Klimaatverandering bedreigt nu ook veehouderij: helft grasland wordt op termijn onbruikbaar

De opwarming van de aarde gaat veeboeren wereldwijd op een ingrijpende manier raken. Grote delen van het grasland waar nu koeien, schapen en geiten grazen, zullen tegen het einde van deze eeuw niet meer geschikt zijn voor deze vorm van veeteelt. Vooral Afrika krijgt harde klappen te verduren.

Koeien, schapen en geiten zijn kieskeurig. Ze gedijen het beste bij temperaturen tussen min 3 en 29 graden, bij een luchtvochtigheid van 39 tot 67 procent, bij windsnelheden tussen 1 en 6 meter per seconde en bij een jaarlijkse regenval tussen de 50 en 2627 millimeter. Dat klinkt misschien als een brede marge, maar klimaatverandering duwt steeds meer gebieden uit deze bandbreedte.

Onderzoekers van het Potsdam Instituut voor Klimaatimpactonderzoek wilden weten hoe groot de impact zal zijn in de toekomst. Hun conclusie is niet rooskleurig: ergens tussen de 36 en 50 procent van het wereldwijde grasland dat nu geschikt is voor vee, voldoet in 2100 niet meer aan de eisen. Tot 1,6 miljard grazende dieren verliezen mogelijk hun leefgebied.

Te warm, te droog, te extreem

De ‘veilige klimaatruimte’ voor vee schuift door de opwarming richting de polen, weg van de evenaar dus. Op zich logisch: het wordt warmer, dus gebieden die eerst te koud waren worden geschikt en gebieden die net warm genoeg waren worden te heet.

Maar er is een addertje onder het gras, want deze verschuiving betekent niet dat er evenveel geschikt land bijkomt als er verdwijnt. Integendeel: de totale oppervlakte krimpt flink. Dat komt deels omdat de verschuiving niet overal even makkelijk gaat en deels omdat extreme weersomstandigheden zoals droogte, hitte en overstromingen steeds vaker voorkomen.

De klap valt het hardst in regio’s die nu al op de rand balanceren. En dat zijn vaak de armste delen van de wereld.

Afrika is bijzonder kwetsbaar

Het continent Afrika wordt bijzonder hard getroffen. De temperaturen daar zitten op veel plaatsen nu al aan de bovenkant van wat vee aankan. Zelfs als de uitstoot van broeikasgassen laag blijft, verdwijnt 16 procent van het Afrikaanse grasland. Blijven we fossiele brandstoffen gebruiken zoals we nu doen, dan kan 65 procent verdwijnen tegen het einde van deze eeuw, waarschuwen de onderzoekers.

Dat komt doordat de geschikte zones naar het zuiden schuiven, maar Afrika houdt op bij de Zuidelijke Oceaan. De klimaatzones schuiven letterlijk van het continent af. Gebieden zoals het Congobekken, de Ethiopische hooglanden, het Kalaharibekken en de Oost-Afrikaanse Riftvallei worden te warm. En er is geen koeler alternatief meer naar het zuiden.

Voor veehouders daar is dit desastreus. Generaties lang wisten ze moeilijke periodes te overbruggen door over te schakelen op andere diersoorten of hun kuddes te verplaatsen. Die strategie werkt straks simpelweg niet meer. Er is gewoon geen plek meer om naartoe te gaan.

De toekomst

We hebben het hier over meer dan honderd miljoen mensen wier levensonderhoud volledig afhangt van hun vee. Geen vee kunnen houden betekent geen voedsel en geen inkomen. In landen die nu al worstelen met honger, politieke instabiliteit en armoede, is dat een recept voor rampspoed.

De onderzoekers wijzen dan ook op een urgentie die moeilijk te overschatten valt. Snel afstappen van fossiele brandstoffen is volgens hen de enige manier om de schade nog enigszins te beperken. Maar zelfs in het meest optimistische scenario verdwijnt meer dan een derde van de huidige weidegebieden.

Er zit ook een pijnlijke paradox in. Veeteelt draagt zelf bij aan de klimaatverandering door de uitstoot van methaan en ontbossing voor nieuwe weidegebieden. Nu slaat diezelfde klimaatverandering keihard terug. En de mensen die daar het meest onder lijden, zijn vaak degenen die het minst aan het probleem hebben bijgedragen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Veel erger dan gedacht: ontbossing voor veeteelt bedreigt biodiversiteit op grote schaal en Ruim 80 procent van Europese landbouwsubsidies gaat naar vervuilende veeteelt: klimaatdoelen in de knel. Of lees dit artikel: Klimaatverandering breekt krachtig broeikasgas sneller af dan gedacht. En dat is slecht nieuws.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: