Hoe wordt economie geraakt nu scheepvaartroutes zijn geblokkeerd bij Straat van Hormuz?

6 uren geleden 3

De Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en de daaropvolgende Iraanse vergeldingsaanvallen op meerdere landen in de regio veroorzaken aanzienlijke logistieke verstoringen. „In de regio. En breder, als het conflict aanhoudt”, stelt maritiem analist Judah Levine van Freightos in Barcelona, bemiddelaar voor internationale logistiek.

„Hoewel Iran aan Amerikaanse schepen de doorvaart heeft verboden, heeft het land de Straat van Hormuz niet officieel gesloten”, aldus Levine. „Maar enkele olietankers werden zondag in de buurt aangevallen en de Iraanse Revolutionaire Garde heeft passerende schepen gewaarschuwd dat de doorvaart onveilig is.”

Olie en gas

Zo lijkt de belangrijke zee-engte tussen Iran, in het noorden, en de Verenigde Arabische Emiraten en Oman, in het zuiden, de facto gesloten. In elk geval voor westerse vrachtschepen. De Straat van Hormuz wordt gezien als een van ’s werelds slagaders voor olie en gas. Al het vloeibaar gemaakte gas (lng) uit Qatar wordt vervoerd door de Straat. Lng is een belangrijke brandstof nu veel westerse landen geen gas uit Rusland meer willen kopen vanwege de oorlog in Oekraïne. Qatar kondigde intussen aan de productie van lng tot nader order te stoppen.

Maar dat is zoals gezegd niet de enige impact van de aanval op Iran. Grote containerrederijen, waaronder Maersk, Hapag-Lloyd, MSC en CMA CGM, hebben hun diensten door de Straat van Hormuz, van en naar havens aan de Perzische Golf, grotendeels gestaakt. Vrachtschepen die al in de Golf voeren, wordt aangeraden letterlijk een veilige haven op te zoeken.

De transportkosten schieten omhoog na de recente militaire escalatie. De Franse rederij CMA CGM heeft inmiddels een noodtoeslag van 2.000 tot 4.000 dollar per container ingevoerd voor alle routes van en naar de Golfregio. Parallel daaraan passen verzekeraars hun voorwaarden razendsnel aan en stijgen de premies voor oorlogsrisico’s tot recordhoogte.

DP World, de logistieke gigant uit Dubai, had dit weekend de activiteiten in Jebel Ali in Dubai opgeschort nadat een luchtaanval zaterdagavond een brand veroorzaakte. Die werd vermoedelijk veroorzaakt door brokstukken van een afweerraket. DP World, tevens eigenaar van de grote containerterminal Rotterdam World Gateway in Nederland, meldde maandagmorgen dat de activiteiten in Jebel Ali weer worden opgestart, aldus persbureau Reuters. Het is de grootste containerhaven van het Midden-Oosten.

Ceylon-thee

Het omleiden van containerverkeer weg van de Perzische Golf zal resulteren tot verstoppingen elders, aldus analist Levine van Freightos. Dat kan onder meer leiden tot de tijdelijke opslag van containers in onder meer de zeehaven van Khor Fakkan (VAE, aan de Golf van Oman), havens in Oman en overslagcentra in Sri Lanka, Maleisië of Singapore. Daar kan een aanzienlijke verstopping van de wereldwijde toeleveringsketen ontstaan, aldus Freightos.

Het is overigens niet het enige effect van de aanval op Iran op de economie van Sri Lanka. De handel in thee, het belangrijkste exportproduct van het eiland, heeft ernstig te lijden onder de oorlog in het Midden-Oosten. Ruim de helft van de Ceylon-thee wordt uitgevoerd naar Arabische landen als Iran, Irak en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE). Daar houden consumenten vooral van de laaggroeiende thee, geroemd om zijn sterke smaak. De theehandel kreeg de afgelopen tijd al klappen vanwege de ingezakte koers van de Iraanse rial, meldde de Sri Lankaanse pers.

