In Haarlem gaan sommige ouderen met acute klachten niet naar het ‘onrustige’ ziekenhuis maar naar het revalidatiecentrum. En dat werkt

2 dagen geleden 2

Een alleenstaande man (81) uit Hoofddorp gleed half augustus ongelukkig uit bed. Een vriendin trof hem aan op de grond, waar hij inmiddels een paar uur lag. De ambulance bracht de man naar de spoedeisende hulp van het Spaarne Gasthuis in Haarlem-Zuid. Artsen signaleerden tekenen van uitdroging en achtten een vochtinfuus noodzakelijk. Maar dat infuus brachten ze niet bij hem in. Sterker, met instemming van meneer ontsloegen ze hem uit het ziekenhuis. Per brancard verliet de man het gebouw.

Een vrouw van 74, eveneens uit Hoofddorp, belandde een dag of twee later op diezelfde spoedeisende hulp. Een schouderbreuk na een eerdere val bleek thuis onverwacht te zorgen voor nood. Ze kon nauwelijks nog bewegen, zag haar man – misschien mede een gevolg van haar ziekte van Huntington. Op de spoedeisende hulp werd een blaasontsteking geconstateerd. Maar ook zij vertrok vervolgens per brancard uit het ziekenhuis.

Waar gingen de man en vrouw heen? (Vanwege medische privacy geanonimiseerd, volledige namen bekend bij de redactie.) Een busje vervoerde hen naar een adres een halve kilometer verderop. Een revalidatiecentrum. De Jacobkliniek. Zowel de man als de vrouw betrok een eigen kamer, een ruim vertrek met grote ramen en eigen badkamer. Meneer kreeg een vocht-infuus, dagelijks twee liter. Mevrouw begon aan een antibioticakuur van tien dagen en wachtte op de uitkomst van nader bloedonderzoek.

Rapportcijfers

Acute medische zorg niet in het ziekenhuis maar in een revalidatiecentrum, daarmee pionieren het Spaarne Gasthuis en de Jacobkliniek sinds november vorig jaar. De AMU, zo heet de nieuwe afdeling: Acute Medical Unit. Zes eenpersoonskamers voor oudere patiënten met relatief eenvoudig te behandelen aandoeningen. Een urineweginfectie. Uitdroging. Longontsteking. Kortademigheid. Inmiddels, na ruim tweehonderd patiëntopnames, nemen het Spaarne Gasthuis en de Jacobkliniek zich voor de pilot te bestendigen tot staand beleid. Beide zorginstellingen zijn enthousiast en patiënten tonen zich tevreden (rapportcijfer: 8,3, blijkt uit een interne evaluatie).

Zorgverzekeraars en ziekenhuizen uit andere delen van het land kijken belangstellend toe. Want de ziekenhuizen van Nederland kunnen de toestroom van oudere patiënten steeds moeilijker aan, als gevolg van de vergrijzing en het personeelstekort in de zorg. Nu al liggen afdelingen van geriatrie tot neurologie tot cardiologie „heel vaak vol”, zegt internist Nannette Huizenga in het Spaarne Gasthuis. Dus het helpt enorm dat haar ziekenhuis ouderen kan overplaatsen voor acute zorg elders, zegt ze.

Juist oudere patiënten zijn vaak gevoelig voor overprikkeling

Het Spaarne Gasthuis speelt zo bedden vrij voor complexere behandelingen die aanvullend specialistisch onderzoek vereisen of waar, domweg, levens op het spel staan. En ja, ook een aantal van ‘slechts’ zes AMU-bedden biedt verlichting: na gemiddeld een kleine zes dagen stromen de AMU-patiënten alweer uit, meestal naar een reguliere revalidatieplek of naar huis. De kosten voor de zorg vallen bovendien lager uit. Een bed in een ziekenhuis is door zijn grootte, zijn aanbod van specialistische zorg en dito apparatuur nu eenmaal duurder dan een bed in een revalidatiecentrum.

Nog een voordeel, zegt Huizenga: voor ouderen is het verblijf in een revalidatiecentrum vaak prettiger. Want hoezeer ziekenhuizen ook hun best doen om te zorgen voor voldoende rust, het is er „nu eenmaal drukker”, met vaak meerdere patiënten op één kamer en in- en uitlopende verpleegkundigen zowel overdag als ’s nachts.

Veel prikkels kortom. En juist oudere patiënten zijn vaak gevoelig voor overprikkeling, zegt Tjomme de Graas, specialist ouderengeneeskunde in de Jacobkliniek. Want ze zijn „heel kwetsbaar”, zijn „cognitief al wat aangedaan”, en dan belanden ze dus ook nog eens in een „vreemde, onrustige omgeving”. Dat draagt niet bij aan hun welzijn. En inderdaad, zo leert een paar uurtjes op de Acute Medical Unit in de Jacobkliniek: op de gang is het rustig en de kamers zelf zijn prikkelarm.

Verpleegkundige De Mijttenaere en arts in opleiding tot specialist ouderengeneeskunde Samantha Webbe bij de man (81) die thuis ten val kwam.

Foto’s Olivier Middendorp

Nood in het ziekenhuis

De medische samenwerking tussen ziekenhuis en het revalidatiecentrum stamt uit de coronatijd, toen de Jacobkliniek een covid-unit opzette van twintig bedden om de nood in het Spaarne Gasthuis te lenigen. Zuurstof werd bij liters toegediend, antibiotica intraveneus ingebracht. Toen al werd duidelijk dat patiënten goed gedijen bij de relatieve rust in de revalidatiekliniek. Vorig najaar, net voordat de covid-samenwerking dreigde te stollen tot louter een mooie herinnering, staken De Graas, Huizenga en nog twee collega’s de koppen bij elkaar en smeedden het plan voor de pilot.

Belandt een oudere patiënt op de spoedeisende hulp, dan overwegen de artsen van het Spaarne Gasthuis op basis van hun onderzoek of overplaatsing naar de AMU passend is. Zo ja, dan bellen ze met De Graas of één van zijn collega’s van de Jacobkliniek om samen de knoop door te hakken. Verkeert de patiënt in stabiele toestand maar is niettemin acute medische zorg vereist? Dan kan dat zomaar een match zijn.

De algehele medewerkerstevredenheid ligt na negen maanden experimenteren op een acht

Sommige medisch specialisten van het Spaarne Gasthuis hadden aanvankelijk last van enige koudwatervrees, vertelt Huizenga. Want is de patiënt eenmaal overgeplaatst naar de AMU, dan ligt de regie van de behandeling niet langer bij het ziekenhuis. Een kwestie, zegt Huizenga, van „durven loslaten, durven vertrouwen”. De algehele medewerkerstevredenheid ligt na negen maanden experimenteren op een acht.

En de patiënt? De 81-jarige man die uit zijn bed viel is tevreden met zijn „ja, je kunt bijna zeggen: hotelkamertje”, zegt hij zittend op de rand van zijn bed. De bezoekende echtgenoot van de vrouw met Huntington zegt dat de overplaatsing „soepeltjes” is verlopen en spreekt van een „prettige plek”. Rustig ook. Té rustig eigenlijk, zegt hij met een blik op de kleurloze, bijna volstrekt lege wanden. „Er mag wel wat leuks aan de muur.”