Hoe kijken Iraanse Nederlanders naar wat er in hun thuisland gebeurt? ‘Dat deze oorlog me hoop geeft, komt voort uit mijn wanhoop’

4 uren geleden 1

Ze ontvluchtten het land vanwege hun gedachten, geschriften of uitspraken. Sommigen al decennia geleden, anderen pas recent. De Iraanse diaspora – wereldwijd naar schatting tussen de vier en zeven miljoen mensen – probeert sinds de aanval van de Verenigde Staten en Israël op Iran onaflatend contact te krijgen met familie en vrienden in hun vaderland.

De ontwikkelingen in Iran gaan snel. In januari gingen Iraniërs nog wekenlang de straat op. Wat begon als protest tegen de erbarmelijke economische situatie in het land, ontwikkelde zich tot een aanklacht tegen het onderdrukkende regime van ayatollah Ali Khamenei. Deze demonstraties werden hardhandig neergeslagen door het regime, daarbij kwamen volgens mensenrechtenorganisatie HRANA 7.002 mensen om het leven.

Een kleine twee maanden later is het land in oorlog met Israël en de VS, en het bewind van Ali Khamenei ten einde. Vorige week zaterdag werd de ayatollah op 86-jarige leeftijd gedood door een Israëlisch-Amerikaanse aanval. Een week later werd zijn zoon, Mojtaba Khamenei, benoemd tot de nieuwe opperste leider.

Er was vreugde in Iran vanwege de dood van Khamenei. Op sociale media gingen videocompilaties van dansende vrouwen met losse haren en zonder hoofddoek rond. Bestuurders toeterden met hun auto’s en inzittenden zwaaiden met witte zakdoeken. Er was vuurwerk, gejuich en geklap. Tegelijkertijd woedt er een dodelijke oorlog in het land, die volgens het regime tot nu toe al zo’n 1.250 Iraanse levens kostte. En ook over de aanstelling van Mojtaba Khamenei zijn veel Iraniërs ontevreden.

‘Een nieuwe start’

Niki Padidar, Yaghoub Sharhani en Mojdeh Feili werden alle drie geboren in Iran, en vluchtten vanwege het onderdrukkende regime naar Nederland. In januari vertelden ze NRC over hoe ze dag en nacht de demonstraties volgden, waar mondjesmaat informatie over naar buiten kwam vanwge de vergaande internetblokkades.

Anderhalve week na het begin van de oorlog in Iran en de dood van ayatollah Khamenei, ging NRC opnieuw met hen in gesprek. Ze hebben grote zorgen over de oorlog. Volgens regisseur en schrijver Niki Padidar is het ”een teken van wanhoop” dat sommige Iraniërs opriepen tot deze oorlog. „Dit regime moet weg. Scheiding van kerk en staat. Een nieuwe start. De zoon van Khamenei is een vreselijke ramp, dan had net zo goed zijn vader daar kunnen zitten.”

Niki Padidar (45), regisseur en schrijver

„Ik werd die zaterdag wakker met een berichtje van iemand uit Teheran. ‘Lieve Niki, de oorlog gaat hier beginnen. Ze gaan het internet er weer uitgooien. Wij zijn oké, maak je geen zorgen’. Ik vond dat hartverscheurend, dat hij er op zo’n moment aan denkt om iets te laten weten. Ik heb sindsdien één keer kunnen bellen. Maar telefoongesprekken worden afgeluisterd, dus het was heel kunstmatig. En als ze ophangen gaan de bombardementen door.

„De oorlog begon terwijl mensen nog aan het rouwen waren om hun kinderen die tijdens de demonstraties zijn overleden. Ik zag op sociale media een video van een huilende vader die op het graf van zijn zoon ligt waarin hij zei ‘ga je mee naar huis?’ Dat komt hard binnen.