Bijkomend punt voor veel inwoners van Sri Lanka en andere landen in Zuid-Azië: als de economie in de landen rond de Perzische Golf inzakt door de aanval op Iran is er mogelijk minder vraag naar gastarbeiders uit Sri Lanka, India, Bangladesh en andere landen. Het geld dat zij naar huis sturen, vormt voor veel achterblijvers een belangrijk deel van hun inkomen. In Nepal zijn inkomsten die gastarbeiders naar huis sturen goed voor naar schatting een kwart van het bbp.

Suezkanaal vermijden

De grote containerrederijen hebben niet alleen hun vaarroutes door de Straat van Hormuz geannuleerd. Zij staken ook weer de vaarten door de Rode Zee en het Suezkanaal. Met name de nauwe zeestraat Bab el Mandeb – tussen Jemen en Djibouti, van de Straat van Aden naar de Rode Zee – wordt als te gevaarlijk beschouwd.

Want de Houthi’s in Jemen hebben gedreigd hun aanvallen op langsvarende schepen te hervatten. De Houthi’s, die sympathiseren met Teheran, meldden in november dat zij geen raketten meer zouden afvuren op westerse vrachtschepen. Als reactie daarop stuurden onder meer CMA CGM en Maersk (kleinere) vrachtschepen weer door de Rode Zee en het Suezkanaal.

Een terugkeer naar deze cruciale route voor de zeevaart – van de fabrieken in Azië naar de winkels in Europa en de oostkust van Noord-Amerika – leek aanstaande. Dat meldde bijvoorbeeld het Britse consultancybureau Drewry. Maar die hervatting is nu gestuit.

De Deense containerrederij Maersk bijvoorbeeld meldde dit weekend dat het concern twee lijnen verlegt. De ME11 (Midden Oosten-India-Middellandse Zee, naar onder meer Tanger en Valencia) en de MECL (Midden-Oosten-India, oostkust VS) varen nu niet meer door de Rode Zee maar weer rond Afrika. De vaarroutes rond Kaap de Goede Hoop zijn tien tot veertien dagen langer. Dat verhoogt de transportkosten en de uitstoot (er wordt meer brandstof verbrand op langere routes).

Zo blijft het Suezkanaal een route die veel rederijen vermijden. En dat raakt de staatskas van Egypte. Voor de regering in Caïro zijn de tarieven die schepen moeten betalen voor een doorvaart door het Suezkanaal een belangrijke bron van buitenlandse valuta. In recordjaar 2023 verdiende Egypte nog circa 10 miljard dollar (8,5 miljard euro) aan het Suezkanaal. Dat is inmiddels gezakt onder 4 miljard dollar. Deze maritieme inkomsten, ooit goed voor 2 tot 3 procent van het bruto binnenlands product van Egypte, vormen nu niet meer dan 1 procent van het bbp.

Luchtvracht

De verstoring beperkt zich niet tot zeevracht, benadrukt Flexport, Amerikaanse vrachtdienstverlener en logistiek analysebureau. Ook de luchtvracht wordt hard geraakt door de aanvallen van de VS, Israël en Iran. Die leidden afgelopen weekend tot de onmiddellijke sluiting van het luchtruim boven Qatar, de VAE, Saoedi-Arabië en Koeweit en de onmiddellijke opschorting van vluchten van en naar het Midden-Oosten voor de meeste luchtvaartmaatschappijen.

De sluiting van hubs in het Midden-Oosten (Doha, Dubai, Riyad, Bahrein) vermindert de wereldwijde capaciteit in de luchtvracht en heeft met name gevolgen voor het luchtverkeer tussen Azië en Europa, Azië en het Midden-Oosten en Europa en Azië. Luchtvaartmaatschappijen uit het Midden-Oosten zijn goed voor bijna 14 procent van het wereldwijde vrachtvervoer per vliegtuig. Daarbij gaat het onder meer om consumentenelektronica, onderdelen van geavanceerde machines, medicijnen en bederfelijke waar als bloemen en exotisch fruit.

Volgens het Nederlandse consultancybureau Rotate is op dit moment 18 procent minder capaciteit beschikbaar in de mondiale luchtvracht. Dat leidt vermoedelijk tot hogere tarieven. En duurdere spullen in westerse winkels.