Mensen legden Finland droog, maar bevers brengen het water terug

In Zuid-Finland droogde het landschap sterk uit, maar bevers brengen op sommige plekken het water terug.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Bossen en veengebieden in het noorden zijn sterk afhankelijk van water. Verandert de hoeveelheid water in het landschap, dan verandert ook de natuur. Onderzoekers hebben nu onderzocht hoe dat de afgelopen zestig jaar gebeurde in het gebied Evo, in het zuiden van Finland. Daar blijken menselijke ingrepen een veel grotere invloed te hebben gehad dan bevers. Toch kunnen juist die bevers lokaal een deel van de vroegere natte omstandigheden herstellen. Het onderzoek is te vinden in Wetlands Ecology and Management.

Netwerk van sloten

De onderzoekers keken naar de periode tussen 1963 en 2023. In die zestig jaar werd het netwerk van sloten in het gebied bijna vier keer zo groot. Die sloten zijn vooral aangelegd om water af te voeren voor de bosbouw. Daardoor werd de bodem op veel plaatsen droger.

Dat is goed terug te zien in de veengebieden. In 1963 was 23,8 procent van het veengebied ontwaterd. In 2023 was dat opgelopen tot 72,5 procent. Daarmee is in zes decennia een groot deel van het oorspronkelijke natte landschap veranderd.

De onderzoekers konden deze ontwikkeling reconstrueren door verschillende soorten informatie te combineren. Ze gebruikten historische kaarten en luchtfoto’s uit meerdere perioden. Ook bekeken ze recente geografische gegevens en maakten ze gebruik van langdurige waarnemingen in het veld. Zo konden ze stap voor stap volgen hoe het landschap veranderde.

Leestip: Bevers blijken verrassend goed te gedijen in gebieden langs de zee

Voor het eerst brachten de onderzoekers ook in kaart hoeveel gebied in Evo door bevers is overstroomd. Ze vonden in totaal 77 plekken die nu of in het verleden onder invloed van bevers stonden. Samen vormen die gebieden een mozaïek van ongeveer 1,4 vierkante kilometer.

Op de schaal van het hele landschap is de invloed van de ontwatering duidelijk groter. De vele sloten hebben veel meer gebied droger gemaakt dan bevers weer nat hebben gemaakt. Maar plaatselijk kunnen de dieren wel degelijk een duidelijk verschil maken. Vooral langs meren, beken en andere wateren ontstaan door hun dammen opnieuw natte gebieden.

Volgens onderzoeker Sonja Kivinen van de University of Eastern Finland is het belangrijk om die veranderingen over een lange periode te bekijken. „Een historische analyse helpt ons om te begrijpen hoe groot de veranderingen in het landschap op lange termijn zijn geweest,” zegt ze. „Tegelijk geeft zo’n analyse een belangrijke basis om te beoordelen hoe het milieu zich in de toekomst kan ontwikkelen.”

Dammen bouwen

Bevers horen van nature bij de bossen van Finland. Na eerdere verdwijningen zijn ze door introducties ook teruggekeerd in het gebied rond Evo. Sindsdien is hun invloed op het landschap geleidelijk groter geworden.

Dat gebeurt vooral doordat bevers dammen bouwen. Achter zo’n dam blijft water staan en kunnen nieuwe natte gebieden ontstaan. Daarmee doen bevers lokaal precies het tegenovergestelde van afwateringssloten. Waar sloten water snel uit het landschap afvoeren, zorgen beverdammen ervoor dat water juist langer wordt vastgehouden.

Volgens Petri Nummi van de University of Helsinki kunnen bevers daarom mogelijk helpen bij het herstel van veengebieden. „De resultaten wijzen erop dat bevers kunnen bijdragen aan het herstel van natte gebieden door natuurlijke processen in de waterhuishouding terug te brengen in ontwaterde landschappen,” zegt hij.

Daarbij hebben bevers volgens Nummi nog een praktisch voordeel. „Bevers kunnen nattere omstandigheden herstellen zonder actieve herstelmaatregelen. Zulke maatregelen zijn vaak duur.”

Een handje helpen

Dat betekent niet dat bevers alle gevolgen van tientallen jaren ontwatering kunnen terugdraaien. Daarvoor is hun invloed op landschapsschaal te klein. De studie laat vooral zien dat hun aanwezigheid op bepaalde plekken wel kan helpen om water langer vast te houden en kleine wetlands opnieuw te laten ontstaan.

Dat kan in een veranderend klimaat extra belangrijk worden. Uit eerder internationaal onderzoek blijkt volgens de onderzoekers dat bevervijvers in hoger gelegen delen van stroomgebieden kunnen werken als een spons. Net als andere wetlands houden ze water tijdelijk vast en geven ze het daarna langzaam af aan gebieden stroomafwaarts.

Zo’n werking kan helpen wanneer er tijdelijk veel of juist weinig water beschikbaar is. Tijdens zware regenval blijft een deel van het water langer in het landschap. Tijdens droge perioden kan opgeslagen water juist geleidelijk worden afgegeven. Volgens de onderzoekers zou dat kunnen helpen om de gevolgen van zowel hevige neerslag als droogte te beperken.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hoe bevers hele ecosystemen ingrijpend kunnen veranderen en Permafrost in het noordpoolgebied dooit en dat is mede te wijten aan ijverige bevers . Of lees dit artikel: Knagende bever matst de vleermuis .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: