Lambrisering, tafelkleedjes, krulletters: de bruine kroeg dreigde uit te sterven, maar wordt immaterieel erfgoed

7 uren geleden 1

Er klinkt gespeelde verontwaardiging aan de bar van Café Hegeraad aan de Noordermarkt in Amsterdam. Suluk Iken (65) wil een koffie én een broodje bal afrekenen. Met Amsterdamse tongval zegt barhoofd Max Witsenhuijsen (29): „Ik heb jou nog nóóit een broodje zien eten, wat is d’r met je aan de hand?”

Iken is al 29 jaar stamgast van de bruine kroeg, met de kenmerkende Perzische tafelkleedjes, de lambrisering en krulletters op de ramen. Normaal gesproken begint hier elke dag Ikens ochtendritueel met ”de dag starten en een krantje lezen”, maar deze donderdagmiddag doet verandering van spijs blijkbaar eten.

Het is de bediening, met precies de balans van gezien worden zonder dat het opdringerig voelt

Het is druk in de Jordanese kroeg. De zaken gaan goed, zegt Witsenhuijsen. Vooral op maandagen en zaterdagen heeft hij „niets te klagen”, want dan is er markt op de Noordermarkt.

Andere kroegen beleven minder rooskleurige tijden. Ruim één op de vijf kroegen en discotheken verdween sinds begin 2020, aldus Koninklijke Horeca Nederland. En dus telt Nederland ook steeds minder bruine kroegen.

Biertap

Er gloort echter hoop voor de bruine kroeg. Samen met onder meer Boomfeestdag, wadlopen en Bossche bollen krijgt dit specifieke type café een plekje op de nationale inventaris van immaterieel erfgoed. Op deze lijst staan meer dan vierhonderd tradities, rituelen, festiviteiten en ambachten die van generatie op generatie worden doorgegeven.

Komende tijd, zegt directeur Saskia van Oostveen van Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland, krijgt die lijst zeker zestig aanvullingen. Het doel is vooral zichtbaarheid: „Je vergroot het bewustzijn dat iets moet worden doorgegeven en dat dat actie vereist. Het is een signaal: kijk, dit vinden mensen belangrijk.”

Het kan even duren voordat de bruine kroeg verschijnt in de inventaris, aldus Van Oostveen. Eerst moet het Kenniscentrum vaststellen: wat ís het precies? „De ziel van een bruine kroeg zit natuurlijk niet in de biertap of de barkrukken. Hoewel iedereen er wel een gevoel bij heeft – een plek waar mensen samenkomen, lief en leed delen – willen we dat heel precies onder woorden brengen. Dat doen we in overleg met experts, onder meer met Stichting De Bruine Kroeg.”

Een bruine kroeg moet een huiskamergevoel hebben

De erfgoedstatus past in een bredere poging om de bruine kroeg te redden. In 2023 nam de Amsterdamse gemeenteraad daarover unaniem een voorstel aan. Op initiatief van PvdA-fractievoorzitter Lian Heinhuis werd besloten de kroegen in kaart te brengen, zodat beter kan worden bijgehouden welke verdwijnen. De resterende exemplaren kunnen bovendien worden aangewezen als gemeentelijk monument. Dan mogen onder meer delen van het interieur niet zomaar worden aangepast.

Ook in andere steden leeft het idee: in Rotterdam werd een vergelijkbare motie aangenomen en ook Utrecht, Groningen en Tilburg werken aan de bescherming van de bruine kroeg.

‘Geen poespas’

Zelfs in Café Hegeraad is het sluitend omschrijven van een bruine kroeg geen uitgemaakte zaak. Gasten wijzen op de rode gordijnen, het hout, de eenvoudige menukaart, de nicotineaanslag op de muren, het glas in lood, de afwezigheid van muziek.

Maar, zo klinkt het in het café, niet het materiële maar het gevóél geeft de doorslag. Zo ook voor Mirjam Coelho, die in de hoek van Hegeraad op een vriendin zit te wachten. „De bruine kroeg is tijdloos, maar niet sleets of ouderwets. Het is de bediening, met precies de balans van gezien worden zonder dat het opdringerig voelt. De bruine kroeg is er om bij te praten, net zoals je in De Fabeltjeskrant het praathuis had.”

Het is een plek waar iedereen komt – van de loodgieter tot de professor

In dit Jordanese praathuis zitten een tafel verder Hans Bergmans (88) en Rob Beelwilder (78), twee vaste gasten aan hun vaste tafel. Al jarenlang komen ze elke donderdag om 16.00 uur naar Café Hegeraad. Bestellen hoeft al lang niet meer, ze hoeven niets meer te zeggen voor een biertje of een wijntje. De kroeg houdt je jong, zeggen ze. En volgens Beelwilder is de bruine kroeg van oudsher de plek waar iedereen komt – „van de loodgieter tot de professor”.

Ook voor barhoofd Witsenhuijsen, die al dertien jaar in het café werkt en wiens overgrootvader de kroeg vele tientallen jaren geleden overnam, gaat het boven alles om „het gevoel als je de kroeg binnenloopt”. „Het is echt een familiegevoel, het is ons kent ons en terug naar de basis. Een bruine kroeg moet een huiskamergevoel hebben. Je moet welkom zijn – en verder geen poespas.”