Kan minder eiwit eten het verouderingsproces vertragen?

Van eiwitshakes tot eiwitrijke ontbijtgranen: eiwitten zijn populairder dan ooit. Toch suggereert onderzoek dat dieren juist langer leven als ze minder eiwitten eten.

Eiwitrijke producten – van ontbijtgranen en chips tot zelfs koffie – vullen de schappen van de supermarkt. Toch wijst steeds meer onderzoek erop dat het beperken van de eiwitinname het verouderingsproces kan vertragen en de levensduur kan verlengen. Betekent dat dat te veel eiwit ongezond is?

‘We hebben het idee dat eiwitten in voeding eigenlijk altijd goed zijn’, zegt gezondheidswetenschapper Dudley Lamming van de Universiteit van Wisconsin-Madison in de VS. Maar volgens een nieuwe overzichtsstudie blijkt dat ‘een hogere eiwitinname dan nodig is bij mensen met een zittende leefstijl kan leiden tot stofwisselingsproblemen en zelfs tot een kortere levensduur’, zegt hij.

LEES OOK

'Knuffeltherapie is geen gedroomde oplossing'

Digitaal hyperverbonden, fysiek steeds meer geïsoleerd: de moderne mens mist in de echte wereld niet alleen aanspraak, maar ...

Niet iedereen is daarvan overtuigd. Andere experts wijzen erop dat resultaten uit onderzoeken met muizen en ratten, die in dit overzicht zijn meegenomen, zich niet zomaar laten vertalen naar mensen. Bovendien zijn er ook studies die juist voordelen van een hogere eiwitinname laten zien.

Knaagdieren

Lamming en zijn collega’s analyseerden meer dan driehonderd onderzoeken, vooral uitgevoerd bij knaagdieren die weinig bewogen. Hierin werd uitgezocht wat er gebeurt als je de eiwitinname beperkt tot het minimum dat nodig is om een tekort te voorkomen.

In deze onderzoeken kregen de dieren meestal of de minimale hoeveelheid eiwit die volgens de Amerikaanse richtlijnen nodig is – 0,8 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht – of ongeveer het dubbele daarvan. Die hogere hoeveelheid komt overeen met de dagelijkse inname die onlangs in de Amerikaanse voedingsrichtlijnen is aanbevolen: 1,2 tot 1,6 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht.

In een van de studies leefden ratten die de minimale hoeveelheid eiwit kregen bijna 120 dagen langer dan dieren die ongeveer twee keer zoveel eiwit aten. Dat komt neer op een levensduur die ruim 50 procent langer was.

Hormonen en eiwitten

Volgens Lamming kan dat komen doordat eiwitbeperking de hoeveelheid van het hormoon FGF21 verhoogt. Bij knaagdieren werkt dit hormoon in op de hersenen, het vetweefsel en de lever, waardoor de bloedsuikerspiegel verbetert. Ook neemt het aantal zogenoemde senescente cellen af. Dat zijn oude cellen die zich niet meer delen, zich met de jaren ophopen en chronische ontstekingen veroorzaken.

Daarnaast blijkt uit onderzoek bij muizen dat een lagere eiwitinname de activiteit van een eiwit genaamd mTORC1 remt. Normaal gesproken stimuleert mTORC1 de groei van cellen, maar wanneer het minder actief is, schakelen cellen juist over op herstel. ‘Cellen gaan als het ware van een toestand waarin ze volop groeien en veel energie verbruiken naar een toestand waarin ze langzamer delen – of helemaal niet meer – en zich richten op reparatie’, zegt Lamming. Bij muizen verlaagt dat het risico op ouderdomsziekten en verlengt het de levensduur.

Lamming stelt dat de huidige trend om meer eiwitten te eten waarschijnlijk geen probleem is voor mensen die regelmatig sporten. Zij hebben de extra eiwitten namelijk nodig om hun spieren te herstellen. Maar voor mensen die weinig bewegen, zou een hogere eiwitinname juist nadelig kunnen zijn, aldus Lamming.

Verschillen tussen mens en dier

Voedingswetenschapper Donald Layman van de Universiteit van Illinois Urbana-Champaign in de VS plaatst daar kanttekeningen bij. De eiwitstofwisseling van knaagdieren verschilt sterk van die van mensen. Zo wordt mTORC1 geactiveerd door voedsel. Waar mensen een paar grote maaltijden per dag eten, eten knaagdieren veel vaker kleine beetjes. Daardoor kan eiwitbeperking heel andere effecten hebben op dit systeem bij verschillende diersoorten.

Bovendien worden mensen veel vaker blootgesteld aan factoren die veroudering versnellen dan proefdieren, zegt Layman. Hij denkt daarbij aan zaken als ontstekingen en extreme hitte.

Layman wijst er ook op dat de overzichtsstudie niet alle onderzoeken bij mensen heeft meegenomen. Zo ontbraken de meeste onderzoeken die een hogere eiwitinname in verband brengen met een lager risico op kwetsbaarheid op latere leeftijd.

Lamming zegt dat er geen studies bewust zijn weggelaten. ‘Wij richtten ons specifiek op eiwitbeperking, niet op de vele onderzoeken naar een hogere eiwitinname’, zegt hij. Hij is het ermee eens dat extra eiwit de spieropbouw kan ondersteunen en kwetsbaarheid kan voorkomen. Maar het bewijs dat extra eiwit het verouderingsproces afremt, is volgens hem niet eenduidig.

Zo bracht een studie onder oudere tweelingen in het Verenigd Koninkrijk een hogere eiwitinname in verband met een lager risico op sarcopenie. Dat is het leeftijdsgebonden verlies van spiermassa. Maar volgens voedingswetenschapper Elizabeth Williams van de Universiteit van Sheffield kregen zo weinig deelnemers sarcopenie dat die conclusie weinig betrouwbaar is.

Medicijnen

Verschillende muizenstudies hebben laten zien dat het beperken van aminozuren zoals isoleucine en valine vergelijkbare effecten heeft als het beperken van de totale eiwitinname, zegt gezondheidswetenschapper Philip Atherton van de Universiteit van Nottingham in Engeland. Deze aminozuren komen veel voor in vlees, vis en zuivel.

Atherton wil onderzoeken of medicijnen die deze aminozuren verlagen de gezondheid van mensen kunnen verbeteren. Dat zouden ze bijvoorbeeld kunnen doen door de bloedsuikerregulatie te verbeteren.