Lokale partijen overtreden advertentieverbod Meta, waarschuwing van Autoriteit Persoonsgegevens

Ouderen glijden van een gele glijbaan van een met vlaggetjes versierde brug een gracht in. Bovenop de brug staat een groep ouderen met de armen in de lucht, te juichen. ‘Meer zorg voor ouderen’, staat in zwarte letters bovenaan de illustratie. Onderaan de afbeelding staat een oproep op de partij te stemmen. Het is een betaalde advertentie, geplaatst door een Utrechtse partij op socialemediaplatforms Instagram en Facebook.

Ruim duizend advertenties van lokale politieke partijen verschenen de afgelopen maanden in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart op platforms van Meta, moederbedrijf van Instagram en Facebook. Dat blijkt uit een recente analyse van onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, Post-X Society, Trollrensics en AI Forensics. En het is nog maar het topje van de ijsberg, vertelt onderzoeker Fabio Votta. De analyse loopt namelijk nog.

Maar sinds begin oktober 2025 mogen politieke boodschappen in de Europese Unie niet meer geadverteerd worden op platforms van Meta. Dat is een gevolg van Europese regels die sinds 10 oktober vorig jaar gelden, die stellen dat expliciet duidelijk moet worden gemaakt als een boodschap een politieke advertentie is en dat transparantie moet worden verschaft over de financiering van een reclame. Dit moet inwoners van de EU „beter in staat” stellen „bij verkiezingen een geïnformeerde keuze te maken”. Volgens Meta zijn deze regels echter ‘onwerkbaar‘, waarop ze besloot alle politieke advertenties op haar platforms te weren.

Sinds 13 oktober vorig jaar verzamelden de onderzoekers 180.000 advertenties van platforms van Meta, waarvan na een handmatige controle tot nu toe 1.096 advertenties overbleven van politieke aard.

Autoriteit Persoonsgegevens

De Autoriteit Persoonsgegevens kwam woensdag met een waarschuwing aan politieke partijen over gerichte reclame aan kiezers. „Politieke partijen mogen mensen niet zomaar gericht benaderen met online politieke reclame”, zo staat in een persbericht. De AP zag zo’n 40 gevallen waarin politieke partijen vermoedelijk de regels overtraden, waarbij wordt verwezen naar de nieuwe Europese regelgeving. Deze politieke partijen kunnen van de AP een waarschuwingsbrief verwachten met uitleg over de regels. Partijen die zich er opnieuw niet aan houden riskeren een sanctie van de AP. Een politieke partij mag mensen alleen gericht benaderen met online politieke advertenties, als zij daarvoor uitdrukkelijk toestemming hebben gegeven. „We hebben elders in de wereld gezien dat mensen in de opmaat naar verkiezingen op grote schaal gemanipuleerd kunnen worden door persoonsgerichte advertenties,  bijvoorbeeld op sociale media. Daarvoor werden persoonlijke gegevens uit socialemediaprofielen misbruikt. Dat zorgde voor een groot privacyschandaal en het ondermijnde democratische processen. Juist daarom is  toezicht op online politieke reclame zo belangrijk”, aldus AP-vicevoorzitter Monique Verdier in het persbericht.

Ongelijk speelveld

Ondanks de regels adverteren politieke partijen dus nog op Instagram en Facebook. Dat is gevaarlijk, zegt onderzoeker Fabio Votta. „Het betekent dat iedereen politieke advertenties kan plaatsen en zo bereik kan kopen. Dat is misschien niet zo erg als het een lokale politicus is, maar wat houdt bijvoorbeeld een buitenlandse staat tegen om het ook te doen? Ik heb er geen vertrouwen in dat Meta dat tegenhoudt.”

Politieke partijen zijn tegenwoordig in groten getale aanwezig op sociale media. Het is namelijk een goede manier om kiezers te bereiken, vertelt Sanne Kruikemeier, hoogleraar Digitale Media en Samenleving aan de Wageningen Universiteit. Dat is extra belangrijk voor lokale politici, stelt Kruikemeier, omdat die overwegend minder bekend zijn bij kiezers dan landelijke politici. „Lokale politici moeten harder werken om naamsbekendheid te verkrijgen.”

Lees ook

Onderzoekers: Tweede Kamerverkiezingen verliepen ‘onder dreiging’, online manipulatie neemt snel toe

Dat bepaalde politici toch adverteren, maakt het speelveld volgens Votta ongelijk. „Politici die de regels breken, worden beloond.” Partijen met geld hebben hierin het grootste voordeel, vertelt de onderzoeker.

Landelijke partijen

In de database van de onderzoekers zijn advertenties te zien van lokale partijen, maar ook advertenties van lokale fracties van landelijke partijen. Een naam die veelvuldig voorkomt in de database is die van Pieter Paul Slikker, lijsttrekker van GroenLinks-PvdA in Den Bosch. In één video is Slikker bijvoorbeeld te zien, zittend achter een tafel, in gesprek met een expert over jeugdzorg in de stad; wat er al is bereikt en welke ‘grote opgaven’ er nog liggen.

„Vanaf het moment dat Meta politieke campagneuitingen verbood, hebben we die ook bewust niet geplaatst”, reageert Slikker. „We hebben geen posts gedeeld die oproepen tot stemmen.” Slikker geeft wel toe advertenties geplaatst te hebben over „maatschappelijke kwesties als jeugdzorg of woningbouw”, omdat hij zich niet bewust zou zijn geweest dat ook dit tegen de regels is.

Volgens een woordvoerder van de landelijke afdeling van GroenLinks-PvdA is de partij zich bewust van de nieuwe regels van Meta en zijn lokale campagneleiders er ook over geïnformeerd.

Verantwoordelijkheid

De verantwoordelijkheid voor het voorkomen van politieke advertenties op de platforms ligt voor een groot deel bij Meta zelf, vindt Votta. „Door politieke advertenties toe te staan, handhaaft Meta haar eigen beleid niet”, zegt hij.

Een woordvoerder van Meta laat weten dat advertenties over „maatschappelijke vraagstukken, verkiezingen en politiek” in de Europese Unie „in strijd” zijn met hun beleid. „We onderzoeken meldingen en hebben al actie ondernomen tegen een aantal advertenties wegens schending van ons advertentiebeleid.”

Tweede Kamer

Ook de Tweede Kamer maakt zich zorgen over het onderwerp. „Wie houdt de Zuckerbergs van de wereld verantwoordelijk als ze zelf de scheidsrechter mogen spelen?”, vroeg Volt-leider Laurens Dassen dinsdag aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Pieter Heerma (CDA). Volgens de minister is het „kwalijk dat Meta onevenwichtig handhaaft”, maar ligt de verantwoordelijkheid tot het controleren van het techbedrijf bij de toezichthouder in Ierland, omdat het hoofdkwartier van Meta daar gevestigd is. „Dat maakt de handelingsopties die we hier hebben, beperkt”, aldus Heerma. Wel staat het ministerie volgens hem „in contact met” de Ierse toezichthouder en de Europese Commissie „om ervoor te zorgen dat aandacht blijft bestaan voor het feit dat Meta zich te houden heeft aan de verordening.”