Er is verdeeldheid over wat er met Iran moet gebeuren. Er wonen 90 miljoen mensen, die net als wij hier een eigen politieke voorkeur hebben

„Bij de demonstraties van drie jaar geleden kwam er veel informatie over de overleden demonstranten uit Iran naar buiten. Wat hun hobby’s waren, hun Instagramkanalen. Dat is nu veel minder door de internetblokkades. En dat is erg, want zo worden slachtoffers anoniem. Ik heb het idee dat er nu ook veel meer gemanipuleerde AI-beelden viral gaan. Drie jaar geleden was ik echt alleen aan het kijken naar wat er gebeurt, en nu ben ik veel meer bezig met het ook nog verifiëren. Waar komt het vandaan? Wie zegt dit? Klopt dit wel?

„Er is verdeeldheid over wat er met Iran moet gebeuren. Er wonen 90 miljoen mensen, die net als wij hier een eigen politieke voorkeur hebben.”

Yaghoub Sharhani (29), journalist

„Ik vind het lastig om hierover te praten. Als journalist schrijf ik analyses. Het persoonlijke moet ik allemaal nog verwerken. Er is in een weekend meer gebeurd dan in vier decennia. Als kind hoorde ik al dat Khamenei oud is, dat hij ziek is, dat hij doodgaat. En dan hoor je dat hij écht dood is. Dat is een heel gek moment.

„Ik ben bang dat ik verkeerd word begrepen. Dat door mijn woorden lijkt alsof ik het geweld steun. Maar ik ben tegen oorlog, daarom ben ik gevlucht. Ik wil niet dat mijn familie of vrienden in een oorlogssituatie zitten. In Iran dansen mensen op straat omdat Ali Khamenei er niet meer is, óndanks de oorlog. Het is niet zo zwart-wit. Deze oorlog gaat veel kapotmaken, maar het biedt ook kansen. Dat ik dat vind, en veel Iraniërs met mij, dat komt voort uit wanhoop.

Nu Mojtaba Khamenei naar voren is geschoven, lijkt het alsof we richting een religieuze monarchie gaan

„Mijn stad wordt dagelijks gebombardeerd. Op zo’n tien plekken per dag. Ze raken militaire bases, kleine politiebureaus, wapenbedrijven, dat soort plekken. Met de mensen die ik ken, gaat het gelukkig goed, maar het kan elk moment escaleren. Het blijft enorm stressvol. Die school bijvoorbeeld, daar zijn zoveel Iraniërs vermoord.

Mojdeh Feili (36), schrijver en activist

„Een vriendin die in Karaj woont, vlakbij Teheran, appte mij in het Farsi: ‘Mijn liefste. Khamenei is dood, gefeliciteerd aan ons allen. Ondanks dat we ieder moment de bommen horen, zijn we blij’. Toen naar buiten kwam dat Khamenei waarschijnlijk dood was, geloofde mijn moeder het eerst niet.

„De volgende dag zag ik beelden van feestvierende Iraniërs, het ene filmpje na het andere. Dat was het eerste moment dat ik ons volk zo blij heb gezien. Het raakte me heel diep, maar tegelijkertijd is het dubbel. Aan de ene kant ben ik heel erg blij dat deze man dood is. Maar ik ben niet blij dat het door Amerika en Israël is gebeurd en dat mijn land wordt gebombardeerd. Ook die landen hebben belangen, het is niet alsof ze dit uit de goedheid van hun hart doen.

Ik ben en zal altijd een Iraniër zijn, ook al ben ik niet daar

„De wens om terug te gaan is zo ongelofelijk groot. Dat vind ik eng, maar dat gevoel gaat heel diep. Ik ben en zal altijd een Iraniër zijn, ook al ben ik niet daar. Behalve mijn moeder woont mijn hele familie daar. Bij een talkshow zag ik een Iraniër vertellen over dat hij daar niks meer heeft. Zijn ouders leven niet meer, zijn huis is er niet meer. Hij zei dat er alleen nog maar graven zijn om te bezoeken.

„Het neemt zoveel ruimte op in mijn hoofd. Zodra ik begin met spreken voelt het alsof ik alleen nog maar hierover kan praten. Het is niet alsof mijn hoofd vol zit, of mijn lichaam moe is, het is meer alsof mijn ziel het niet meer kan dragen. Er is geen slaap die dat kan inhalen. Het helpt dat ik Iraanse vrienden heb die dezelfde emoties ervaren, we hoeven elkaar niet zoveel uit te leggen.”