Lopen met de fatbike aan de hand, mag dat nog wel in het centrum van Enschede?

6 uren geleden 1

Hij heeft ‘m nu maar neergezet aan de rand van het centrum. Sander Vihemba (21) zit met twee vrienden die hij van het uitgaan kent aan een tafel in een McDonalds in Enschede. De friet is al op, de saus niet. Vihemba heeft een fatbike, die mag het centrum van de stad niet meer in. Balen, maar ja, „het is de wet”. Sinds vorige week woensdag heeft Enschede een fatbikeverbod, als eerste Nederlandse gemeente.

Wat doe je er tegen, vraagt Vihemba zich retorisch af. Gelukkig is het centrum niet groot, je wandelt er zo doorheen. Hij heeft hem voor de afstanden die hij aflegt niet per se nodig, maar je kan er lekker snel mee, misschien iets sneller dan de bedoeling. Het is een goed begin van de dag, zo over het fietspad vliegen.

Vriend Maarten Post (20) heeft geen fatbike („ik ga naar de sportschool en heb gewoon benen”). Hij vindt het geen geweldig voertuig, maar heeft veel vragen bij het verbod. Het is net als met skateboarden toch, zegt hij, een tijd geleden was iedereen daar boos over. Nu is het de fatbike.

Op zaterdag lijkt het alsof iedereen op de hoogte is van het verbod. Er rijden geen fatbikes. De aanhoudende regen zou daarin een rol kunnen spelen. Maar allerlei andere soorten elektrische fietsen jakkeren nog in hoge vaart door de winkelstraten.

Het probleem dat de gemeente wil oplossen: overlast door snelrijders, slalommers. Door rakelings passeren, stunten, bijna-aanrijdingen, speels rijgedrag. Dat gebeurt al langer en de gemeente had het in 2020 bestreden door snor- en bromfietsen te verbieden in het centrum. Nu wordt diezelfde overlast veroorzaakt door fatbikebestuurders. Een fatbike, dat is volgens de gemeente een tweewielige fiets met trapondersteuning, bandbreedte vanaf 7 centimeter, wielen niet groter dan 27 inch.

In het centrum van Enschede waren zaterdag weinig fatbikes te zien. Rechts: moeder en dochter Batal lopen met hun fatbike aan de hand.

Foto’s Eric Brinkhorst

Politie handhaaft niet, boa’s wel

Die dikke fiets is geen aparte categorie in de wet, het Openbaar Ministerie is daarom duidelijk: de politie handhaaft niet. De boa’s – buitengewoon opsporingsambtenaren van de gemeente – moeten het doen. Omdat het verbod volgens Enschede proportioneel is, met een duidelijke zone in ruimte en tijd (winkeltijden), zou het standhouden.

Enschede inspireert. In de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen maken veel partijen een punt van zo’n verbod: de gemeenteraad van Utrecht wil een onderzoek, VVD en Leefbaar in Den Bosch hebben een voorstel ingediend. In Barneveld sneuvelde een fatbikeverbod voorlopig omdat het college te veel juridische vragen zag. In Amsterdam komt op een paar drukke plekken zo’n verbod ondanks twijfels bij coalitiepartij GroenLinks, dat vreest voor stigmatisering van fatbikejongeren.

Lopen met de fatbike mag toch nog wel? Rana Batal loopt met haar fatbike aan de hand, daarnaast tienerdochter Maysoon Batal. Ze leggen de laatste minuten van hun reis naar hun modezaak aan de Haverstraatpassage te voet af. Ze willen zéker geen boete van 115 euro, maar voor moeder Batal is het niet ideaal, ze is slecht ter been. Aan een gewone fiets ziet ze zichzelf niet gauw beginnen. Als ondernemers vinden ze het fijn dat er nu minder gesjeesd word in de straten. Maar waarom niet gewoon alle fietsen, of in elk geval alle elektrische fietsen weren?

Lokale lijsttrekkers verdeeld over verbod

De fatbikers zorgen voor irritatie, meer dan de gewone fietsers die soms ook hard gaan, zegt de lokale VVD-fractievoorzitter Rachel Denneboom via de app. Zij diende een motie in, met twee doelen: „de veiligheid verhogen en de irritatie verlagen”. En: de druk verhogen op de landelijke overheid om maatregelen te nemen. Het nieuwe kabinet wil een helmplicht en een minimumleeftijd invoeren. Denneboom is tevreden.

Op de Oude Markt staat een partytent met flyeraars in groene en rode jassen, GroenLinks en PvdA. Zij hebben tegen het verbod gestemd, vertelt GroenLinks-PvdA-lijsttrekker Narda Teke-Bozkurt (36). Want, „even voor jullie beeld, ik ben sociaal advocaat van beroep, en ik vind dat je als overheid betrouwbaar moet zijn. Een betrouwbare overheid betekent dat je niet met dingen gaat experimenteren, terwijl je weet dat die niet juridisch houdbaar zijn.” Haar twee pubers hebben fatbikes, maar die weten zich te gedragen met hun voertuigen (ja, ook als hun moeder er niet bij is, zegt hun moeder).

Zeker, verkeersveiligheid is een probleem. De lokale lijsttrekker van de SP, Michiel van Staaveren, is vorige week nog bijna omver gereden door een „normale fietser”. Hij is niet voor het fatbikeverbod, want „je bestraft het gedrag er niet mee, je bestraft het bezit van een fatbike”. Zijn oplossing: maak van de hele binnenstad een woonerf, dan geldt een maximale snelheid van 15 kilometer per uur.

Jongeren vinden het gewoon leuk om met elkaar een beetje door de stad te crossen. Een beetje stoer doen

Het hoort er toch ook gewoon bij, zegt Dave Blank. Hij is emeritus hoogleraar nanotechnologie en werkt vandaag in de hoedenwinkel van zijn partner. Die jongeren, „die vinden het gewoon leuk om met elkaar een beetje door de stad te crossen. Een beetje stoer doen.” Dat gebeurt al decennia, na de bromfiets en het skateboard heb je nu een nieuw voertuig. Een fatbike hoort nu voor sommige jongeren bij goed voor de dag komen, net zoals ze met zorg hun schoenen uitkiezen, de shirts die ze dragen, zegt Blank.

Toen Blank studeerde, in de jaren zeventig, moest Enschede autovrij worden. Veel protest: hoe moesten mensen dan thuis komen? Zo gaat het vaak, met nieuwe dingen: ze leiden tot een opstand, dan komen ze er toch, en dan is er een omslag. Voor je het weet ben je er aan gewend, wil je zelfs niet meer zonder.