In dit afgelegen Griekse berggebied hebben onderzoekers een ‘genetische tijdcapsule’ gevonden

In het uiterste zuiden van het Máni-schiereiland in Griekenland woont een kleine gemeenschap die eeuwenlang nauwelijks contact had met de buitenwereld. Een nieuw genetisch onderzoek laat nu zien dat de Grieken uit dit gebied tot de meest genetisch onderscheidende groepen van Europa behoren.

De Máni is een ruig gebied met bergen, een grillige kust en karakteristieke stenen torenhuizen. Maar waar het Máni-schiereiland vooral bekend staat om zijn geschiedenis en cultuur, laat genetica nu zien dat de bewoners van Binnen-Máni, ook wel Deep Maniots genoemd, ook biologisch een opvallend verhaal vertellen. De resultaten zijn gepubliceerd in Communications Biology.

Moderne Romeinen

De onderzoekers, afkomstig van onder meer de University of Oxford, Tel Aviv University en de National University of Athens, bekeken hoe sterk de Deep Maniots genetisch lijken op andere Grieken en op andere Europeanen. Daarvoor keken ze vooral naar twee soorten DNA die je vaak in een rechte lijn erft: het Y-chromosoom (dat van vader op zoon wordt overgedragen) en het mitochondriaal DNA (dat wordt doorgegeven via de moeder). Dat soort DNA is handig om familiegeschiedenis over lange tijdsperioden te volgen, omdat het minder ‘mengt’ maakt dan de rest van het DNA.

Wat bleek: de Deep Maniots lijken vooral langs de mannelijke lijn sterk op oude, lokale Griekssprekende groepen uit de periode voor de Middeleeuwen. In veel andere delen van Griekenland en de Balkan zie je juist duidelijke sporen van latere migraties, bijvoorbeeld uit de tijd na de val van Rome.

Leestip: Het Griekse alfabet is mogelijk eeuwen ouder dan gedacht – en dat is een spannend idee

Bij de Deep Maniots is dat veel minder het geval. De onderzoekers geven aan dat de Deep Maniots daardoor een zeldzame genetische ‘tijdcapsule’ vormen: een populatie die zo lang geïsoleerd bleef dat daardoor oude genen bewaard zijn gebleven.

Hoofdonderzoeker Leonidas-Romanos Davranoglou vat het samen: “Onze resultaten laten zien dat de langdurige isolatie een duidelijk genetisch spoor heeft achtergelaten. Deep Maniots bewaren als het ware een momentopname van Zuid-Griekenland van voor de grote bevolkingsveranderingen in de vroege Middeleeuwen.” Volgens hem is het zelfs goed mogelijk dat veel huidige bewoners direct afstammen van dezelfde gemeenschappen die in de oudheid het unieke landschap hebben vormgegeven.

Dezelfde voorouder

Een opvallende uitkomst gaat over de vaderlijke lijnen. Het onderzoek laat zien dat een groot deel van de huidige mannen in het gebied afstamt van dezelfde mannelijke voorouder uit de 7e eeuw na Christus. Zo’n extreem patroon wijst erop dat de populatiegrootte waarschijnlijk ooit sterk is gekrompen. Daardoor werd het Y-chromosoom (dat doorgaans alleen door mannen wordt gedragen) lokaal erg zeldzaam. Het gevolg daarvan is dus nog steeds meetbaar.

Aan de moederlijke kant is het beeld anders. Daar zien de onderzoekers juist meer variatie. Dat betekent dat er waarschijnlijk af en toe vrouwen van buiten de regio in de gemeenschap terechtkwamen. Daarmee lijkt het DNA een verhaal te vertellen: de mannelijke voorouders van de Deep Maniots bleven waarschijnlijk hoofdzakelijk lokaal wonen en trouwden vooral met vrouwen van buitenaf.

Het onderzoek helpt met het beter begrijpen van een lastig stuk Europese geschiedenis. Na de val van het Romeinse Rijk vonden er grote volksverhuizingen plaats in onder andere de Balkan, maar niet elke regio veranderde daarbij even sterk.

Het onderzoek laat zien dat sommige factoren, zoals de geografie en de sociale structuur van een gebied, daarbij een belangrijke rol kunnen spelen. Daarnaast laat het onderzoek ook zien wat extreme isolatie met een gemeenschap doet: het zorgt ervoor dat oude genen bewaard blijven.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Wetenschappers staan voor een raadsel: wat zijn toch die mysterieuze bruine vlekken op dit Griekse beeld? en Recycling was ook de oude Grieken niet vreemd . Of lees dit artikel: Romeinse soldaten in Brittannië kampten waarschijnlijk massaal met darmparasieten .

Schrijf je in voor de nieuwsbrief!
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: