Keir Starmer stapt op. De val van de Britse premier in vijf momenten

Keir Starmer moest de werkelijkheid onder ogen zien. Hij is de steun van zijn partij Labour kwijt. „Mijn partij vraagt zich af wie haar het beste de toekomst in kan leiden, en ik heb het antwoord gehoord”, zei hij maandagmorgen in zijn toespraak in Downing Street, voor zijn ambtswoning.

Staand voor zijn ambstwoning aan 10 Dowing Street maakte de Britse premier Starmer zijn vertrek bekend. Hij werd emotioneel toen hij zei dat hij nu „de belangrijkste rol” van zijn leven weer op zich gaat nemen: die als echtgenoot van zijn vrouw Victoria, en als vader van zijn kinderen.

Starmer stopt per direct als partijleider, maar blijft aan als premier tot de partij een nieuwe leider – en dus premier – heeft. Starmer zei dat de strijd om het leiderschap geopend wordt, maar zeer waarschijnlijk wordt Andy Burnham verkozen tot leider.

Ook in juli 2024 sprak Keir Starmer staand voor Downing Street 10 de pers toe, toen als winnaar van de landelijke verkiezingen.

Foto Stephen Lock/Eyevine/ANP

Nog geen twee jaar geleden, begin juli 2024, won Labour voor het eerst in bijna twintig jaar de Lagerhuisverkiezingen. Partijleider Starmer trad aan als premier met een stevige meerderheid, Labour had ongeveer twee derde van de zetels in het Lagerhuis. Maar door politieke inschattingsfouten, trage beleidsvorming en ongeduld van kiezers en partijgenoten kwam zijn leiderschap al snel ter discussie te staan.

Starmer is de vijfde Britse premier op rij die het geen hele parlementsperiode heeft volgehouden. Vijf belangrijke gebeurtenissen die bijdroegen aan zijn val.

Juli 2024 Een eerste grote inschattingsfout

Het was zomer, eind juli 2024, en het nieuwe Labour-kabinet was nog geen maand aan het werk toen minister van Financiën Rachel Reeves een set bezuinigingen aankondigde. Nodig, volgens haar, omdat de Conservatieve Partij na haar regeerperiode een ‘zwart gat’ van 22 miljard pond in de begroting had achtergelaten. Een van Reeves’ maatregelen was het afschaffen van een winterse energiesubsidie voor ouderen, van enkele honderden ponden per persoon per jaar. Alleen een kleine groep gepensioneerden op uitkeringsniveau zouden de vergoeding nog krijgen als tegemoetkoming voor hun hoge energierekeningen in de winter.

Die bezuiniging was een eerste grote inschattingsfout van Reeves en premier Starmer, die misschien hadden gedacht dat hun aankondiging middenin de zomer weinig aandacht zou krijgen. Lagerhuisleden van Labour kregen ontevreden ouderen uit hun kiesdistricten op hun dak. De bezuiniging werd afgezet tegen de flinke salarisverhogingen in de publieke sector die tegelijk werden afgesproken – zo hoog was de financiële nood kennelijk niet. En er gingen berekeningen rond over de gevolgen van de maatregel: tot wel honderdduizend gepensioneerden zouden onder een landelijke armoedegrens terechtkomen. Premier Starmer moest toegeven dat vooraf geen impactanalyse van de maatregel was gemaakt.

Bijna een jaar later, na slechte resultaten bij lokale verkiezingen, draaide minister Reeves de bezuiniging grotendeels terug. Driekwart van de ouderen zou de energiesubsidie toch weer krijgen. Maar al betekende dat goed nieuws voor veel ouderen, ook dit besluit viel verkeerd. Want als het kabinet zo gemakkelijk terugkomt van plannen die ministers in de maanden ervoor juist fanatiek verdedigden, is hun woord kennelijk weinig waard. Keir Starmer heeft geen ruggengraat, was de kritiek in Britse media.

Starmer (rechts) met zijn minister van Financiën Rachel Reeves in september 2024. Reeves schafte kort na haar aantreden een winterse energiesubsidie voor ouderen af, maar draaide dat onder protest weer terug.

Foto Adam Vaughan ANP / EPA

Juli 2024 Gebrek aan natuurlijk gezag

Van begin af aan had premier Starmer moeite om zijn fractie – een grote groep van meer dan vierhonderd Lagerhuisleden – achter zich te houden. Zomer 2024 eiste een groepje parlementariërs dat Labour een uitkeringsbeperking voor gezinnen zou afschaffen. Gezinnen met een minimuminkomen krijgen volgens die regel alleen voor hun eerste twee kinderen extra uitkering. Voor derde, vierde en volgende kinderen ontvangen ze geen financiële hulp. Een maatregel die de Conservatieven in 2015 bedachten waar Labour niet achter kan staan, vonden de rebellen. Jarenlang ageerden ook prominente Labour-politici, onder wie oud-premier Gordon Brown, ertegen omdat enkele honderdduizenden Britse kinderen er aantoonbaar door in armoede leven.

In plaats van begrip voor hun opvatting te tonen, reageerde Starmer autoritair en schorste hij het groepje van zeven Lagerhuisleden. Een half jaar lang mochten ze niet meedoen aan fractievergaderingen en werden ze als onafhankelijke parlementariërs beschouwd. Het was bedoeld als afschrikking, om te laten zien dat de partijtop afwijkend stemgedrag niet zou tolereren. Maar Starmer intimideerde zijn fractie er niet mee; die interpreteerde de strafmaatregel als gebrek aan natuurlijk gezag van de premier.

De geloofwaardigheid van de premier nam verder af toen hij eind 2025 bekendmaakte dat de tweekindmaatregel tóch werd afgeschaft – en de rebellen dus alsnog hun zin kregen. De extra uitgaven aan uitkeringen zouden ongeveer 3 miljard pond per jaar gaan kosten. Iets wat het kabinet lang financieel onhaalbaar noemde, maar dat toch inging per april dit jaar. Arme gezinnen krijgen nu maandelijks zo’n 300 pond (ongeveer 345 euro) per kind extra en dat haalt naar schatting meer dan 450.000 kinderen uit armoede. Starmer noemde het de afgelopen maanden vaak als één van de belangrijkste prestaties van zijn kabinet. Waarom had hij er dan zo lang mee gewacht?

Lees ook

Labour gedraagt zich weer helemaal als een partij met macht – en met schandaaltjes

juni 2025 De U-bochten beginnen op te vallen

Het lukte Starmer niet om Labours grote meerderheid in het Lagerhuis om te zetten in wetgeving op belangrijke onderwerpen. In het voorjaar van 2025 verzette een flinke minderheid van de fractie zich tegen bezuinigingen op sociale zekerheid. Het kabinet wilde strengere regels voor sociale uitkeringen omdat de kosten daarvan al jaren stijgen en Labour mensen juist wil aanmoedigen weer aan het werk te gaan. Het Verenigd Koninkrijk is één van de weinige grote economieën waar, sinds de coronapandemie, de uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid en ziekte toenemen in plaats van dalen.

Een groep van ruim 120 Lagerhuisleden zette Starmer onder druk om de maatregelen te verzachten. Ze vonden het niet des Labours om te snijden in uitkeringen zonder daar fatsoenlijke hulp bij het zoeken naar geschikt werk tegenover te zetten. Het verzet was zo groot dat de plannen niet door het parlement zouden komen zonder steun van de oppositie. De partijtop kreeg het verwijt slecht te luisteren naar de bezwaren binnen de fractie. De ontevredenheid was al maanden intern aan het pruttelen, maar pas toen er publiciteit over ontstond kwam Starmer in actie.

De concessies die het kabinet uiteindelijk moest doen waren groot. Iedereen die al een uitkering kreeg, bleef dezelfde rechten houden en de nieuwe criteria gingen alleen voor nieuwe gevallen gelden. Deze toezegging kostte het kabinet 3,5 miljard pond per jaar, plus opnieuw een flinke hap van Starmers geloofwaardigheid. „Dit soort verhalen kennen we van regeringen die aan het instorten zijn, niet van nieuwe kabinetten”, constateerde een politiek analist van de BBC.

Keir Starmer in debat met het Lagerhuis, op 20 mei.

Foto House of Commons via Alamy Limited/ANP

Februari 2026De aanstelling van ambassadeur Mandelson

Eén minister had het vertrouwen maar in hem hoeven opzeggen, en het was begin februari al einde verhaal geweest voor Starmer. Uit nieuwe openbaar geworden documenten over zedendelinquent Jeffrey Epstein bleek dat de Britse ambassadeur in de Verenigde Staten, Peter Mandelson, nog nauwere banden met hem dan al bekend was. Er ging een schok door de politieke bubbel in Westminster: Mandelson had zeer gevoelige informatie, bijvoorbeeld over het oplossen van de bankencrisis in 2008, rechtstreeks aan Epstein doorgestuurd.

