Melkveehouders willen alleen biologisch werken als de overheid ze beter helpt, blijkt uit onderzoek

3 uren geleden 1

Melkveehouders vinden het onder het huidige overheidsbeleid „ongunstig, niet haalbaar en niet rendabel” om over te schakelen op biologische landbouw. Ze zien biologisch boeren vaak niet als diervriendelijker, vrezen voor minder werkplezier en beschouwen het evenmin als oplossing voor het stikstofprobleem. Het aandeel biologische landbouwgrond in Nederland – 4,7 procent – is afgelopen jaren afgevlakt en het overheidsdoel (15 procent in 2030) raakt „steeds verder uit zicht”. Dat schrijft Wageningen Social & Economic Research, een onderzoekstak van de universiteit, in een rapport opgesteld op verzoek van milieuorganisatie Natuur & Milieu.

Biologisch boeren is een vorm van landbouw waarbij voedsel wordt geproduceerd met behulp van natuurlijke stoffen en processen, bijvoorbeeld zonder kunstmest of chemische bestrijdingsmiddelen. Daardoor neemt de biodiversiteit toe en nemen lucht-, water- en bodemverontreiniging af.

In principe willen voldoende melkveehouders biologisch worden om het overheidsdoel te halen. Maar dan moeten de barrières worden weggenomen

Boeren zouden onder ander overheidsbeleid wél willen overschakelen naar biologisch, blijkt uit het rapport. Sterker: de onderzoekers noteren dat in principe voldoende melkveehouders biologisch willen worden om het overheidsdoel in 2030 te halen. Het zouden er zelfs vijf keer zoveel kunnen worden als nu. Momenteel werkt ongeveer 4 procent van de boeren biologisch, in totaal 1.900 agrariërs.

Maar dan moeten barrières worden weggenomen. En dat, zegt directeur programma’s Rob van Tilburg van Natuur & Milieu, lijkt ook onder het huidige kabinet nauwelijks te gaan gebeuren.

Kwestie van identiteit

Ruim honderd melkveehouders vulden een enquête in. Nederland telt circa 12.500 melkveebedrijven, maar ze vormen volgens de onderzoekers van Natuur & Milieu een representatieve afspiegeling van de beroepsgroep. Dankzij een literatuurstudie en aanvullende diepte-interviews, is volgens de onderzoekers een goed beeld te schetsen van de belemmeringen die boeren ervaren.

In twintig jaar blijken die nauwelijks veranderd. Evenals in een wetenschappelijk onderzoek uit 2004, kwamen drie belangrijke redenen naar voren waarom boeren niet willen overstappen op biologische landbouw: financiële onzekerheid, institutionele belemmeringen en bedrijfsrisico.

Eén op de zes melkveehouders staat klaar om biologisch te gaan werken. De overheid moet het momentum nu pakken, het is een schot voor open doel

Wat ook meespeelt, is dat bioboeren door reguliere melkveehouders worden gezien als een ander soort agrariër. Dat „wij-zij gevoel” is voor velen reden om niet te willen veranderen. Omschakelen naar biologische landbouw is volgens de onderzoekers niet alleen een technische of financiële keuze, maar ook een die gaat over identiteit en sociale positie.

En de overheid helpt nauwelijks met die omschakeling, blijkt uit het onderzoek. Agrariërs vinden dat beleidsmakers weinig begrijpen van de moeite die het kost om biologisch te boeren en voelen zich niet gesteund. De boeren vinden ook dat ze te weinig kennis, tijd, geld en grond hebben om over te stappen. Op al die vlakken zou de overheid een grotere rol kunnen spelen, zeker omdat omschakelen naar biolandbouw kan helpen om de stikstofproblematiek op te lossen. Er wordt bijvoorbeeld geen kunstmest gebruikt en bioboeren hebben regelmatig minder vee, maar gebruiken soms ook stikstofbindende gewassen op hun land, zoals klaver.

Overheid: koop zélf meer biologisch

Van Tilburg: „Eén op de zes melkveehouders staat klaar om biologisch te gaan werken. De overheid moet het momentum nu pakken, het is een schot voor open doel.” In het regeerakkoord is echter opnieuw weinig aandacht voor biologische productie, constateert Van Tilburg. Slechts een al bestaand actieplan wordt „doorgezet”. En in een Kamerbrief waarin minister Jaimi van Essen (D66, Landbouw) kortgeleden de contouren van de stikstofaanpak schetste, komt het woord ‘biologisch’ niet voor. Van Tilburg: „Gemiste kans. In andere Europese landen doet de overheid veel meer, en dat werkt.”

Nederland is een van de Europese landen met de minste biologische landbouwgrond (niet alleen veeteelt, maar in het totaal). In Italië is dat 18 procent, in Oostenrijk zelfs 25 procent. Ook grote landbouwlanden als Frankrijk en Duitsland komen boven de 10 procent uit. De Europese Unie wil dat in 2030 een kwart van het boerenland is omgezet naar biologisch.

Volgens Van Tilburg kan de overheid meteen een aantal maatregelen nemen, zoals zélf meer biologisch voedsel inkopen voor de ministeries, provincie- en gemeentehuizen. „Dan creëer je direct een grotere afzetmarkt. Ook kan de overheid melkveehouders beter informeren over de mogelijkheden die omschakeling biedt en […] biologisch boeren als voorwaarde te stellen als agrariërs grond willen kopen.”