije doorvaart van de Straat van Hormuz, dan zal hij dat besluit „heroverwegen”.

Een aanval op de voor Iran vitale olie-installaties op het eiland zou in elk geval een van de vele doelen die de regering-Trump met deze oorlog zegt na te streven, van het menu halen: regime change. Zoals analist Ellen Wald in NRC stelde: zonder olie-inkomsten kan zo’n nieuw regime niet functioneren, laat staan het land wederopbouwen.