Eind 2024 had Starmer Peter Mandelson tot ambassadeur in Washington benoemd en nu stond zíjn beoordelingsvermogen ter discussie. Hoe had hij de signalen kunnen missen over Mandelsons connecties met Epstein? Twee van Starmers belangrijkste adviseurs – een van hen had Mandelson als mentor – besloten op te stappen en toen werd het spannend. De leider van Labour in Schotland zegde ook zijn vertrouwen in de premier op, maar daarna kwam juist een lading aan publieke steunbetuigingen van ministers op gang. Enkele belangrijke concurrenten voor zijn leiderschap spraken hun steun aan Starmer uit. Zijn premierschap was gered.

Lees ook

De Britse premier Starmer was gewaarschuwd: de benoeming van Mandelson was een ‘reputatierisico’

Maar was zijn gezag ook hersteld? Nee, Starmer was „de Theresa May-fase” van zijn premierschap in gegaan, citeerde dagblad The Guardian een anoniem Labour-Lagerhuislid. „Hij is nu een zombie.” De Conservatieve premier May regeerde na een verkiezingsnederlaag nog twee jaar door terwijl ze weinig steun meer genoot binnen haar partij. Zulke vergelijkingen waren extra pijnlijk voor Starmer, omdat hij in aanloop naar zijn premierschap de Tories juist jarenlang beschimpt had om hun onderlinge ruzies en snelle leiderschapswissels. Nu had het niet veel gescheeld of Labour was precies hetzelfde.

De door Starmer aangestelde ambassadeur Peter Mandelson bij de aankondiging van een handelsovereenkomst met de VS in mei 2025. Mandelson moest later opstappen vanwege zijn connecties met zedendelinquent Jeffrey Epstein.

Foto Bonnie Cash/epa ANP

Mei 2026Rampzalig verlopen verkiezingen

Aan alle kanten liepen de Labour-kiezers weg. Hoofdstad Londen bijvoorbeeld was op elke electorale kaart jarenlang bijna helemaal roodgekleurd geweest. Maar de kaart met stadsdelen was nu veranderd in een bonte lappendeken met blauw van de Conservatieven, turquoise van Reform UK en groen van de Groene Partij. Bij lokale verkiezingen op donderdag 7 mei behaalde Labour het laagste percentage van de stemmen ooit, in zowel Engeland als in Wales. In het noorden van Engeland verloor de partij op sommige plekken al haar zetels.

Lees ook

Na desastreuze lokale verkiezingen blijft Starmer aan, met de belofte van verandering

Starmer stond er altijd om bekend dat hij een hekel had aan interne partijpolitiek, hij vond dat politici te veel met zichzelf bezig zijn. Britten zijn daar klaar mee, zei hij ook in een van zijn laatste grote toespraken. Hij wilde laten zien dat hij de afwijzing van kiezers had begrepen: „Mensen zijn moe van de status quo die voor hen niet werkt. Verandering kan voor hen niet snel genoeg komen. Eerlijk gezegd denk ik niet dat ze geloven dat wij daarom geven”, zei hij.

Maar zijn leiderschap was nu zelf onderwerp van debat geworden, daar kon de premier niet meer omheen. Kort na die toespraak, begin mei, zegden tientallen fractieleden publiekelijk hun vertrouwen in hem op omdat ze niet meer geloofden dat hij verandering kon brengen. Een leiderschapsstrijd bleef toen uit, omdat de vrij technocratische Starmer een slim beroep op de partijregels deed: er was officieel geen uitdager, dus waarom zou hij opstappen?

Bij lokale verkiezingen in mei, zoals hier in de Londense wijk Lewisham, leed Labour een grote nederlaag.

Het duurde nog een paar weken tot oud-burgemeester en oud-parlementariër Andy Burnham in dat gat kon springen. Vorige week lukte het Burnham om, met een tussentijdse verkiezing, terug het Lagerhuis in te komen. Starmer had die hele week nog volgehouden dat hij het verkeerd vond dat Burnham deze stap zette en dat híj het land niet in chaos wilde storten met discussies over een leiderschapswissel. Hij beloofde Burnham zelfs nog een belangrijke baan in zijn kabinet, maar het had geen zin meer.

Lees ook

Hij staat op het punt premier Starmer uit te dagen. Maar eerst moet burgemeester Andy Burnham de kiezer nog overtuigen