Verborgen gangenstelsels: gigantische lavatunnel ontdekt onder het oppervlak van Venus

Venus staat bekend als de helleplaneet van ons zonnestelsel: een verzengend hete wereld, gehuld in dikke wolken van zwavelzuur, waar de luchtdruk allesverpletterend is. Maar er is meer: onder dat onherbergzame oppervlak blijkt iets bijzonders verscholen. Italiaanse onderzoekers hebben voor het eerst overtuigend bewijs gevonden voor een enorme, lege lavatunnel diep onder de grond.

Het onderzoek, dat is uitgevoerd door wetenschappers van de Universiteit van Trento, is gebaseerd op oude gegevens van NASA’s Magellan-missie. De onbemande ruimtesonde bracht begin jaren negentig het Venusoppervlak in kaart met behulp van radar. Gewone camera’s halen namelijk helemaal niks uit door het dichte wolkendek. “Onze kennis van Venus is nog altijd beperkt”, zegt onderzoeksleider Lorenzo Bruzzone. “We hebben de processen die spelen onder het oppervlak nog nooit direct kunnen waarnemen. Het identificeren van een vulkanische holte is daarom van enorme waarde. Het bevestigt theorieën die jarenlang slechts aannames waren.”

Speuren naar ingestorte daken

Lavabuizen ontstaan wanneer de buitenkant van een lavastroom snel afkoelt en uithardt, terwijl de lava binnenin blijft doorstromen. Zodra die stroom stopt, blijft een lege tunnel achter. Op Aarde kennen we zulke structuren bijvoorbeeld van Hawaï en rondom de Etna op Sicilië. Ook op Mars en de maan zijn ze al gevonden.

Maar op Venus ligt het een stuk lastiger. Omdat de tunnels ondergronds liggen, duiken ze meestal pas op wanneer een deel van het dak instort. Zo’n instorting zorgt voor een ronde put, een ‘skylight’, die zichtbaar is aan het oppervlak. De Italianen analyseerden deze putten tot in detail met een speciale beeldtechniek en vertellen er in geuren en kleuren over in de nieuwste editie van het wetenschappelijke vakblad Nature.

Nyx Mons

De spectaculairste vondst ligt in de regio Nyx Mons, vernoemd naar de Griekse godin van de nacht. “Er doemde een enorme ondergrondse gang op uit onze analyses”, legt Bruzzone uit. “We interpreteren deze structuur als een lavatunnel met een geschatte diameter van ongeveer één kilometer.”

Ter vergelijking: Aardse lavabuizen zijn vaak slechts enkele tientallen meters breed. Op de tunnel zit een dak van minstens 150 meter dik en de lege ruimte is zeker 375 meter diep. Nooit eerder is zo’n grote lavatunnel gevonden op Aarde of Mars. Sterker nog, sterrenkundigen hebben geen reden om aan te nemen dat er op een ander hemellichaam in de buurt überhaupt zoiets gigantisch te vinden is.

Ideale omstandigheden

En dat is geen toeval. Venus heeft een lagere zwaartekracht dan de Aarde in combinatie met een extreem dichte atmosfeer. Dat zorgt ervoor dat lava na een uitbarsting razendsnel een dikke, isolerende korst vormt. Die omstandigheden zijn ideaal voor het ontstaan van grote, stabiele lavabuizen. De lavakanalen op Venus zijn erg indrukwekkend: ze zijn langer en breder dan die op andere planeten en de nieuw ontdekte tunnel past perfect in dat plaatje.

Voorproefje van toekomstige missies

Voorlopig kunnen wetenschappers alleen het deel van de tunnel vlak bij de instorting met zekerheid in kaart brengen. Maar er is reden tot enthousiasme: de vorm van het omliggende landschap wijst erop dat het gangenstelsel mogelijk wel 45 kilometer lang is. Om dat te bevestigen, zijn nieuwe waarnemingen nodig. En die komen eraan.

De toekomstige missies Envision (ESA) en Veritas (NASA) worden uitgerust met uiterst geavanceerde radars. Deze systemen zijn in staat om honderden meters onder het oppervlak te kunnen doordringen en duidelijke beelden hiervan te maken. “Onze ontdekking is pas het begin”, besluit Bruzzone. “Er zijn nog heel wat verborgen werelden onder het Venusoppervlak te ontdekken. Ik kan niet wachten om ze bloot te leggen.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Webb heeft mogelijk een nieuw type planeet ontdekt: maak kennis met de super-Venus! en Teleurstelling bij wetenschappers: Venus heeft waarschijnlijk nooit oceanen gehad. Of lees dit artikel: Sterke aanwijzingen gevonden dat er ergens tussen 1990 en 1992 op Venus een vulkaan is uitgebarsten.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: