In de Tilburgse Safe Space ben je tijdens carnaval veilig voor grensoverschrijdend gedrag: ‘Ik ben blij dat deze plek er nu is’

De trein die carnavalsvierders van Utrecht Centraal naar het zuiden brengt, zindert zaterdagmiddag van alles wat het jaarlijkse volksfeest z’n glans geeft. Jong en oud, in boerenkielen, pekskes en sjaals in verschillende stadskleuren, zingen mee met carnavalshits. Er zijn blikken bier en flessen sterke drank. Af en toe schreeuwt iemand een verzoeknummer door de coupé. Een groep jongens in Mario-, Luigi- en Minions-pakken zingt mee en luistert elke zin op door er „hoer” aan toe te voegen.

‘Nie graoie mar zwaoie!’. De Brabantse steden ‘s-Hertogenbosch, Eindhoven, Tilburg en Breda voerden vorig jaar voor het eerst met die slogan campagne tegen straatintimidatie tijdens carnaval. Tilburg, deze dagen Kruikenstad geheten, introduceerde toen ook voor het eerst de Safe Space: een tent naast de EHBO-post op het stadhuisplein, waar mensen zich veilig kunnen voelen.

Initiatiefneemster is Eva van de Sande (27). In 2024 liep ze op de elfde van de elfde, de traditionele start van het carnavalsseizoen, van haar huis naar de supermarkt toen er een groepje jongens op haar af kwam, een glas bier in haar ogen gooide en haar vervolgens uitlachte.

Initiatiefneemster Eva van de Sande (uiterst rechts) met hulpverleners en carnavalsgangers bij de Safe Space in Tilburg.

Foto Merlin Daleman

„Het was druk op straat, heel veel mensen zagen het, maar niemand deed iets. Het is natuurlijk niet het ergste grensoverschrijdende gedrag dat je kan overkomen, maar op dat moment voelde het heel bedreigend. En juist te midden van al die mensen voelde ik me ontzettend alleen,” vertelt Van de Sande. Ze groeide op met carnaval en ziet de schoonheid van het feest, hoe het voor verbinding zorgt. Maar carnaval heeft ook een donkere kant: „Mensen zien carnaval toch vaak als een periode waar ze alle remmen los kunnen laten. Het geeft ze een soort vrijbrief voor grensoverschrijdend gedrag.”

Ze wilde een plek te creëren waar mensen terechtkunnen als hun iets overkomt of als het ze te veel wordt. Met de gemeente werd vorig jaar een pilot opgezet. In vijf dagen tijd maakten toen in totaal negen mensen gebruik van de tent. Niet veel, maar genoeg om de Safe Space dit jaar terug te laten keren met een grotere tent. Volgens Van de Sande is de tent nu bekender bij het publiek en zijn er lessen geleerd, zoals: er moeten altijd twee deskundige vrijwilligers aanwezig zijn en dat mogen nooit twee mannen zijn. Vrijwilliger Jaap van der Sterren (31): „Vorig jaar zat ik in mijn eentje en viel het licht uit. Een grote man in een donkere tent bleek niet echt een veilige sfeer op te roepen.”

Overprikkeld of lastiggevallen

Op vrijdagmiddag ging de Safe Space open, op zondagochtend hebben 36 personen de tent bezocht. Mensen komen om uiteenlopende redenen. Ze komen om te ontprikkelen, sommigen zijn verdwaald, hebben een paniekaanval of er heeft grensoverschrijdend gedrag plaatsgevonden, zoals bij een 16-jarig meisje wier vriend agressief tegen haar werd. Of twee jonge meiden van een jaar of 15, van wie een door een man bij haar borst was gegrepen. Van de 36 mensen waren er 27 vrouw. Van de Sande: „Het is zo dubbel: eigenlijk willen we niet dat mensen naar de Safe Space komen, dat hij niet nodig is. Maar ik ben blij dat deze plek er nu is. Dat had ik zelf ook gewild.”

Interieur van de Safe Space waar carnavalsgangers in Tilburg terecht kunnen als ze zich onveilig voelen.

Foto Merlin Daleman

Bij binnenkomst worden mensen opgevangen door vrijwilligers. Zij gaan met de bezoekers in gesprek en kunnen, indien nodig, doorverwijzen naar instanties als de politie of slachtofferhulp. In de tent ligt een map, met stappenplannen die de ‘experts’ kunnen volgen in uiteenlopende situaties. Vaak is een luisterend oor genoeg.

Het is niet de bedoeling dat journalisten de hele dag in de witte tent rondhangen, een kijkje nemen mag wel. Prikkelarm is het niet, met het lawaai van carnaval als achtergrondmuziek. Op tafel staat een mandje met ‘fidget toys‘, snoep, een doos tissues, kleurpotloden en tekenpapier. „Vorig jaar hebben we geleerd dat mensen het fijn vinden om iets met hun handen te doen als ze hier binnenkomen,” vertelt Van de Sande. Gisteren is er ook al getekend, er hangt een tekening gemaakt door ene Aster. ‘Hier adem ik vrij en voel ik me gelukkig’, staat erop.

‘Bizar dat het zoveel voorkomt’

Op het stadhuisplein komt de carnavalsavond op gang. Een oranje-groene zee aan Tilburgse carnavalsvierders, en in die zee veel vrouwen, veelal in groepjes. NRC sprak er zo’n dertig die, vooral de jongere vrouwen, over ongewenst gedrag niet met hun naam in de krant willen. Maar over dat gedrag zijn ze het eens, vertellen ze met glazen bier of gemixte drankjes in hand: het is onlosmakelijk met uitgaan verbonden. En vooral met carnaval lijkt het door, met name mannen, normaal gevonden te worden dat ze in hun billen worden geknepen, oneerbare voorstellen krijgen, op weg naar huis worden nageroepen of zelfs worden achtervolgd. Allemaal geven ze aan: zonder ongewenste betastingen is carnaval leuker.

Medewerkster van de Safe Space Anneke van Wordragen zaterdag in gesprek met carnavalsgangers in Tilburg.

Foto Merlin Daleman

In de tent komt een groepje carnavalsvierders langs om het speciale ‘Nie graoie mar zwaoie!’-embleem op te halen voor op de carnavalskleding. „Eigenlijk wil ik er geen. Aan mij mogen ze wel zitten,” grapt Esje van Helfteren (57). Ze woont al haar hele leven in Tilburg en hoorde deze week voor het eerst over de Safe Space. „Ik vind het wel heel goed dat het er is. Je hoort zo vaak van die jonge meiden die worden lastiggevallen, jongens die hun handen niet thuis kunnen houden. Bizar dat het zoveel voorkomt. Deden ze dat maar bij mij, denk ik dan. Maar dat willen ze niet meer,” zegt ze en stoot haar man Jula aan. „Bij jou ook niet hoor.”