Meeste instellingen voor intensieve zorg overtreden de wet: nog altijd worden bewoners opgesloten

2 uren geleden 1

De meeste verpleeghuizen in Nederland overtreden nog altijd de wet door bewoners achter gesloten deuren te houden. Ook het merendeel van de instellingen dat dag en nacht zorg levert aan jongeren, aan gehandicapten en aan psychiatrische patiënten sluit cliënten op, terwijl de wet juist een zogenoemd ‘opendeurenbeleid’ voorschrijft. Dat blijkt uit een maandag verschenen publicatie van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

De Inspectie beschikt niet over cijfers van het totale aantal zorginstellingen in Nederland dat in de fout gaat: ze hield ‘slechts’ een steekproef onder 113 zorgaanbieders via een toezichtsronde afgelopen najaar. Ook bezocht ze instellingen in eerdere jaren. Genoeg reden voor de constatering dat een „meerderheid” van de instellingen voor ’24uurs-zorg’ bewoners bij tijd en wijlen opsluit.

De wet schrijft al sinds 2020 voor dat zorginstellingen zoals verpleeghuizen en psychiatrische klinieken de deuren openen voor hun bewoners. Dwangzorg – van het fixeren van patiënten tot het op slot draaien van kamer- en buitendeuren – werd taboe verklaard, behalve bij een „aanzienlijk risico” op levensgevaarlijke situaties of zwaar letsel. De wet markeerde een fundamentele verschuiving: niet veiligheid maar vrijheid is sindsdien topprioriteit.

Boetes van duizenden euro’s

Corona gold enkele jaren als legitiem excuus voor het niet naleven van de wet: juist toen die in werking trad, brak de pandemie uit en die noopte zorginstellingen tot het sluiten van de deuren. Maar de worsteling met de wettelijke opdracht is ook anno 2026 aan de orde van de dag – in alle onderzochte sectoren.

Zo neigen instellingen voor geestelijke gezondheidszorg er weleens naar cliënten „in te sluiten” op hun eigen kamer of in een separeerruimte, bijvoorbeeld bij dreigende situaties voortvloeiend uit een psychose. In de gehandicaptenzorg zijn ’s nachts kamerdeuren en buitendeuren van instellingen „vaak” gesloten, schrijft de Inspectie. En in verpleeghuizen zijn er nog altijd vele gesloten afdelingen die beletten dat mensen met dementie buiten gaan dwalen.

Verpleeghuizen leren ook „nauwelijks van elkaar”, zegt Inspectiewoordvoerder Frank Wassenaar. „We bezochten twee verpleeghuizen die heel dicht bij elkaar liggen, in één dorp. De één had open deuren, de ander had de deuren dicht, en dat wisten ze niet van elkaar.”

Er breekt een periode van strengere handhaving aan

Instellingen mét een opendeurenbeleid hebben iets gemeen, ziet de Inspectie: een „breed gedragen visie en beleid” en zorgmedewerkers die „zich gesteund voelen door het management.” Zonder die visie en steun neigen zorgmedewerkers er sneller naar het zekere voor het onzekere te nemen door die ene mevrouw met vergevorderde dementie tóch maar de doorgang naar de vrije buitenlucht te ontzeggen. Want tsja: wat nou als haar juist tijdens hún dienst iets ernstigs overkomt? „De ‘kwaliteit van leven’ staat voorop”, schrijft de Inspectie. „Desnoods met enig risico, maar dan houd je als mens nog wel zo veel mogelijk je eigen regie over je eigen leven. Absolute veiligheid bestaat niet.”

De Inspectie kán boetes van duizenden euro’s opleggen aan tekortschietende instellingen maar kiest daar niet voor, onder meer omdat ze geen „principiële onwil” signaleert om de wet op te volgen. „Instellingen noemen vooral praktische obstakels, zoals bouwkundige aanpassingen in hun gebouwen.” Niettemin, zegt de woordvoerder zonder een datum te noemen: „Er breekt een periode van strengere handhaving aan.”