The Lions by the River Tigris laat hoop en veerkracht zien in een stad vol puin

De documentaire ‘The Lions by the River Tigris’ vertelt ons over het belang van de geschiedenis en het erfgoed van Mosul. Twee personages weigeren de stad in puin te laten liggen. Zo geeft de documentaire een unieke inkijk in de veerkracht van mensen die hun cultuur terugzoeken in de brokstukken.

In Mosul is de oude stad in 2017 bijna volledig vernietigd door Islamitische Staat (IS). Veel bewoners verloren hierdoor hun huis, waaronder visser Bashar. Van zijn huis staat maar weinig meer overeind, maar gelukkig staat er nog een poort met een reliëf van leeuwen die hem herinnert aan oude tijden. Deze poort valt op, zo ook voor antiekverzamelaar Fahkri. Hij zou de poort graag overnemen om zo een prachtig stukje erfgoed te behouden. Bashar piekert er niet over om het laatste wat rest van zijn huis te verkopen, maar daar denkt Fahkri anders over. Wat volgt is een persoonlijk en emotioneel verhaal over mensen die omgaan met het erfgoed van hun stad in puin.

Waardevol erfgoed

Regisseur Zaradasht Ahmed koos bewust voor de focus op de poort met de leeuwen, die voor hem een historische betekenis kent. Leeuwen waren een belangrijk symbool voor de Assyriërs, een volk dat leefde in Irak van 900-600 voor Christus. Waar nu Mosul ligt, was ooit Nineveh, op dat moment de grootste stad ter wereld en de hoofdstad van het Assyrische rijk. De Assyriërs hadden een rijke cultuur die zich uitte in talloze reliëfs, beelden en geschreven bronnen. Daardoor weten we nu ook veel over de Assyrische geschiedenis en godsdienst, waarin veel leeuwen terugkomen.

Mesopotamische leeuw
In de oudheid kwam de mesopotamische leeuw nog in het wild voor, toen stond het dier voor kracht en chaos. De Assyrische koningen gebruikten de leeuw om hun eigen macht te legitimeren. Ook was de leeuw nauw verbonden met Istar, de godin van de liefde en de oorlog. Zij werd vaak afgebeeld met een leeuw.

In het museum in Mosul stonden veel Assyrische objecten,, maar met de inval van IS zijn deze met opzet gesloopt, volgens IS ‘omdat ze in het verleden in plaats van Allah werden aanbeden.’ Daarmee wiste IS  ook een belangrijk deel van de geschiedenis van Mosul uit. Dit komt in de documentaire pijnlijk naar voren. Het herstel van de objecten gaat langzaam, stukje voor stukje worden de eeuwenoude objecten opnieuw in elkaar gepuzzeld.

Emotionele schade

Ahmed vertelt dat het verlies van deze objecten een doodzonde is en wilde in eerste instantie ook een documentaire maken over dit onderwerp. Tot hij in de oude stad van Mosul stuitte op de poort met de leeuwen. Hij ging op zoek naar de eigenaar van het huis en ontmoette Bashar. Toen hoorde hij hoeveel waarde de poort had voor Bashar, besloot hij de focus van de documentaire te verleggen .‘Naast de huizen van de bewoners van Mosul zijn grote delen van de Irakese of Assyrische geschiedenis uitgewist. Daarmee verloor Mosul ook een groot deel van haar cultuur,’ aldus Ahmed. Daarom kwam de focus meer te liggen op de relatie tussen erfgoed en de mens.

Menselijke veerkracht

De persoonlijke omgang met dit verlies maakt dat de documentaire ijzersterk in elkaar zit. De kijker wordt meegenomen door de puinresten van Mosul, waar Fahkri op zoek gaat naar de mooiste objecten die een herinnering geven aan vervlogen tijden. Bashar keert dagelijks terug naar zijn huis, wat niet meer is dan een paar muren en heel veel gruis. Daar tuurt hij van zijn dak uit over de Tigris, hopend dat hij hier ooit weer mag wonen. Soms komen er wel heel veel van dit soort beelden terug, waardoor de kijker het gevoel krijgt dat de voortgang traag gaat. Echter wordt dit ruimschoots gecompenseerd door de verhalen van de hoofdpersonages, die vol zitten met emotie en weemoed naar hun stad. Hierdoor kan de kijker zich goed inleven in hun situatie.

Dat is meteen wat de documentaire zo tastbaar maakt: The Lions of the River Tigris weet het emotionele effect van een oorlog effectief te koppelen aan objecten en erfgoed. De poort van de leeuwen is daarom niet alleen een object met historische waarde, het staat ook symbool voor de mensen in de stad. Zij tonen veerkracht om hun stad kostte wat kost weer op te bouwen en te laten herleven als hoe het was.

 The Lions by the River Tigris is vanaf 12 februari te zien in diverse filmhuizen door heel Nederland.