In Utrecht komen rebellerende gelovigen samen, juist nu het Vaticaan ze niet meer wil

1 dag geleden 3

Pater Carlo de Beer staat met zijn rug naar de gelovigen toe terwijl hij de mis voordraagt. Maar je kunt ook zeggen: hij staat samen met de gelovigen met zijn gezicht naar het altaar toe. Dat verschil in zienswijze is een van de aspecten die aan de basis liggen van het schisma tussen de Priesterbroederschap Sint Pius X waar De Beer bij hoort, en de rest van de Rooms-Katholieke kerk. Een scheuring die deze week verdiepte nadat de Pius-broeders tegen de regels van het Vaticaan bisschoppen hadden ingewijd, en ze uit de kerk werden gezet.

De mis in de neogotische Sint-Willibrordkerk in hartje Utrecht zaterdagochtend is de eerste mis na die excommunicatie. Een kleine groep van zo’n vijftien mensen is op de dienst afgekomen. De mannen in overhemden, sommigen een hoed op, de vrouwen veelal met kanten sluiers over het haar. De zeer traditionele Sint Pius X-broederschap wijdde afgelopen week vier nieuwe bisschoppen in tijdens een ceremonie in het Zwitserse Écône, zonder pauselijke toestemming. Volgens het Vaticaan is een schisma, een breuk in de kerk, daarmee een feit en zijn de nu in totaal zes bisschoppen geëxcommuniceerd, net als de priesters van de beweging, en ook gewone gelovigen lopen dat risico volgens Rome.

„Ik kom hier niet elke week, maar door het nieuws heeft mijn geweten mij verteld dat ik toch even moet komen kijken

Juist nu, zeggen enkele gelovigen, wilden ze naar de kerk komen. „Ik kom hier niet elke week, maar door het nieuws heeft mijn geweten mij verteld dat ik toch even moet komen kijken. Ook om te horen wat de pater zegt, te peilen wat de sfeer is”, zegt Georgios Vangelakakis (29). „We moeten niet in angst leven, vooral op zoek blijven naar herstel.” Dat zegt ook Lima Simons (29), die hier normaal ook elke zondag komt, voordat ze de kerk binnenstapt. „Ik had helemaal niet verwacht dat gewone gelovigen erop zouden worden aangesproken. Ik weet nog niet zo goed wat ik ermee moet, daarom ben ik er ook vandaag. Ben ik nu ook geëxcommuniceerd? Dat weet ik niet eens.”

„Ik vind het onder de maat”, zegt pater Carlo de Beer een dag eerder over het oordeel van het Vaticaan. Dat zijn broederschap Sint Pius X schismatiek wordt genoemd, een afscheidingsbeweging, noemt hij „met twee maten meten”. De Beer: „Het is altijd de broederschap die de kwade is, maar we kunnen ook naar het Vaticaan kijken. Daar is álles mogelijk. Álles wordt getolereerd. En deze broederschap wordt veroordeeld.” Hij klinkt boos. „Boos, nee. We zijn wel wat gewend. We zijn al decennia lang zo behandeld.”

Modernisering tegen zere been

De Priesterbroederschap Sint Pius X heeft in Nederland zo’n vijfhonderd tot zevenhonderd leden, schat De Beer. Het is maar een klein deel van de meer dan 2 miljoen katholieken in Nederland. De schattingen over het aantal Pius-X aanhangers wereldwijd liggen ergens tussen de 200.000 en 600.000.

De modernisering van de katholieke kerk tegen het zere been van een deel van de katholieken, die de Priesterbroederschap Sint Pius X oprichtten

De broederschap werd in 1970 opgericht als tegenbeweging na het Tweede Vaticaans Concilie, waarin allerlei maatregelen werden genomen om de Rooms-Katholieke kerk met de tijd mee te laten gaan. Daar werd afgesproken dat de liturgie voortaan in de eigen taal mocht, dat de priester met het gezicht naar de gelovigen ging staan en dat er toenadering zou worden gezocht tot andere religies, zoals het jodendom en de islam.

Die modernisering was tegen het zere been van een deel van de traditionele katholieken, die in Zwitserland de Priesterbroederschap Sint Pius X oprichtten. In 1988 wijdden ze vier bisschoppen in en gingen door op de manier zoals die voor de jaren zestig gebruikelijk was, met nadruk op de oude tradities. Dat was volgens het Vaticaan al ‘schismatiek’.

„Er was juist sinds paus Benedictus XVI een verzoeningsbeweging geweest, door de oude liturgie toe te staan en excommunicatie op te heffen”, zegt theoloog Frank Bosman van Tilburg University. De lijmpoging die de afgelopen jaren plaatsvond, zal met de inwijding van de nieuwe bisschoppen tegen de zin van paus Leo in weer bij nul moeten beginnen, zegt hij. „De terugkeer binnen de schoot van de moederkerk wordt nu wel weer erg moeilijk.”

Je vraagt je af waarom het Vaticaan deze rebellen er überhaupt bij wilde houden, maar volgens Bosman zijn daar goede redenen voor. „Je moet niet vergeten dat er onder conservatieve kringen binnen de kerk ook wel enige sympathie bestaat voor deze traditionalisten. En om die vleugel erbij te houden is het zaak zo’n vocaal groepje er vooral niet te hard uit te trappen, want dat kan een averechts effect hebben.” Maar zo’n effect ziet hij vooralsnog niet. „Ze zijn vocaal, hebben een mediagenieke esthetiek met hun gewaden en gezangen, maar ze hebben in Nederland maar drie kerken, het blijft een marginale beweging.”

Beroep op de noodtoestand

Volgens pater De Beer volgt de moederkerk in Rome een ‘ander programma’. „Daar heerst het modernisme, waarin de mens een centrale rol heeft in de bepaling wat het geloof is. Maar wij hebben een openbaringsgeloof, van ons geloof kun je niets af halen of eraan toevoegen.” De excommunicatie heeft volgens hem weinig gevolgen. De sacramenten – de biecht, huwelijken, de mis opdragen – kunnen volgens hem gewoon doorgaan, ook al is zo’n biecht of huwelijk volgens het Vaticaan nu ongeldig. „Wij beroepen ons op de noodtoestand. En het kerkelijk recht zegt dat het dan kan, want het heil van de zielen is de hoogste wet.”

We hebben gebeden dat de paus op andere gedachten zou komen.

De pater hoopt dat het Vaticaan zich zal bedenken. „We hebben gebeden dat de paus op andere gedachten zou komen. Ik sluit niet uit dat dit alsnog nog gebeurt.” Geduld dus, en dat is ook wat hij zaterdag preekt. Geduld, de kerk is niet alleen menselijk, maar toch vooral goddelijk en dat zal ervoor zorgen dat de kerk weer bij elkaar komt, vertelt hij de kerkgangers.

Een van hen, een vrouw van 78 met lang grijs haar, vertelt na de dienst dat ze denkt dat de katholieke kerk ooit tot inkeer zal komen. Ze vergelijkt de broederschap met Jeanne d’Arc, die werd ook op de brandstapel gezet en enkele honderden jaren later heilig verklaard. Zo zal Rome ooit ook dankbaar zijn voor de broederschap, voorspelt ze.